Jild 5 № 3 (2022)
Maqolalar
Замахшарий илмий мактабининг Хоразм маданий муҳитининг шаклланишидаги ўрни
Хоразм ўзининг қадимий маданияти, илм-маърифати билан ажралиб туради. Хусусан ислом маданиятида ҳам бу минтақа ўзининг юксак мақоми билан мусулмон дунёсига танилган. Унинг бундай ривожига минтақада шаклланган кучли илмий муҳит сабаб бўлган. Аллома Маҳмуд Замахшарий ҳам мана шундай илмий муҳитда дунёга келган. Унинг асарларини ўрганган, уларга шарҳ ва ҳошиялар ёзган олимлар Замахшарийни устоз деб билганлар. Шу тариқа минтақа илмий муҳити ривожланган.
الصورة ودورها في تعليمية العربية لغير الناطقين بها
لقد اعتمد الإنسان منذ خلقه الله تعالى على أساليب وطرق كثيرة في نقل أفكاره والتعبير عما يريد من بث مشاعره وإعلان عواطفه، وكان للصورة عن طريق النقش على الصخور الدور الأعلى في تحقيق ذلك. وإن الذي يؤدي في مجال تعليم اللغة لغير الناطقين بها يدرك القيمية الكبيرة والمنزلة الرفيعة للصورة في العملية التعليمية، حيث يجد أن دورها أعظم والحاجة إليها أكبر من المجالات الأخرى.
الطرائق المعاصرة في تدريس اللغة العربية
استخدام الأساليب الحديثة مثل المشاريع الدراسية يساعد على رفع مستوى الاستقلال الدراسي وإبداعات الطالب واكتساب المهارات الضرورية في تعلم اللغات الأجنبية. ، ففي أيامنا هذه نستطيع أن نستفيد من شبكة الإنترنت لتصميم الدروس وإرسال الواجبات إلى الطالب عبر العناوين البريدية، وأيضا بإمكاننا أن نستخدم الإنترنت لإجراء الاتصال المباشر بين المدرس والطالب، فضلا عن استفادة الطالب أنفسهم من شبكة الإنترنت.
Ҳаким Термизий луғатшуносликка оид қарашларининг ўзига хос хусусиятлари
Ҳаким Термизий асарларида луғатшуносликка оид жуда қизиқарли маълумотлар учрайди. Фанларга яхлит бирлик сифатида қараладиган муҳитда Термизий ҳар бир сўзнинг туб моҳиятига етишга интилади. Бунинг учун у сўз ясалиш ҳодисасини сўзнинг ички маъноси билан боғлайди, сўзларни аслий ва аслий бўлмаганга ажратади, ҳарфларнинг сўздаги маъно юкини ташиши ҳақида хулосаларини беради. Шунингдек, Қуръонда синонимия мавжуд эмаслиги, ҳар бир сўз маънодош бўлса-да, лекин бетакрор эканлигини ёритиб беради.
МАТНШУНОСЛИК ВА АДАБИЙ МАНБАШУНОСЛИК СОҲАСИГА ОИД ЎҚУВ ҚЎЛЛАНМАЛАР ХУСУСИДА
Мақола Қ.Содиқов, Ш.Сирожиддинов, А.Эркинов каби олимлар томонидан 2017-2019 йилларда нашр этилган матншунослик ва адабий манбашунослик соҳасига тегишли ўқув қўлланмаларнинг тақризига бағишланган. Мақола муаллифига кўра, ўқув қўлланмаларда ёритилган мавзулар соҳада кадрлар тайёрлаш йўлидаги муҳим масалаларни ўзида акс эттириши билан аҳамиятлидир. Шунингдек, мақолада матншунослик ва адабий манбашунослик йўналишини ривожлантириш борасида таклифлар ҳам бериб ўтилган.
ОЛМОН АДАБИЁТИДА ИСЛОМ ҒОЯЛАРИНИНГ ЁРИТИЛИШИ
Мақолада олмон адабиётида ислом тамаддуни, инсонпарварлик ва диний бағрикенглик (толерантлик) ғоялари баён этилган ҳамда унинг тарихий манбаларини қиёсий тадқиқ қилинган. Олмон адабиётида инсонпарварлик ва толерантлик ғоялари халқлар ўртасидаги меҳр-муҳаббат, ҳурмат-эътибор ва хайр-саховат каби эзгуликларни ёритгани алоҳида эътироф этилган. Муаллиф томонидан тарихий манбалар орқали Шарқдаги маънавий-аҳлоқий категориялар, миллатлар маданияти тарихи, ислом цивилизацияси ва исломий таълимот моҳияти, толерантлик, шарқона ривоятларга қизиқиш, инсон ижтимоий қиёфасининг ўзига хос хусусиятлари таснифланган. Шу билан бирга олмон маърифатпарварлари дунёда динлараро ва маданиятлараро бағрикенглик, инсонпарварлик ғояларини кенгроқ тарғиб этишга қўшган ҳиссаси мақолада илмий асосланади.
ДИДАКТИЧЕСКИЕ ПРИНЦИПЫ ПРЕПОДАВАНИЯ РЕЛИГИОВЕДЧЕСКИХ ДИСЦИПЛИН
Ушбу илмий мақолада олий таълим муассасаларида диншунослик туркумидаги фанларнинг ўқитилиши масалалари, унга қўйиладиган дидактик талаблар ҳақида фикрлар келтирилган. Виждон эркинлиги, диний бағрикенглик масалалари борасида олиб борилаётган оқилона сиёсатнинг таълим мазмунига сингдирилиши ҳамда мазкур йўналишда дарс олиб бораётган педагоглар фаолиятини диний ва дунёвий билимлар уйғунлигига йўналтирилиши долзарб аҳамият касб этади. Шунингдек машғулотларда турли диний конфессияларнинг вакиллари бўлган талабалар онгига диншунослик ва илоҳиётшунослик фанларини ўқитиш тамойилларидан келиб чиқиб, феноменологик жиҳатлари ва тафовутларини очиб беришга эътибор қаратилган.
БАҒРИКЕНГЛИК – ИМОН-ЭЪТИҚОД АСОСИ ВА ТАРАҚҚИЁТ ГАРОВИ
Ушбу мақолада тарихда ўзбек халқи кўрсатган бағрикенглик намунаси, уларни бу фазилатга ундаган имон-эътиқод масаласи, Ислом динида бағрикенгликка бўлган муносабат ва бу юксак инсоний фазилат учун ислом манбаларида ваъда қилинган улкан ажру мукофотлар Қуръон оятлари ва ҳадиси шарифлар орқали ёритиб берилган.
ҚАБРТОШ БИТИГЛАРИНИНГ БАДИИЙ ХУСУСИЯТЛАРИ
“Марсия” термини ва тушунчаси бадиий-эстетик вазифасига кўра қадимги туркий адабиётга ислом маданияти билан бирга кириб келди. Туркий шеъриятдаги мавжуд йиғи, йўқлов, алқов, битиг сингари ифода шакллари қаторидан собит ўрин эгаллади. Ўрхун-Энасой битиглари, Маҳмуд Қошғарийнинг “Девону луғотит-турк” (“Туркий сўзлар девони”)идаги шеърий парчалар қадимги туркийлар шеъриятини ўрганишда асос бўлиб хизмат қилади. Ушбу обидаларни илмий-назарий жиҳатидан ўрганишда адабиётшунослигимизда салмоқли илмий кузатишлар олиб борилди. Машҳур рус туркшунослари С.Е.Малов, И.В.Стеблеваларнинг илмий тадқиқотлари ҳам алоҳида таъкидланишга лойиқ.
“ШОҲИДУ-Л-ИҚБОЛ” ТАРИХИЙ АСАРИДАГИ ИСТОРИЗМЛАР
Мақолада Огаҳийнинг “Шоҳиду-л-иқбол” асаридаги историзмларни таҳлил қилишга бағишланган. Улар араб ва форс тили орқали ўзлашган ўзлашмалардан иборат. Огаҳий асарлари лексикаси учун хос хусусиятлардан бири уларда маълум луғавий бирликлар орқали кўплаб янги ясалмалар ҳосил қилинишидир. Улар бугун тарихий қатлам бирликлари саналса-да, эски ўзбек адабий тилининг сўнгги босқичи учун ушбу бирликлар Огаҳий томонидан кенг қўлланилган ўзига хос янги сўзлар саналган. Мақолада дастгоҳ, гарм, бахшиш, ганж каби историзмларга алоҳида тўхталиб ўтилган.
АРАБ АДАБИЁТИ ВА УНИ ЎҚИТИШДАГИ МУАММОЛАР
Мақолада араб адабиётининг ривожланиш жараёнининг объектив ва субъектив сабаблари, шунингдек, араб адабиётини ўқитишдаги маълум муаммолар ҳақида ёзилган. Араб адабиётини ўқитишда, уни таҳлил қилишда, ёзувчилари, шоирлари билан таништиришдаги келиб чиқадиган тушунмовчиликлар таҳлил қилинган.
АБУЛ БАРАКОТ НАСАФИЙ “АЛ-МУСТАСФО” АСАРИНИНГ АҲАМИЯТИ ВА МАНБАЛАРИ
Мақолада ҳанафий мактабининг забардаст фақиҳи, атоқли муфассир, машҳур имом Ҳофизиддин Абул Баракот Насафийнинг “ал-Мустасфо” асари ҳақида сўз юритилган. Асарнинг вужудга келиши, илмий аҳамияти ва қиймати ҳақида маълумотлар берилиб, манбаларда унга берилган таърифлар келтирилган. Шунингдек, асарни ёзишда фойдаланилган машҳур асарлар мисол тариқасида ҳавола этилган.
АРАБ ТИЛИДА СЎРОҚ ОЛМОШЛАРИ ВА УЛАРНИНГ ГАПДАГИ ВАЗИФАЛАРИ
Маълумки, араб тили грамматикасида олмошлар алоҳида сўз туркуми ҳисобланмайди. Улар исм сўз туркумининг бир қисми ҳисобланади ва шунинг учун ҳам унинг турлари “االشارة اسماء - кўрсатувчи ёки ишора қилувчи (предметларни) исмлар, االستفهام اسماء - сўровчи (предметлар ҳақида) исмлар,الموصولة اسماء - боғловчи исмлар” дея номланган. اإلستفهام اسماء - ўзбек тилидаги сўроқ олмошларига тўғри келади ва ушбу мақолада сўроқ олмошлари ва уларнинг гапдаги грамматик вазифалари хусусида мулоҳазалар юритилган.
МУСАВВИР ЖУДОИЙ ТЕРМИЗИЙНИНГ ҲАЁТИ ВА ФАОЛИЯТИ
Азалдан Термиз “мадинату-р-рижол” (мардлар шаҳри) деб тилга олингани бежиз эмас. Яунки бу муқаддас заминда бую олимлар, муфассирлар, мутасаввифлар, муҳаддислар, мутакаллимлар ва мусаввирлар етишиб чиққан. Илм-фаннинг турли соҳаларда ўз илмий салоҳияти ва теран тафаккури билан ҳисса қўшган зотлар кўп бўлган. Ана шундай зотлардан biri машҳур рассом, шоир ва миниатюрист Жудоий Термизий ҳам асли термизлик бўлган. Ҳиндистон, Покистон, Афғонистон ва Эрон ўлкаларида юксак ижодий салоҳияти кенг шуҳрат қозонган. Бобурийлар сулоласининг йирик вакили Акбаршоҳ саройида рассомлик мактаби асос солган. Жудоий тахаллуси билан ошиқона ва орифона мазмунли шеърлар ёзган. Мақолда Жудоий Термизий ҳаёти, ижодий фаолияти даврнинг сиёсий-ижтимоий муҳити ҳақида сўз юритилган. Бундан ташқари чизилган нафис расмларидан намуналар келтирилган.
ЖАМОЛИДДИН ЗАЙЛАИЙНИНГ ҲАЁТИ ВА ИЛМИЙ МЕРОСИ
Ушбу мақолада ҳанафий мазҳабининг етук уламоси ҳофиз, муҳаддис, фақиҳ, мутасаввиф Жамолиддин Зайлаийнинг ҳаёти ёритилган бўлиб, бу зот ислом оламида ҳадис илми, хусусан, тахриж илмининг нодир манбаси ҳисобланган «Насб ар-роя» асари муаллифи сифатида машҳур. Шунингдек, мақолада Зайлаийнинг илм ўрганиши, устозлари, уламоларнинг у ҳақида билдирган фикрлари ҳамда илмий мероси тўғрисида маълумотлар берилган.
“АЛ-ҲИДОЯ” АСАРИДА МОЛИЯВИЙ ИБОДАТЛАРДАГИ МАЖБУРИЯТЛАРНИНГ ЎЗИГА ХОС ЖИҲАТЛАРИ
Мазкур мақолада Ислом ҳуқуқи нормалари инсонларга ҳуқуқ ва эркинликларини кафолатлаган ҳолда уларнинг зиммасига муайян мажбуриятларни ҳам юклаганлиги, бу билан инсон оиласи, ўзи яшаб турган жамият ва хукумат олдида маълум бурчларни бажариши белгиланганлиги қайд этилган. Ислом шариатида белгиланган мажбуриятлар ўзининг манбаси ва ҳуқуқий оқибатига кўра бир неча категориялардан ташкил топганлиги изоҳланган. Шунингдек, Бурҳониддин Марғинонийнинг “Ал-Ҳидоя” асарида молиявий ибодатлардаги мажбуриятларнинг ўзига хос жиҳатлари аниқ далиллар таҳлил қилинган.
ТУРКИЯЛИК ИЛОҲИЁТШУНОС ОЛИМ ҲУСAYN АTAY ИЛМИЙ ФАОЛИЯТИ
Maqolada “Yangi kalom ilmi” yo‘nalishi vakillaridan biri Husayn Atayning qarashlari ochib berilgan. Atay kalom ilmida yangilanish Qur’onga qaytish orqaligina bo‘lishi mumkinligini ta’kidlagan. Lekin, uning fayqatgina Qur’ondan hukm olish tushunchasi xorijiylar va soxta salafiylarning qarashlaridan tubdan farq qiladi. Shuningdek, Husayn Atay an’anaviy madaniyatga nisbatan tanqidiy munosabatda bo‘lgan. Atayning tanqidiy yondashuvlari uning ahli sunna aqidasida haqiqatdan ham mavjud bo‘lgan ba’zi masalalarga ham bid’at sifatida qarashiga olib keldi. Jumladan, qazo va qadar borasida.
XX ASR IKKINCHI YARMIDA O‘ZBEKISTON MUSULMONLAR IDORASI FAOLIYATI
Ushbu maqolada 1-Jahon urushidan keyin va mustaqillikkacha bo‘lgan davrda Markaziy Osiyo, xususan, O‘zbekliston SSR hududida davlat va din munosabatlari, Sovet hukumatining ilohiyot olimlariga nisbatan qarashlari, SADUM (Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston musulmonlari diniy boshqarmasi) faoliyati va Markaziy Osiyo ulamolarining din ilmlarini yuksaltirishdagi xatti-harakatlari ochib beriladi. Shuningdek, jadidchilik harakati, islom urf-odat, an’analarining saqlanib qolishida xalqlarning say-harakatlari to‘g‘risida ma’lumotlar keltiriladi.
ЎЗБЕКИСТОН МАЪНАВИЙ РЕКРЕАЦИЯ МАМЛАКАТИ
Мақолада зиёрат туризимнинг моҳияти, умумий туризмнинг бошқа сегментларидан фарқли жиҳатлари, Ўзбекистонда зиёрат туризимни ривожлантириш имкониятлари ва омиллари бу борада юртимизда амалга оширалаётган чора-тадбирлар илмий ёритилган.
ГЕРОНТОПЕДАГОГИКА ВА ГЕРОНТОПЕДАГОГИК ТAЖРИБAДAН ФOЙДAЛAНИШНИНГ ФАЛСАФИЙ ТАРИХИЙ ТАҲЛИЛИ
Мақолада геронтопедагогика соҳасининг Ғарб ва Шарқ дунёқарашида тутган ўрни ҳамда кекса авлод ёшигa oид муaммoлaрнинг тoбoрa кўпaйиб вa кескинлaшиб бoриши, улaрни ўргaниш, тaҳлил қилиш вa керaкли зaрур илмий aмaлий тaклифлaрни ишлaб чиқиш, мaвжуд шaрт шaрoитлaрни ҳисoбгa oлгaн ҳoлдa, мaсaлaгa янгичa ёндaшиш масалалари таҳлил қилинган.
TA’LIM JAROYONIDA INTERAKTIV KONTENTLARNI ISHLAB CHIQISH
Mazkur maqolada oliy ta’lim muassalari ta’lim-tarbiya jarayonini samaradorligini oshirish maqsadida zamonaviy interfaol usullarni qo‘llanilishi haqida so‘z yuritiladi. Shuningdek, mashg‘ulotlar davomida talabalarning fanga bo‘lagan قiziqishi va mavzuni o‘zlashtirishida qo‘llaniladigan еng samarali platformalardan biri bo‘lgan Quizizz platformasida kontentlar ishlab chiqish va tizimning imkoniyatlari keltirilgan.
AXBOROT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASH DASTURIY TA’MINOTINI YARATISHDA KULRANG TASVIRNI RANGLI TASVIRGA O‘TKAZISH ALGORITMI
Ushbu maqolada bugungi kundagi axborot xavfsizligini ta’minlashda tasvirlar ustida qayta ishlash shu jumladan kulrang tasvirlarni rangli, sifatsiz tasvirlarni sifatli holatga keltirishning soddalashtirilgan usul va algoritmi va ushbu usul va algoritmlar asosida ishlab chiqilgan tizimdan olingan natijalar keltirilgan. Maqola yordamida soddalashtirilgan algoritmlarni ommaga visual ko‘rinishda tadbiq etish hamda zamonaviy texnologiyalar asosida eski, kulrang ko‘rinishdagi tasvirlarni qayta rangli ko‘rinishga, turlicha sifatsiz ko‘rinishdagi tasvirlarni qayta sifatli ko‘rinishga keltirish usul va algoritmlari keltirilgan.

