Kalit so‘zlar:
Tasavvuf mufassir tafsir ta’vil tasavvuf tarixi ishoriy tafsirlar ishoriy tafsirlarga qo’yiladigan shartlarAnnotasiya
Ushbu maqolada islom ilmlarining mu him у о 'nalishlaridan biri - tasawuf va tafsir ilmining shakllanishi hamda ularning о ‘zaro integratsiyasi natijasida tasavvufiy tafsirlarning paydo bo 'lish va rivojlanish bosqichlari ilmiy tahlil qilingan. Ta ’vil va tafsir tushunchalari, tasavvufga berilgan la ’riflar atrqflicha yoritilgan. Tafsir ilmi Qur ’on nozilbo 'Igan ilkdavrdan boshlab, ya’niPayg'ambar (s.a.v.) davri, sahobalar va tobeinlar davridan to hozirgi kunga qadar uzviy taraqqiy etib kelgan. Oyallarning tasavvufiy talqini ham ilk Payg’ambar (s.a.v.) davrlarida uchragani, sahoba va tobeinlar davrida yanada rivojlangani uning shakllanishida muhim asos bo ‘lib xizmat qilgan. Tasavvufiy tqfsirlar Qur ’on oyatlarining ichki, ramziy, majoziy ma ’nolarini anglashga qaratilgan bo 'lib, ushbu tafsirlarda ilhom, kashf kabi vositalardan foydalanish muhim о ‘rin egallaydi. Ishoriy tqfsirlar zohiriy ma ’noga zid bo Tmagan holda Qur ’on mazmunini chuqurroq anglashga xizmat qiladi.
Tadqiqotda tasavvufiy tqfsirlar rivojlanishining besh bosqichi ajratilgan bo ’lib, ular Payg ‘ambar va sahobalar davri, ilk mutasavviflar davri, o'rta asr softy mufassirlar bosqichi, tasavvufiy tafsirlarning yuksalish davri (XIII-XVIII asrlar) va zamonaviy davr tafsirchilik (XIX asrdan to hozirgi kunga qadar) bosqichlarini о ‘z ichiga oladi. Har bir bosqichda tasavvufiy tafsirning shakli, uslubi va mazmuni tobora takomillashgan. Zamonaviy mutasavviflar tomonidan Qur ’on tafiirining ijtimoiy, axloqiy va ma ’naviyjihatlari bilan uyg ‘unlashgan holatlari ко ‘rib chiqilgan. Maqolada tasawuf ilmining tafsir bilan uzviy bog ‘liqligi, tasavvufiy tafsirlarning dastlabki shakllaridan boshlab, hozirgi kungacha yozilgan yirik ishoriy tafsirlarning ilmiy-nazariy asoslari tahlil qilingan. Tasavvufiy tafsirlarning qabul qilinishi uchun zarur bo ‘Igan shartlar va bu borada tafsir olimlarining qarashlari muhokama qilingan.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Abdullayev Abdurashid va b. (2016). Qur’onshunoslikka oid ilmlar. Toshkent: Mavarounnahr.
2. Atesh, D. S. (1974). Ishoriy tafsir okulu. Anqara: Anqara Universiteti.
3. Baysuniy, D. I. (1992). Imom Qushayriyning hayoti, tasavvufi va ilmiy faoliyati. Qohira: Maktabatul adab.
4. Bursaviy, I. H. (2018). Ruhul bayan fi tafsiril Qur’an. III. Bayrut: Darul kutubil ilmiyya.
5. Komiljon, R. (2020). Mavarounnahr tasavvufi tarixi. Toshkent: Akademnashr.
6. Mansur, S. A. (2001). Qur’oni Karim ma’nolari tarjimasi. Toshkent: Toshkent islom universiteti.
7. Maxsudov, D. (2019). Tafsir ilmiga kirish. Toshkent: Qaqnus.
8. Maxsudov, D. (2021). Tafsir uslublari. Toshkent: 0‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi.
9. Mukhamedov Nematullo (2019) “The role of the Sheikh Zayniddin complex in the spiritual life of Tashkent” // Multidisciplinary scientifc journal “Arhivarius” collection of scientifc publications. -P.7-14, https:// www. researchgate.net/publication/333985613.
10. Nadim, M. i. (1988). Fehrist. Bayrut: Dar kutubil ilmiyya.
11. Olusiy, S. (2000). Ruhul maoniy fi tafsiril Qur’anil azim va sab’il masoniy. I. Bayrut: Ihyo turosil arobiy.
12. Qurtubiy, M. i. (1988). Jam’i liahkamil Qur’an. Bayrut: Dar kutubil ilmiyya.
13. Sobuniy, M. A. (1981). Tibyan ft ulumil Qur’an. Damashq: Maktabatul G’azzaliy.
14. Sulamiy,A. A. (2001). Haqoiqut tafsir. 11. Bayrut: Darul kutubil ilmiyya.
15. Tabariy, M. I. (1954). Jomeul bayon. XXIV. Qohira: Dor ibn Javziy.
16. Tustariy, S. (2004). Tafsiril Qur’anil azim. Qohira: Darul haram lit turos.
17. Yusuf, S. M. (2021). Tasavvufhaqidatasavvur. Toshkent: Hilol-Nashr.
1. Abdullayev Abdurashid va b. (2016). Qur’onshunoslikka oid ilmlar. Toshkent: Mavarounnahr.
2. Atesh, D. S. (1974). Ishoriy tafsirokulu. Anqara: Anqara Universiteti.
3. Baysuniy, D. I. (1992). Imom Qushayriyning hayoti, tasavvufi va ilmiy faoliyati. Qohira: Maktabatul adab.
4. Bursaviy, I. H. (2018). Ruhul bayan fi tafsiril Qur’an. III. Bayrut: Darul kutubil ilmiyya.
5. Komiljon, R. (2020). Mavarounnahr tasavvufi tarixi. Toshkent: Akademnashr.
6. Mansur, S. A. (2001). Qur’oni Karim ma’nolari tarjimasi. Toshkent: Toshkent islom universiteti.
7. Maxsudov, D. (2019). Tafsir ilmiga kirish. Toshkent: Qaqnus.
8. Maxsudov, D. (2021). Tafsir uslublari. Toshkent: 0‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi.
9. Mukhamedov Nematullo (2019) “The role of the Sheikh Zayniddin complex in the spiritual life of Tashkent” // Multidisciplinary scientific journal “Arhivarius” collection of scientifc publications. -R7-14. https:// www. researchgate.net/publication/333985613.
10. Nadim, M. i. (1988). Fehrist. Bayrut: Dar kutubil ilmiyya.
11. Olusiy, S. (2000). Ruhul maoniy fi tafsiril Qur’anil azim va sab’il masoniy. I. Bayrut: Ihyo turosil arobiy.
12. Qurtubiy, M. i. (1988). Jam’i liahkamil Qur’an. Bayrut: Dar kutubil ilmiyya.
13. Sobuniy, M. A. (1981). Tibyan fi ulumil Qur’an. Damashq: Maktabatul G'azzaliy.
14. Sulamiy, A. A. (2001). Haqoiqut tafsir. II. Bayrut: Darul kutubil ilmiyya.
15. Tabariy, M. I. (1954). Jomeul bayon. XXIV. Qohira: Dor ibn Javziy.
16. Tustariy, S. (2004). Tafsiril Qur’anil azim. Qohira: Darul haram lit turos.
17. Yusuf, S. M. (2021). Tasavvuf haqida tasavvur. Toshkcnt: Hilol-Nashr.

