Mualliflar

  • Adhamjon ASHIROV Academy of Sciences of the Republic of Uzbekistan Head of the Ethnology and Anthropology Center Muallif

DOI:

https://doi.org/10.47980/TLOI/2024/1/38-46

Kalit so‘zlar:

Ислом дин маросим урф-одат анъана тўй никоҳ ақиқа жума намози имом мавъиза диний сиёсат иқтисод харажатлар исрофгарчилик.

Annotasiya

Мазкур мақолада мустақиллик йилларида Ўзбекистонда олиб борилган диний сиёсат, ислом дини, ижтимоий ҳаёт, миллий қадриятлар ва оилавий маросимлардаги ўзгаришлар таҳлил қилинган.

Муаллиф ўзбек оилавий маросимлари, жумладан, фарзанд туғилиши, никоҳ ва мотам маросимларда диний ва миллий қарашларнинг уйғунлашувини этнографик материаллар асосида ёритишга ҳаракат қилган. Қолаверса, ушбу туркум маросимлардаги айрим харажатлар ва исрофгарчиликларни қисқартириш борасида ислом уламолари, имомларнинг қарашларини жума маърузалари ҳамда турли ижтимоий тармоқлар мисолида ёритиб берган.

Муаллиф замонавий ўзбек жамияти, мусулмонлар жамоатчилик фаолияти  борасида олиб борган антропологик кузатувлари жараёнида ўзбек имомлари томонидан оила-никоҳ масаласида жума намози, маҳалладаги ва турли жамоавий тадбирлар, телевидениедаги турли ток-шоулар ва радио эшиттиришлар, “Ақиқа” маросими, суннат тўйи, никоҳ ҳамда мотам маросимидаги “амру маъруф” мавъизалари, масжидлар ва имомлар сайтлари ёки ижтимоий тармоқлар (Тelegramm, Facebook, Instagram)даги саҳифаларда кенг муҳокама қилинишига эътибор қаратган. Айнан мазкур йиғишларда ислом уламолари ва имомларнинг доимий чиқишлари натижасида ўзбек халқи маросимий ҳаётида, хусусан, никоҳ маросимларида харажатлар баланси ўзгариб, келин томондан тўй учун қилинаётган харажатлар (мебель, сеп, маросим таомлари) қисқариб, куёв томон зимасига ўтаётганлиги урғу берилган. Шунингдек, ўзбек халқининг оилавий маросимларидаги ўзгаришлар ва трансформацион жараёнлар маросим иқтисодиёти нуқтаи назаридан таҳлил қилинган.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma'lumotlari hali mavjud emas.

Bibliografik manbalar

1. Abashin S. N. (1999) Kalim i maxr v Sredney Azii: o «granisax» v sosial'nix otnosheniyax / Chelovek i pravo. Materiali letney shkoli po yuridicheskoy antropologii (g. Zvenigorod, 22–29 maya 1999 god). – M. : Strategiya, 1999. – S. 158 – 164.

2. Abashin S.N. (1999) Voprosi “zdravomu smislu”? (K voprosu o “rasional'nosti / irrasional'nosti” ritual'nix rasxodov v Sredney Azii) // Vestnik Yevrazii. – 1999. – № 1 – 2. – S. 87 – 107.

3. Abdullaev U. S. (1991) Tradisionnoe i novoe, obshee i osobennoe v sovremennoy svadebnoy obryadnosti narodov Ferganskoy dolini / Uzbekistan : tranisi istorii. – Tashkent, 1991.

4. Abramzon S. M. (1968) O perejitkax rannix form braka u kirgizov / Istoriya, arxeologiya i etnografiya Sredney Azii. – Moskva, 1968. – S. 280 – 286.

5. Arginbaev X. A. (1974) Svad'ba i svadebnie obryadi kazaxov v proshlom i nastoyashem. / Sovetskaya etnografiya 1974. – №6. – S. 69 – 76.

6. Arginbaev X. A. (1993) Sem'ya i brak u kazaxov. – Alma-Ata : Kazaxstan, 1993.

7. Bikjanova M. A. (1959) Sem'ya v kolxozax Uzbekistana (na materialax kolxozov Namanganskoy oblasti). – Tashkent : Fan, 1959.

8. Vasil'eva G. P. (1954). Turkmeni–noxurli // Sredeaziatskiy etnograficheskiy sbornik. – Moskva, 1954. – T. 1. – S. 172 – 188.

9. Djikiev A. (1963) Svadebnie obryadi u turkmen-sarikov v konse XIX – nachale XX veka. – Ashxabad, 1963. – S. 152 – 153.

10. Djumagulov A. (1960) Sem'ya i brak kirgizov Chuyskoy dolini. – Frunze, 1960.

11. Jabborov I. (1994) O‘zbek xalqi etnografiyasi. – Toshkent : O‘qituvchi, 1994.

12. Jumanazarov E. (1999) Qirg‘iz va o‘zbeklarning nikoh udumlari tarixidan (XIX asr oxiri – XX asr) // O‘zbekiston tarixi. – 1999. – B. 50 – 53.

13. Ishankulov X. G. (1972). Brak i svad'ba u naseleniya Xodjenta v novoe vremya (konse XIX – nachale XX vv.). – Dushanbe : Donish, 1972.

14. Karlibaev M.A. (2021). K istorii islama u karakalpakov: istoricheskie, sosial'nie, etnicheskie i genealogicheskie konteksti. – Nukus : Ilim, 2021. – 274 s.

15. Kislyakov N. (1967) Nekotorie brachnie seremonii u narodov Sredney Azii i problemi materinskogo roda // MKAEN. – Moskva, 1967. –Vip. VII; T. 4. – S. 239 – 244.

16. Kislyakov N. (1968). Soxraneniya ekzogamnix norm u narodov Sredney Azii i Kazaxstana v konse XIX – v nachale XX vv. / Istoriya, arxeologiya i etnografiya Sredney Azii. – Moskva : Nauka, 1968. – S. 291 – 300.

17. Kislyakov N. A. (1959) Sem'ya i brak u tadjikov. – Moskva – Leningrad : Nauka, 1959.

18. Kubakov K. K. (1972) Istoriya razvitiya uzbekskoy sem'i / Etnograficheskoe izuchenie bita i kul'turi uzbekov. – Tashkent, 1972. – S. 119 – 127.

19. Lobacheva N. P. (1971) Razlichnie obryadovie kom¬p¬leksi v svadebnom seremoniale narodov Sredney Azii i Kazaxstana. – Moskva : Nauka, 1971.

20. Lobacheva N. P. (1975) Formirovaniya novoy obryadnosti uzbekov. – M., 1975. – S. 45 – 68.

21. Lobacheva N. P. (1960) Svadebniy obryad Xorezmskix uzbekov / Krat. soob. in -ta. Etnografiya – Moskva, 1960. – Vip. 34. – S. 43 – 45.

22. Lobacheva N.P. (1985). Xivinskaya svad'ba / Etnografiya Tadjikistana. – Dushanbe, 1985. – S. 43.

23. Maxmudxo‘ja Bexbudiy (1915). Bizni kemirguvchi illatlar. // “Oyna” jurnali. –1915. – 13-son, 338 — 342-b.

24. Otamirzaeva U. (1988) Yangi urf-odatlar. – Toshkent : Fan, 1988.

25. Seyka Vazaki (2019) The Marriage and Divorce of the Old Continent – pp. 83-107.

26. Sufiev U. (1991) Tradisii i innovasii v svadebnix obichayax i obryadov tadjikov dolini r. Sox. / Avtoref. diss... kand. ist. nauk. – L., 1991; Bekmurotova A. T.(1967) Semeyno-bitovoy uklad karakalpakov v proshlom i zadacha preodoleniya yego vrednix perejitkov. / Avtoref. diss.. kand. ist. nauk. – M., 1967.

27. Suxareva O. A. (1928) Nekotorie voprosi braka i svadebnie obryadi u tadjikov kishlaka Shaxristana / Sbornik nauchnogo krujka pri vostochnom fakul'tete SamGU. – Tashkent, 1928. Vip. 1. – S. 72 – 79.

28. Suxareva O. A. (1940). Svadebnie obryadi tadjikov g. Samarkanda i nekotorix drugix rayonov Sredney Azii // Sovetskaya etnografiya – 1940. – № 3. – S. 173 – 176.

29. Suxareva O. A. (1978) Tradisii semeyno-rodstvennix brakov u narodov Sredney Azii i Kazaxstana / Sem'ya i semeynie obryadi u narodov Sredney Azii i Kazaxstana. – Moskva, 1978. – S. 192 – 200.

30. Suxareva O. A., Bikjanova M. A. (1955) Proshloe i nastoyashee seleniya Aykiran. – Tashkent : Fan, 1955.

31. Tashbaeva T. X., Savurov M. D. (1989) Novoe i tradisionnoe v bitu sel'skoy sem'i uzbekov. – Tashkent : Fan, 1989.

32. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Baxtiyor oila. Toshkent : Hilol-Nashr, 2022. – 528 b.

33. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi kengashi va O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati kengashining qo‘shma qarori. (URL : https://lex.uz/uz/docs/5153833).

34. Cho‘lpon. Vatanimiz Turkistonda ziroat va dehqonchilik // Sadoyi Farg‘ona (30-may, 1914). – 1914.

35. Yangi turmush – yangi an'analar (1973) // To‘plam. – Toshkent : O‘zbekiston, 1973.

36. Qur'oni karim va o‘zbek tilidagi ma'nolari tarjimasi. // Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. – Toshkent : Hilol nashr, 2018. – 628 b.

Tegishli maqolalar

Utkir T. SOBIROV, ИШИД (“ИРОҚ ВА ШОМ ИСЛОМ ДАВЛАТИ”) ТАЪСИРИГА ТУШГАН АЁЛЛАР ВА БОЛАЛАРНИ РЕАБИЛИТАЦИЯ ВА ДЕРАДИКАЛИЗАЦИЯ ҚИЛИШ ВАЗИФАЛАРИ , Islom ziyosi: Jild 5 № 4 (2022)

Feruz KHOLMUMINOV, ИБРОҲИМ САМАРҚАНДИЙ ШАХСИЯТИНИНГ ГЕРМЕНЕВТИК ТАҲЛИЛИ , Islom ziyosi: Jild 5 № 2 (2022)

Islomiddin HAYDAROV, ПРАВОСЛАВ ЧЕРКОВИДАГИ ДИНИЙ РАМЗЛАРНИНГ МАЗМУН-МОҲИЯТИ ВА УЛАРНИНГ ЎЗИГА ХОС ХУСУСИЯТИ , Islom ziyosi: Jild 2 № 2 (2019)

Barot M. AMONOV, БАДРУДДИН АЙНИЙ МАЪНАВИЙ МЕРОСИНИНГ ҲАДИСШУНОСЛИКДАГИ ЎРНИ , Islom ziyosi: Jild 5 № 3 (2022)

Mahfuzaxon JALOLDINOVA, ИМОМ МУСЛИМНИНГ “САҲИҲИ МУСЛИМ” АСАРИДАГИ ИЖТИМОИЙ ҲИМОЯГА ОИД ҲАДИСЛАР ТАҲЛИЛИ , Islom ziyosi: Jild 5 № 2 (2022)

Shohsanam NIYAZOVA, ХРИСТИАН ДИНИНИНГ КИБЕРМАКОНГА КИРИБ КЕЛИШ ТАРИХИ , Islom ziyosi: Jild 4 № 2 (2021)

Utkir M. HASANBAEV, ҒАРБ МАМЛАКАТЛАРИДА РАДИКАЛИЗМ ВА ЭКСТРЕМИЗМГА ҚАРШИ КУРАШ ВА УНДА ИСЛОМ ТАШКИЛОТЛАРИНИНГ ЎРНИ , Islom ziyosi: Jild 6 № 1 (2023)

Muzaffar Murodovich KAMILOV, X-XIII АСРЛАРДА МОВАРОУННАҲРДА ҲАНАФИЙ МАЗҲАБИ ВА МОТУРИДИЙЛИК ТАЪЛИМОТИ , Islom ziyosi: Jild 9 № 3 (2026)

Zukhra ARIPOVA, ЎРТА АСР МИСР ТАРИХЧИЛАРИ ҲАҚИДА , Islom ziyosi: Jild 3 № 4 (2020)

Shukrullo JO‘RAYEV, “СИЯР” ИЛМИНИНГ РИВОЖЛАНИШИ ВА ЎЗИГА ХОС ХУСУСИЯТЛАРИ , Islom ziyosi: Jild 4 № 4 (2021)

Bundan tashqari, ushbu maqola uchun shunga o'xshash maqolalar uchun kengaytirilgan qidiruvni boshlang mumkin.