Mualliflar

  • Feruz KHOLMUMINOV INTERNATIONAL ISLAMIC ACADEMY OF UZBEKISTAN Muallif

DOI:

https://doi.org/10.47980/TLOI/2022/2/68%20-%2080

Kalit so‘zlar:

Ислом Инднезия даъват дин архипелаг насабнома шажара тасаввуф вали сонго шайх манба ҳижрий яриморол Чампа Мажапаҳит Ява

Annotasiya

XIV-XV асрларда ислом динининг Индонезия архипелагида кенг тарқалишида асли самарқандлик олимларнинг ҳиссаси катта бўлган. Ушбу олимлардан бири – Малик Иброҳим ас-Самарқандийдир. У асли самарқандлик бўлиб, Индонезия халқи орасида Шайх Жумадул Кубро ёки Жамолиддин Акбар ал-Ҳусайний номлари билан танилган Мавлоно Ҳусайн Жумадил Кубронинг ўғли эканлиги манбаларда келтирилади. Бу икки олим Жануби-Шарқий Осиё минтақаларида ислом дини кенг тарқилашига катта ҳисса қўшган Вали сонго деб номланувчи тўққиз авлиёдан иборат олимлар ҳалқасига киради. Маълумотларга кўра, Иброҳим Самарқандий биринчилардан бўлиб Индонезияда ислом дини таълимотларини ўргатувчи диний мадраса-мактаб ташкил қилгани тўғрисида манбаларда келтирилган. Бугунги кунда ҳам Индонезия Республикасида унинг номи билан аталувчи университет ва институтлар фаолият юритади.

Тадқиқотчилар асарларида айтилишича, дастлаб Ява оролига Мавлоно Жумадил Кубро ўзининг икки ўғли Иброҳим ва Исҳоқлар билан келади. Сўнгра улар ислом динини тарқатиш мақсадида ажралиб турли томонларга тарқалиб кетади. Манбаларга кўра, Жумадил Кубро Ява оролида қолади, Иброҳим Самарқандий Чампага (Ҳозирги Вьетнам ҳудудлари), Мавлоно Исҳоқ эса Суматра оролининг шимолий ҳудуди бўлган Пасайга жўнаб кетади.

Уларнинг кейинги ҳаётлари тўғрисидаги маълумотлар турлича, баъзиларига кўра Иброҳим Самарқандий табиблик ва тижорат билан шуғуллангани, маҳаллий деҳқонларга деҳқончилик маданиятини ўргатгани, маҳаллий ҳукмдорлардан бирининг қизи билан оила қуриб ундан икки фарзанд кўриб сўнгра ўз оиласини ташлаб Ява оролига қайтгани тўғрисида маълумотлар учрайди. У умрининг сўнгини ҳозирги кунда Гресик деб номланувчи қишлоқда ўтказгани ва 1419 йилда вафот этгани айтилади. Ҳозирги кунда унинг мақбараси мавжуд бўлиб маҳаллий аҳоли учун муҳим зиёрат масканларидан бири саналади.

Иброҳим Самарқандий кўплаб маҳаллий аҳолининг ислом динини қабул қилишига сабабчи бўлгани манбаларда келтирилади. Бунинг асосий сабаби сифатида унинг савдогарлик фаолияти натижасида кўплаб зодагон кишилар билан танишгани, улардан ислом динини ёйишда катта ёрдам олгани келтирилади.

Ушбу мақолада Малик Иброҳим Самарқандийнинг шахсияти, насабномаси ва ҳаётий фаолияти ўрганилган. Иброҳим Самарқандийнинг Индонезия архипелагида ислом дини тарқалишининг дастлабки даврида тутган ўрни тадқиқ этилган. Шунингдек, илмий тадқиқот доирасида XIV-XV асрларда Самарқанд минтақаси ва Ява оролида тарқалган ислом динининг ўзига хос боғлиқликлари ҳам очиб берилган.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma'lumotlari hali mavjud emas.

Bibliografik manbalar

1. Sunyoto, Agus (2012) Atlas Wali Songo, Buku Pertama yang Mengungkap Walisongo sebagai Fakta Sejarah. Jakarta: Mizan, p. 81.

2. Sunyoto, Agus (2004) Sunan Ampel Raja Surabaya: Membaca Kembali Dinamika Perjuangan Dakwah Islam di Jawa Abad XIV-XV M (Surabaya: Diantama), Hlm. 54.

3. Sunyoto, Agus (2011), Wali Songo, Rekonstruksi Sejarah yang Disingkirkan. Jakarta: Transpustaka, p. 55.

4. Asmudiyangsih (1996) Sang Pemberi Arah dalam Sejarah. Tuban, p. 10.

5. Абу Тоҳирхожа (1991) Самария, Тошкент, Камалак.

6. Azra, Azyumardi (1994) Jaringan Ulama Timur Tengah dan Kepulauan Nusantara Abad XVII dan XVIII. Bandung: Mizan.

7. Ann, R. Kinney; Marijke J. Klokke; Lydia Kieven (2003) Worshiping Siva and Buddha: The Temple Art of East Java. University of Hawaii Press.

8. Audrey Kahin (2015) Historical Dictionary of Indonesia. Rowman & Littlefield Publishers.

9. Abdullah, A., Suardi A. (2018) Origins of Islam in Indonesia. International Journal of Pure and Applied Mathematics. Indonesia. pp. 1149-1178.

10. Bisri Mustofa (2004) Tarikhul Auliya. Rembang: Gama Media, p. 3.

11. Drewes, G.H.W. (1968) “New Light on the Coming of Islam to Indonesia.” BKI.

12. Fahruddin, A. and Y. Hanan Pamungkas (2012) “Siwasiddhanta Penelusuran Aliran Siwaisme di Jawa Timur Periode Klasik.” Avatara, Vol. 2012, No. 2, pp. 241-254.

13. Coedes, G. (1968) The Indianized states of Southeast Asia. University of Hawaii Press. P. 424.

14. Husda, H. (2016) “Islamisasi Nusantara; Analisis Terhadap Diskursus Para Sejarawan,” Adabiya, pp. 17 29.

15. Hourani, G.F. (1947) Direct sailing between the Persian Gulf and China in pre-Islamic times, JRAS, pp.157-60.

16. Hurgronye, S. (1907) “L, Arabie et Les Indes Neerlandaises,”Versprede Geschriften, jilid 4, bag.2, h. 106.

17. Hsu Yun-Ts’iao, Notes on the account of Siam in Ming Shih, Siam oversea-Chinese weekly, vol.i, no.’s 28, 30 and 32 (Bangkok, 1938).

18. Renard, J. (1944) Tales of God’s friends: Islamic hagiography in translation. University of California Press. – London. p. 343.

19. Каттаев, К., Каттаева, Г. (2022) Ҳазрати Руҳобод. Шайх Бурҳониддин Соғаржий ва Мавлоно Иброҳим ас-Самарқандий тарихи. Самарқанд: Фан булоғи нашриёти. 112 Б.

20. Kahin, A. (2015) Historical Dictionary of Indonesia. Rowman & Littlefield Publishers. P. 724.

21. Moch Jamaluddin Ahmad (2011) Napak Tilas Auliya. Jombang: Pustaka Al-Muhibbin. 212 Hlm.

22. Bruinessen, M. (1994) Traces of Kubrawiyyah influence in early Indonesian Islam. Bijdragen tot de Taal, Landen Volkenkunde. P.150.

23. Насафий (2001) Ал-Қанд фий зикри уламои Самарқанд (Самарқандия). Тошкент.“Ўзбекистон миллий энциклопедияси” Давлат илмий нашри. (Араб тилидан Усмонхон Темирхон ўғли ва Бахтиёр Набихон ўғли таржимаси).

24. Насафий (1994) Ал-Қанд фий таърихи Самарқанд (Қандия). Самарқанд Суғдиён. (Араб-форсийдан таржима, тадқиқот, Сўзбоши ва изоҳлар муаллифи- Комилхон Каттаев).

25. Mukhamedov Nematullo (2019) “The role of the Sheikh Zayniddin complex in the spiritual life of Tashkent” // Multidisciplinary scientifc journal “Arhivarius” collection of scientifc publications. -P.7-14. https:// www.researchgate.net/publication/333985613.

26. Purwadi & Enis Niken (2007) Dakwah Walisongo, penyebaran Islam berbasis kultural ditanah Jawa. Yogyakarta: Panji Pustaka.

27. Wheatley, P. (1973) The Golden Khersonese: studies in the historical geography of the Malay Peninsula before A.D. 1500. Connecticut, р. 253.

28. Purwadi (2005) Babad Tanah Jawi. Yogyakarta: Penerbit Gelombang Pasang.

29. Sofwan, R., Wasit, H., Mundiri (2000) Islamisasi di Jawa, Walisongo, Penyebar Islam di Jawa menurut Penuturan Babad. Yogjakarta: Pustaka Pelajar.

30. Ricci, R., (2009) “Conversion to Islam on Java and the Book of One Thousand Questions,” Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde, 165: 1 (2009): pp. 8–31

31. Sjamsudduha, Kasdi, A. (1998) Sejarah Sunan Drajat dalam Jaringan Masuknya Islam di Nusantara. Surabaya: PT Bina Ilmu, p. 114.

32. Zuhri, S., (1981) Sejarah Kebangkitan Islam dan Perkembangannya di Indonesia. Bandung:Al Maarif. 216 Hlm.

33. Tjandrasasmita, U. (1975) Islamic Antiquity of Sendang Duwur. Jakarta: The Archeological Foundation.

34. Ustadz Rizem Aizid (2016) Sejarah Islam Nusantara: Dari Analisis Historis hingga Arkeologis tentang Penyebaran Islam di Nusantara. Yogyakarta: Diva Press. Hlm. 396.

35. Wicaksono, W. (1995) Mengislamkan Tanah Jawa, Telaah Atas Metode Dakwah Walisongo. Bandung: Penerbit Mizan.

36. Wijaya, W. (2014) Kandi Panca Balikrama Besakih. Denpasar: Pustaka Larasan.

37. Wheatley, P. (1956) Chinese sources for the historical geography of Malaya before A.D. 1000, MJTG, vol. ix, pp. 71-8.

38. Yudi AW. (2013) Babad Walisongo. Yogyakarta: Narasi.39. Zoetmulder, P.J. (1990). Manunggaling kawula gusti: pantheisme dan monisme dalam sastra suluk Jawa. Jakarta: Gramedia. Hlm. 352.

40. Mukaffa Z. (2017) “A New Account on the Potrait of Ibrahim Asmarakandi and His Sufism Approach in the Islamization of Java” Journal of Indonesian Islam 11, No. 1. pp. 175-200.

Муаллифнинг (муаллифоарнинг) энг кўп ўқилган мақолалари

Tegishli maqolalar

Nematullo MUKHAMEDOV, ШАЙХ ЗАЙНИДДИН ФАОЛИЯТИ ВА ЗИЁРАТГОҲИНИНГ ТОШКЕНТ МАЪНАВИЙ ҲАЁТИДА ТУТГАН ЎРНИ , Islom ziyosi: Jild 5 № 1 (2022)

Ismat NAIMOV, “МЕЪЁРУ-Т-ТАДОЙЙУН” – ДИНИЙ-АХЛОҚИЙ МАНБА СИФАТИДА , Islom ziyosi: Jild 4 № 2 (2021)

Nilufar Makhsutjanovna TUYCHIEVA, ХУРОСОН ТАСАВВУФ МАКТАБИ РИВОЖИДА ҲУЖВИРИЙНИНГ ТУТГАН ЎРНИ , Islom ziyosi: Jild 9 № 3 (2026)

Nematullo Mukhamedov, Шайх  Хованд  Таҳур тарихи, илмий  мероси  ва  унинг мақбараси  эпиграфикаси  таҳлили , Islom ziyosi: Jild 8 № 2 (2025)

Lola AZIMOVA, ЎЗБЕК МУМТОЗ АДАБИЁТИДА ИСЛОМ ТАРИХИ БАДИИЙ ИФОДАЛАНГАН АСАРЛАР ТАСНИФИ (XVII-XIX АСРЛАР) , Islom ziyosi: Jild 7 № 4 (2024)

Ramzjon Raximdjanovich ISAKDJANOV, ИСЛОМ ФАЛСАФАСИ СОҲАСИДА ИБН СИНОНИНГ ГНОСЕОЛОГИК ТАМОЙИЛЛАРИ , Islom ziyosi: Jild 6 № 1 (2023)

Tokhir KHATAMOV, ТАСАВВУФШУНОС ОЛИМ, ПРОФЕССОР НАЖМИДДИН КОМИЛОВНИНГ ИЛМИЙ-МАЪРИФИЙ ФАОЛИЯТИ (БИБЛИОГРАФИК ТАҲЛИЛ) , Islom ziyosi: Jild 5 № 4 (2022)

Muhabbatxon AGZAMOVA, АБУ ЖАЪФАР МУҲАММАД ИБН ЖАРИР ТАБАРИЙНИНГ ИЛМИЙ МЕРОСИ , Islom ziyosi: Jild 5 № 1 (2022)

Ne’matullo MUHAMEDOV, ШАЙХ ХОВАНД ТАҲУР МАЖМУАСИНИНГ МИНТАҚА ИСЛОМ МАДАНИЯТИДА ТУТГАН ЎРНИ , Islom ziyosi: Jild 2 № 1 (2019)

Yusupdzhan SADIKOV, XVII  АСР  МИНТАҚАДАГИ  ДИНИЙ-ФАЛСАФИЙ  ФИКРГА  ТАЪСИР  ЭТГАН ҒОЯВИЙ  ОМИЛЛАР  ХУСУСИДА , Islom ziyosi: Jild 8 № 2 (2025)

Bundan tashqari, ushbu maqola uchun shunga o'xshash maqolalar uchun kengaytirilgan qidiruvni boshlang mumkin.