Mualliflar

  • Nematullo MUKHAMEDOV INTERNATIONAL ISLAMIC ACADEMY OF UZBEKISTAN Muallif

DOI:

https://doi.org/10.47980/TLOI/2022/1/15%20-%2021

Kalit so‘zlar:

Тошканд Кўкча даҳаси тасаввуф тариқат Амир Темур Шайх Суҳравардий Шайх Зайниддин Куйи Орифон сўфи мулла мусулмон комил инсон саховат яхшилик

Annotasiya

Тошкент – ўрта аср манбаларида Шош деб номланган. Шошдан  ҳадис, фиқҳ, тасаввуф каби ислом илмларида кўплаб таниқли олимлар етишиб чиққан. Бу ерда туғилиб, фаолият кўрсатган кўплаб буюк зотлар, олимлар “Шоший”, “Тошкандий” (ХIV асрдан) нисбаси билан дунёга танилганлар.

Қадимий Тошкентда машҳур олимлар, муҳаддис ва фақиҳларнинг зиёратгоҳлари мавжуд. Айнан шу ерда Занги ота, Шайх Умар Валий Боғистоний, Шайх Хованд Таҳур, Шайх Зайниддин Кўйи Орифон ва бошқа алломалар мақбаралари жойлашган.

XVIII асрнинг иккинчи ярмида Тошкент шаҳри тўрт даҳага бўлинган. Манбаларда қайд этилишича, шимолий даҳа – Қаффол Шоший, жанубийси – Зангиота, шарқийси– Шайх Хованд Таҳур ва ғарбийси – Шайх Зайниддин номлари билан эътироф этилган. Бироқ шаҳар аҳли ўртасида эса улар Себзор, Бешёғоч, Шайхонтаҳур ва Кўкча деб юритилган.

Ўша даврда Кўкча даҳасида уч дарвоза (Сағбон, Чиғатой ва Кўкча), 57 маҳалла, 47 мавзе, 60 масжид ва икки мадраса бўлган. Даҳанинг  чорбоғлари Назарбек, Кўксарой ва Келес дарёси бўйларидаги жойларда бўлган. Даҳанинг эътиборли жойларидан бири Кўкча дарвозасидан ташқаридаги Орифон (билимлилар) қишлоғидаги мозоргоҳ ҳудудида Шайх Зайниддинбобо мақбараси қурилган. Тарихий манбаларда даҳанинг номи Шайх Зайниддин даҳаси деб ҳам юритилган.

Кўкча маҳалласи тарихи бевосита Шайх Зайниддинбобо билан узвий боғлиқ. Бу зотнинг отаси бағдодлик машҳур сўфий, суҳравардия тариқатининг раҳнамоларидан саналган шайх Шаҳобиддин Суҳравардий (1145-1235) бўлган.

Ушбу мақолада суҳравардия тариқати асосчиси Шайх Суҳравардий (1145-1234)нинг фарзанди Шайх Зайниддин Куйи Орифон (1164-1259) ҳаёти ва фаолияти тарихий  манбалар асосида тадқиқ этилган.  Амир Темур томонидан қурилган мақбара тарихи, зиёратгоҳнинг Тошкент маънавий ҳаётида тутган ўрни ўз ифодасини топган. Муҳими, Шайх Зайниддиннинг тинчликсеварлик фаолияти ҳамда кишилар ўртасида меҳр-оқибат, ҳалоллик, саховат, яхшилик каби қадриятларни тарғиб қилгани таҳлил этилган.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma'lumotlari hali mavjud emas.

Bibliografik manbalar

1. Azizov S. The use of chillakhana in the Sheikh Zayniddin complex in Tashkent // The capital of Uzbekistan Tashkent is 2200 years old. Materials of the International Scientific Conference dedicated to the 2200th anniversary of Tashkent city. -T .: Fan, 2009.

2. Bartold V.V. Tashkent // Works. In 9 t. T. Moscow, 1965. V. 3. -C.499-502; Bartold V.V. The history of cultural life of Turkestan. -Leningrad, 1927. (Tashkent, -P. 163-175).

3. Daminov E. Shahabuddin Umar Suhravardiy (Miri Zhanda ota). -T .: Movarounnaur, 2010.

4. Dobrosmyslov A.I. Tashkent in the past and present (historical essay). -T., 1912.

5. «Zafarnoma» // Magazine «Sharq Yulduzi». 4th, 1992. -T. -B.164.

6. Lunin B. History of studying the past and present of Tashkent. Prerevolutionary period // ONU. 1981. Number 12.

7. Mallitsky N.G. Tashkent (historical sketch). “Proceedings of the Tashkent City Duma”, 1915, No. 1, 2; Mallitsky N.G. Several pages from the history of Tashkent over the last century. Minutes of meetings and reports of members of the Turkestan circle of archeology lovers. Year 3rd., 1897-1898.

8. Masson M.E. Tashkent’s Past: Archeological, Topographical, Historical and Architectural Essay. Proceedings of the Academy of Sciences of the Uzbek SSR, 1954. No. 2, -C. 105-132.

9. Мухамедов Н. А. (2019). THE ROLE OF THE MEMORIAL COMPLEX OF SHEIKH HOVAND TAHUR IN ISLAMIC CULTURE OF THE REGION. -The Light of Islam: Vol. 2019: Iss. 1, Article 3. -P.29-33. Available at: https://uzjournals. edu.uz/cgi/viewcontent.cgi?article=1026&context=iiau.

10. Mukhamedov Nematullo (2019) “The role of the Sheikh Zayniddin complex in the spiritual life of Tashkent” // Multidisciplinary scientifc journal “Arhivarius” collection of scientifc publications. -P.7-14. https:// www.researchgate.net/publication/333985613.

11. Salohiddin Tashkandi. Temurnoma. -T .: Cholpon, 1990.

12. Sultonov O’. The story of Muhammad Salihkhoja and his story on the history of Tashkand. -T .: Uzbekistan, 2007.

13. Tahir Eshon Khivaki. Tazkirai nakshbandiya. Manuscripts Foundation of Institute of Oriental Studies of Academy of Sciences of Uzbekistan. The manuscript No. 855. 60a -varaq.

14. Fayzullaev O. Shaikh Zayniddin Kuyi Orifon Toshkandiy / Mas’ul muharrir - Nozim Habibullayev. -T .: “MERIUS” publication, 2014.

15. Fasih Havofiy. Mujmali Fasihiy. -B.103.

16. O’ljaeva Sh. “The development of national statehood in the kingdom of Amir Temur”. Thesis dissertation for the Doctor of Historical Sciences degree. -T. 2008.

17. Shamsuddin az-Zahabi. Kitabul mushtabah fi asmaur rijal. Leiden, 1863.

18. Evarnitsky D.I. Brief history of the city of Tashkent. A guide to Central Asia from Baku to Tashkent in the archaeological and historical relations. -T., 1893.

19. http://toshkent.uz/www_data/articles/administrator/file20. www.e-tarix.uz/vatan-tarixi/378-kokcha.html

Tegishli maqolalar

Nematullo Mukhamedov, Шайх  Хованд  Таҳур тарихи, илмий  мероси  ва  унинг мақбараси  эпиграфикаси  таҳлили , Islom ziyosi: Jild 8 № 2 (2025)

Nematullo MUKHAMEDOV, ЗАНГИОТА МЕЪМОРИЙ МАЖМУАСИ ВА УНДАГИ ЭПИГРАФИК ЁЗУВЛАР , Islom ziyosi: Jild 5 № 4 (2022)

Ne’matullo MUHAMEDOV, ШАЙХ ХОВАНД ТАҲУР МАЖМУАСИНИНГ МИНТАҚА ИСЛОМ МАДАНИЯТИДА ТУТГАН ЎРНИ , Islom ziyosi: Jild 2 № 1 (2019)

Тохир Абдумуталович ХАТАМОВ, ШАЙХ ҲИММАТИЙ – ЗАНГИ ОТА МЕРОСИНИНГ ЎРГАНИЛИШИ , Islom ziyosi: Jild 7 № 1 (2024)

Nilufar Makhsutjanovna TUYCHIEVA, ХУРОСОН ТАСАВВУФ МАКТАБИ РИВОЖИДА ҲУЖВИРИЙНИНГ ТУТГАН ЎРНИ , Islom ziyosi: Jild 9 № 3 (2026)

Lazizakhon ALIDJANOVA, ИБН ХАЛДУН АСАРЛАРИДА ДИН ВА ЖАМИЯТ МАСАЛАСИ , Islom ziyosi: Jild 3 № 1 (2020)

Tokhir KHATAMOV, ТАСАВВУФШУНОС ОЛИМ, ПРОФЕССОР НАЖМИДДИН КОМИЛОВНИНГ ИЛМИЙ-МАЪРИФИЙ ФАОЛИЯТИ (БИБЛИОГРАФИК ТАҲЛИЛ) , Islom ziyosi: Jild 5 № 4 (2022)

Mekhrojiddin AMONOV, ЗАРАФШОН ВОҲАСИДАГИ ЭПИГРАФИК ЁДГОРЛИКЛАРНИНГ ТАРИХИЙ АҲАМИЯТИ (XV-XIX АСРЛАР) , Islom ziyosi: Jild 6 № 3 (2023)

Zamirakhon ISAKOVA, ТАСАВВУФ ТАЪЛИМОТИДА ИРФОН ТУШУНЧАСИ ВА УНИНГ МАЗМУН-МОҲИЯТИ , Islom ziyosi: Jild 4 № 4 (2021)

Nilufar M. TUYCHIEVA, ТАСАВВУФДА МАЪРИФАТ ТУШУНЧАСИНИНГ АҲАМИЯТИ , Islom ziyosi: Jild 7 № 3 (2024)

Bundan tashqari, ushbu maqola uchun shunga o'xshash maqolalar uchun kengaytirilgan qidiruvni boshlang mumkin.