DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2022/4/%25pKalit so‘zlar:
тасаввуф (суфийлик) тариқат Аҳмад Яссавий яссавия Тошкент Ойходжа ибн Тошходжа Занги Сулаймон Боқирғоний (Ҳаким ота) Анбар-биби шайх суфий мусулмон комил инсон ватанпарварлик раҳм-шавқат яхшилик.Annotasiya
Ислом маданияти адабиёт, тарих, фалсафа ва бошқа ижтимоий ҳамда табиий фанлар, шунингдек, одоб-ахлоқ, урфодат каби ижтимоий ва маданий турмуш тарзида ўзининг ифодасини топди. Марказий Осиё халқларининг бой маданий анъаналари нафақат бу ердаги, балки бошқа музофотлардаги мусулмон маданияти ривожига ҳам катта таъсир кўрсатди. Ўзбекистондаги Бухоро, Самарқанд, Насаф (Қарши), Термиз, Хива, Шош (Тошкент) ва бошқа шаҳарлар бутун мусулмон Шарқидаги маданий марказлар қаторида машҳур бўлган.
Тошкент воҳасидан жаҳонга машҳур кўплаб олимлар етишиб чиққан. Кўҳна Тошкент буюк ва тақводор олимлар, муҳаддислар, солиҳлар абадий қўним топган муборак масканлардан бири сифатида намоён бўлади. Айнан шу ерда Абу Бакр Қаффол Шоший (Ҳазрати Имом), Зангиота, Шайх Хованд Тоҳур ва бошқаларнинг жасадлари мангу ором топган.
Ушбу мақолада Яссавий тариқатининг таниқли вакили Занги ота (Ой-Хожа ибн Тош-Хожа) фаолияти манбалар асосида ўрганилган. Маълумки, Занги отанинг бутун онгли ҳаёти мўғуллар босқинига, минтақадаги беқарорлик ва зўравонлик даврига тўғри келган.
Маълумки, мўғуллар истилоси давридан юртимизда маданият таназзулга учрай бошлади. Аммо мўғулларга қарши озодлик кураши жараёнида юртимиз аҳолисининг диний тафаккурида кескин ўзгаришлар юз бериб, яссавия, кубравия, нақшбандия каби суфийлик тариқатлари шаклланди. Бу даврда ислом тасаввуф шаклида Марказий Осиё халқлари учун маънавий ва ғоявий жипслаштирувчи куч ролини ўйнади. Тасаввуфнинг ана шундай сиймоларидан бири Зангиота эди. Мақолада Занги отанинг камтарона турмуш тарзи намуна сифатида, унинг фидойилик, ватанпарварлик, меҳнатсеварлик, ҳалоллик, адолатпарварлик, меҳр-оқибат ва меҳр-оқибат каби фазилатларни кенг тарғиб этишдаги ўрни таҳлил қилинган. Занги ота ёдгорлик мажмуасининг Марказий Осиё ислом маданиятидаги алоҳида ўрни ҳам тадқиқ этилган. Шунингдек, меъморий мажмуанинг тарихи ва мажмуа биноларидаги эпиграфик ёзувлар ўрганилган.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Abduxoliqov F., Muxamedov N., Abdullaev A., Rahimov K. O‘zbekiston obidalaridagi bitiklar. Toshkent viloyati. Arxitekturnaya epigrafika Uzbekistana. Tashkentskaya oblast. Architectural epigraphy of Uzbekistan. Tashkent region (o‘zbek, rus va ingliz tillarida). -T.: “Uzbekistan Today”, 2017. -S. 15-16. -352 b.
2. Alimova D., Filanovich M. Toshkent tarixi (qadimgi davrlardan bugungi kungacha). –T.: ART FLEX, 2009. -B. 42.
3. Alisher Navoiy. Nasoyim al-muhabbat min shamoyim al-futuvvat. O‘zR FAShI Qo‘lyozmalar fondi. Qo‘lyozma № 5420, 89a–89b v. Alisher Navoiy. Mukammal asarlar to‘plami: 20 tomlik.17-tom. –T.: Fan, 2001. -B.322.
4. Bustan ul-muxibbin. Predislovie k izdaniyu // Sobranie fetv po obosnovaniyu zikra djaxr i sama‘ / Vvedenie, podgotovka arabskogo i persidskogo tekstov, prilojenie i ukazateli: B.M. Babadjanov, S.A. Muxammadaminov. Almatы: Dayk-Press, 2009. –S.3.
5. DeWeese, Devine. Yasavian legends on the islamization of Turkistan.-Aspekts of Altaic Civilization – III. Proceeding of the Thirten Meeting of the Permanent International Altaistic conference Indiana University (in) 1987. Ed. D. Sinor. Bloomington, Indiana, 1990, p. 1–19.
6. DeWeese, Devin. The Masha’ikh-i Turk and the Khojagan: Rethinking the Links between the Yasavi and Naqshbandi Sufi Tradition // JIS, 7/2 (july 1966). P. 180–207.
7. Zaleman K. G. Legenda pro Xakim ata // Izvestiya Imperatorskoy Akademii nauk, seriya V, t. IX, 1898, s. 105–150.
8. Mankovskaya L.Yu., Pulatov K. K izucheniyu arxitekturnogo naslediya Tashkenta // Stroitelstvo i arxitektura Uzbekistana. № 6. 1972. S. 14–16.
9. Muxamedov N.A. (2014) Idei tolerantnosti i gumanizma v deyatelnosti uchyonыx sufiev oazisa Tashkent. The culture of tolerance in the context of globalization: methodology of research, reality and prospect http:// sociosphera.com/ files/conference/2014/k-05_13_14. pdf#page=54-57 (in Russ).
10. Mukhamedov, N. (2020). Role of Zangi Ata in the Islamic culture of the region. ISJ Theoretical & Applied Science, 12 (92), 439-443. Soi: http://s-o-i.org/1.1/TAS-12-92-84 Doi: https://dx.doi.org/10.15863/TAS.2020.12.92.84
11. Nematullo Hikmatullaevich Nasrullaev (2020). Role Of Ancient Written Sources In The Formation Of The Old Uzbek Literary Language. The American Journal of Social Science and Education Innovations, 2(09), 359-364. The USA Journals, USA www.usajournalshub.com/ index.php/tajssei
12. Ismailova, Y. The Use of Interactive Methods in Teaching students professional oriented reading// International Scientific Journal. Theoretical and Applied Science/ Vol.78, Issue 10, 2019, P. 209-213. https://oaji.net/ articles/2020/679-1602455074.pdf
13. Ömer Lütfi Barkan. Istila Devirlerinin Kolonizator Turk Dervisleri ve Zaviyeler // Vakэflar Dergisi. s. II, Ankara, 1942, С. 279–304.
14. Saidov A. Hazrat Zangi ota. -T.: Sharq, 2015.
15. Sultonov O‘. Muhammad Solihxo‘ja va uning “Tarixi jadidayi Toshkand” asari. -T.: O‘zbekiston, 2009. - B. 193.
16. Fayziev T. Zangiota Himmatiy. -T.: Movarounnahr, 2001. S. 20.
17. Faxruddin Ali Safiy. Rashahot ayn al-hayot («Kapli iz istochnika jizni») / Nashrga tayyorlovchilar M. Hasaniy va B. Umrzoq. – T.: Abu Ali ibn Sino, 2004. -S. 25.
18. Shishkin V.A. Mazarы v Zangi-ata // V.V. Bartoldu ucheniki i pochitateli. -Tashkent, 1927. S. 165–170.
19. Samatkhonovich, G. S., Ashurovich, K. M., & Murodjon Ugli, A. M. M. (2021). The Entry And Development Of The Science” Usul Al-Fiqh” In Mawarounnahr. Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry, 12(6). 6735-6741. The Entry And Development Of The Science “Usul Al-Fiqh” In Mawarounnahr | Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry (tojqi.net)
20. Samatkhonovich, G. S. (2021). Comments on fakhrul islam al-pazdavi’s” usul”. ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal, 11(12), 883-887. https://www.indianjournals.com/ijor.aspx?target=ij or:aca&volume=11&issue=12&article=143
21. Tokhir Abdumutalovich Khatamov “ STATE NATIONAL PROGRAM FOR THE DEVELOPMENT OF SCHOOL EDUCATION FOR 2004–2009 YEARS: (SCIENTIFIC AND HISTORICAL ANALYSIS)” International Scientific Journal Theoretical & Applied Science e-ISSN: 2409-0085 (online) Year: 2019 Issue: 06 Volume: 74 Published: 14.06.2019 http://T-Science.orghttp://t-science.org/arxivDOI/2019/06-74/PDF/06-74-12.pdf -Б. 128-132.
22. Ganiyev, A., & Umaraliev, S. THE ROLE OF ZAKAT IN THE EARLY STAGES OF THE ISLAMIC CIVILISATION. EPRA International Journal of Multidisciplinary Research (IJMR), 25. Ganiyev, Avazbek (2020) “INSTITUTION OF ZAKAT IN COLONIAL MALAYSIA,” The Light of Islam: Vol. 2020 : Iss. 1 , Article 2. Available at: https://uzjournals. edu.uz/iiau/vol2020/iss1/2
23. Toxtiev Sh. (2012). Kratkaya istoriya samarkandskix i buxarskix «Irani». Vestnik Chelyabinskogo gosudarstvennogo universiteta, (33 (287). https:// cyberleninka. ru/ article/ n/ kratkaya- istoriya-samarkandskih-i-buharskih-irani.
24. Ziynatullayev, Ziyodilla (2020) “The social-political situation in Central Asia on the eve of the advent of Islam,” The Light of Islam: Vol. 2020 P-155.: Iss. 2 , Article 21. Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/ vol2020/iss2/21.).
25. Zinatullayev, Ziyodilla (2019) “Some features of the statemanaging in Central Asia on the eve of Islam,” The Light of Islam: Vol. 2019. P-17.: Iss. 2, Article 3. Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2019/ iss2/3.
26. Khaydarov, M., & Abdukadirov, J. DEVELOPMENT FACTORS OF PILGRIMAGE TOURISM IN THE MEMBER STATES OF THE ISLAMIC COOPERATION ORGANIZATION (ON THE EXAMPLE OF INDONESIA, MALAYSIA AND TURKEY). The Light of Islam, 2022(1), 127-134. https://www.researchgate. net/publication/366657835_Zierat_turizmi_The_Light_ of_Islam_1-son_2022_jil_
27. Khatamov Tokhir Abdumutalovich. Public education in uzbekistan history of formation and development International Journal of Social Science And Human Research ISSN(print): 2644-0679, ISSN(online): 2644-0695 Volume 03 Issue 07 July 2020 Page: 72-75. http://ijsshr.in/v3i7/2.php

