- Uy
- Topish
Topish
Qidiruv natijalari
-
ARAB TILIDA TUB KO’MAKCHILARNING MA’NOLARI (AL-MUFASSAL ASARI MISOLIDA )
Malika NASIROVA (Muallif)Mahmud Zamakhshariy arab tili grammatikasini so‘z turkumlari bo‘yicha bayon qilgan “al-Mufassal fi san’ati-l-i’rab” asarida arab tilidagi “harf” so‘z turkumi haqida shunday fikrni bildirgan: “الحرف ما دل على معنى في غيره و من ثم لم ينفك من اسم وفعل يصحبه الا في مواضع مخصوصة حذف فيها الفعل و اقتصر على الحرف فجرى مجرى النائب –Harf [bu shunday so‘z turkumi-ki] uning ma’nosi boshqa so‘z turkumida topiladi. Shuningdek, u ism va fe’l ma’nosidan holi bo‘lgan so‘z bo‘lib, ba’zi holatlarda fe’l tushib qolganda, harf uning o‘rnida keladi va ma’nosini saqlab qoladi”. Harf, ya’ni yordamchi so‘zlar tasnifi asarning 3-bobida bayon etilgan. Bob 23 ta faclga bo‘lingan bo‘lib, ularda arab tilidagi yuklama, bog‘lovchi, old ko‘makchilar haqida ma’lumot beradi. (Nasirova, Malika. 2021:6650)
Ularning tasnifi quyidagicha:
حروف الإضاف– ismlarni qaratqich kelishigida boshqaradigan old ko‘makchilar; والحروف المشبهة بالفعل- fe’llarga o‘xshash yuklamalar, deb nomlangan mazkur turga oltita yuklama kiradi, ular o‘zidan keyin fe’l kabi tushum kelishigini talab qiladi; حروف العطف – bog‘lovchilar; حروف النفي – inkor yuklamalari; حروف التنبيه – ogohlantirish ma’nosidagi yuklamalar; حروف النداء– undov yuklamalar; حروف التصديق– tasdiq yuklamalar; حروف الاستثناء – istisno yuklamalar; حرفا الخطاب– xitob yuklamalari; حروف الصلة– nisbiy olmoshlar; حرفا التفسير– tushuntirish, izoh berish yuklamalari; الحرفان المصدريان– ikki masdar yuklamasi (fe’llarning otlashishiga sabab bo‘ladigan yuklamalar) ; حروف التحضيض – undash, da’vat yuklamalari; حرف التقريب–yaqinlatiruvchi yuklama; حروف الاستقبال – kelasi zamon yuklamalari; حرفا الاستفهام – [ikki] so‘roq yuklamasi; حرفا الشرط– [ikki] shart yuklamasi; حرف التعليل– maqsad, sabab yuklamasi; حرف الردع – qat’iy inkor yuklamasi; اللامات– [ turli vazifalarda keluvsi] ل yuklamasi; تاء التأنيث الساكنة– o‘tgan zamon birlik, muannas jins uchinchi shaxs, fe’liga qo‘shiladigan ت harfi; النون المؤكدة – fe’llarga qo‘shiladigan ta’kidni anglatuvchi ن harfi, هاء السكت– pauzal “h” harfi (pauzada qo‘llanadigan ه harfi.).
Ushbu maqoada arab tilida tub ko’makchilarning ma’nolari Zamaxshariyning “al-mufassal” asari misolida tadqiq qilingan.
4-102352416-07-2026 -
NAHV VA USUL ILMLARI O‘RTASIDAGI INTEGRATSIYA: QAROFIYNING “NAFĀʾIS AL-UṢŪL” ASARIDAGI HURUF AL-MA’ONIY MISOLIDA
Abdelwahed Awad MOHAMED Ali (Muallif)Ushbu tadqiqot nahv va usul ilmlari о ‘rtasidagi integratsiya muammosini mohir usulchi va ye tuk nahvshunos Shihobiddin al-Qarofiyning merosi misolida tahlil qilingan. U o‘zining «Nafa'is al-usul» asarida ко 'plab nahviy qoidalarni keltirib, ularni usuliy masalalarni boyitishda qo ‘Hagan va bu ilrniy qo ‘shimchalar nahv hamda usulni о ‘rganuvchi talaba uchun zarur manba bo ‘lib qolgan.
Tadqiqotda Qarofiyning «Nafa'is» asarida ma’no harflari (huriif al-ma am) haqidagi mulohazalari asosiy masala sifatida о ‘rganilgan. U mazkur masalalarda nahv ilmini usul ilmi doirasiga tatbiq etib, ikki fan o'rtasida uyg ‘unlik va integralsiyaga erishishga intilgan.
Tadqiqotning asosiy maqsadi — ushbu integralsiyaning sabablari, ijobiy jihatlari, matnlami anglash va fiqhiy hukmlarni istinbot etishdagi tasirini ochib berishdan iboratdir. Shuningdek, Qarofiyning mazkur integralsiyaga erishishdagi falsafasi, metodologiyasi va qo‘Hagan mexanizmlari sharhlanadi. U qaysi nahviy ma ’lumotlarni qahul qilgani, qaysilarini rad etgani, nima uchun shunday yo ‘I tutgani hamda ma ’no harflariga о id masalalarda avvalgi nahvshunoslar va usulchilarning qarashlariga qanday qo ‘shimchalar kiritganini tahlil etadi. Shu tariqa Qarofiyning integratsion va tizimli olim sifatidagi maqomi yoritiladi.
Tadqiqot tahliliy va istinbotiy metodi asosida olib borilgan. Qarofiyning ma ’no harflariga oid qarashlari nahv va usul ilmlari nuqtai nazaridan tahlil qilinib, ulardan nazariy va ma 'rifiy asoslar chiqarib olingan.
Tadqiqot kirish qismi, to rlta bob va xulosadan iborat. Kirishda mavzu, muammo, savollar, maqsadlar. metodologiya hamda tadqiqotning avvalgi izlanishlar bilan aloqasi bayon etilgan. Birinchi bobda nahv va usul integratsiyasining sabablari va mezonlari hamda Qarofiyning bu boradagi xizmati ко 'rsatib berilgan. Unda usuliylarning nahviy ma'lumotlarga, nahvshunoslarning esa usuliy qo ‘shimchalarga bo ‘Igan ehtiyoji tushuntiriladi. Shuningdek, usuliylar nahviy masalalarni о 'z asarlariga kiritish yoki kiritmaslik mezonlari aniqlanadi.
Ikkinchi bobda nahv va usul integratsiyasi falsafasi hamda uni ng *”Naja'is”*dagi dalillari tahlil qilinadi. Bu falsqfaning ahamiyati va zamon ruhiga muvofiqligi ochib beriladi. Uchinchi bobda integratsiya metodologiyasi yoritilih, tafsiliy va ijmoliy bayon, qoida qo ‘yish, nahviy masalalarga usuliy xususiyat berish, dalolal va ma ’no nozikliklariga e ’tibor qaratiladi.
To ‘rtinchi bob Qarofiyning integratsiyani amalga oshirish mexanizmlariga bag'ishlangan. Unda uning tafsilotlarga chuqur e ’tibori, usuliy qoidalarni til masalalariga tatbiq etishi, nahviy qoidalarning shar ’iy qo ‘llanishini ко ‘rsatishi, usuliylarning so ‘zlarini nahvshunoslar qarashlari asosida baholashi, и laming fikrlari о ‘rtasidagi ixtiloflarni bartaraf etishi hamda nahviy ma ’lumotlarni usuliylarning dalillarini sharhlashda qo ‘llashi yoritilgan.
Xulosa qismida tadqiqot natijalari umumlashtirilib, usuliylarning o'z asarlarida nahviy masalalarni ilmiy integratsiyaning ahamiyatini chuqur anglagan holda kiritgani, Qarofiyning esa shariat ilmlaridagi chuqur bilim bilan tilshunoslikdagi ijodkorlikni uyg 'unlashtirib, uni shariat matnlarini to ‘g ‘ri anglash va shar 'iy hukmlarni istinhot etishda samarali qo ‘llaganligi ta 'kidlangan.39-524242618-05-2026
