Kalit so‘zlar:
ma’no harflari dalolatlari ma’no harflari jondash harflar (ḥurūf al-jarr) ulash harflari (ḥurūf al- ʿaṭf) Qarofiy – Nafāʾis al-uṣūl fanlararo tadqiqotlarAnnotasiya
Ushbu tadqiqot nahv va usul ilmlari о ‘rtasidagi integratsiya muammosini mohir usulchi va ye tuk nahvshunos Shihobiddin al-Qarofiyning merosi misolida tahlil qilingan. U o‘zining «Nafa'is al-usul» asarida ко 'plab nahviy qoidalarni keltirib, ularni usuliy masalalarni boyitishda qo ‘Hagan va bu ilrniy qo ‘shimchalar nahv hamda usulni о ‘rganuvchi talaba uchun zarur manba bo ‘lib qolgan.
Tadqiqotda Qarofiyning «Nafa'is» asarida ma’no harflari (huriif al-ma am) haqidagi mulohazalari asosiy masala sifatida о ‘rganilgan. U mazkur masalalarda nahv ilmini usul ilmi doirasiga tatbiq etib, ikki fan o'rtasida uyg ‘unlik va integralsiyaga erishishga intilgan.
Tadqiqotning asosiy maqsadi — ushbu integralsiyaning sabablari, ijobiy jihatlari, matnlami anglash va fiqhiy hukmlarni istinbot etishdagi tasirini ochib berishdan iboratdir. Shuningdek, Qarofiyning mazkur integralsiyaga erishishdagi falsafasi, metodologiyasi va qo‘Hagan mexanizmlari sharhlanadi. U qaysi nahviy ma ’lumotlarni qahul qilgani, qaysilarini rad etgani, nima uchun shunday yo ‘I tutgani hamda ma ’no harflariga о id masalalarda avvalgi nahvshunoslar va usulchilarning qarashlariga qanday qo ‘shimchalar kiritganini tahlil etadi. Shu tariqa Qarofiyning integratsion va tizimli olim sifatidagi maqomi yoritiladi.
Tadqiqot tahliliy va istinbotiy metodi asosida olib borilgan. Qarofiyning ma ’no harflariga oid qarashlari nahv va usul ilmlari nuqtai nazaridan tahlil qilinib, ulardan nazariy va ma 'rifiy asoslar chiqarib olingan.
Tadqiqot kirish qismi, to rlta bob va xulosadan iborat. Kirishda mavzu, muammo, savollar, maqsadlar. metodologiya hamda tadqiqotning avvalgi izlanishlar bilan aloqasi bayon etilgan. Birinchi bobda nahv va usul integratsiyasining sabablari va mezonlari hamda Qarofiyning bu boradagi xizmati ко 'rsatib berilgan. Unda usuliylarning nahviy ma'lumotlarga, nahvshunoslarning esa usuliy qo ‘shimchalarga bo ‘Igan ehtiyoji tushuntiriladi. Shuningdek, usuliylar nahviy masalalarni о 'z asarlariga kiritish yoki kiritmaslik mezonlari aniqlanadi.
Ikkinchi bobda nahv va usul integratsiyasi falsafasi hamda uni ng *”Naja'is”*dagi dalillari tahlil qilinadi. Bu falsqfaning ahamiyati va zamon ruhiga muvofiqligi ochib beriladi. Uchinchi bobda integratsiya metodologiyasi yoritilih, tafsiliy va ijmoliy bayon, qoida qo ‘yish, nahviy masalalarga usuliy xususiyat berish, dalolal va ma ’no nozikliklariga e ’tibor qaratiladi.
To ‘rtinchi bob Qarofiyning integratsiyani amalga oshirish mexanizmlariga bag'ishlangan. Unda uning tafsilotlarga chuqur e ’tibori, usuliy qoidalarni til masalalariga tatbiq etishi, nahviy qoidalarning shar ’iy qo ‘llanishini ко ‘rsatishi, usuliylarning so ‘zlarini nahvshunoslar qarashlari asosida baholashi, и laming fikrlari о ‘rtasidagi ixtiloflarni bartaraf etishi hamda nahviy ma ’lumotlarni usuliylarning dalillarini sharhlashda qo ‘llashi yoritilgan.
Xulosa qismida tadqiqot natijalari umumlashtirilib, usuliylarning o'z asarlarida nahviy masalalarni ilmiy integratsiyaning ahamiyatini chuqur anglagan holda kiritgani, Qarofiyning esa shariat ilmlaridagi chuqur bilim bilan tilshunoslikdagi ijodkorlikni uyg 'unlashtirib, uni shariat matnlarini to ‘g ‘ri anglash va shar 'iy hukmlarni istinhot etishda samarali qo ‘llaganligi ta 'kidlangan.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Ibn al-Athir, Diya’ al-Din. (1420). Al-Mathal al-sa’ir li adab al-katib wa al-sha‘ir, tahqTq: Muhammad MuhyT al-DTn ‘Abd al-Hamld (2nd ed.). Beirut: Al-Maktabah al-‘Asriyya li al-Tiba‘ah wa al-Nashr.
2. Ibn al-Azraq, Muhammad, (n.d.). Bada’i4 al-salk fi taba’i4 al-mulk, tahqlq: ‘AIT SamT al-Nashshar (1st ed.). Al-‘Iraq: Wizarat al-I‘lam.
3. Ibn al-JawzT, Jamal al-DTn Abu al-Faraj. (1422 H). Zad al-masTr fi ‘ilm al-tafsTr, tahqlq: ‘Abd al-Razzaq al-MahdT (1st ed.). Beirut: Dar al-Kitab al-‘ArabT.
4. Ibn al-Khashshab, Abu Muhammad. (1972). Al-Murtajal fi sharh al-jumal, tahqlq: ‘Л1Т Haydar (n.p.).
5. Ibn al-Lahham, ‘Ala’ al-DTn Abu al-Hasan. (n.d.). Al-Mukhtasar fi usul al-fiqh ‘ala madhhab al-imam Ahmad ibn Hanbal, tahqTq: Muhammad Mazhar Baqa (n.p.). Makkah al-Mukarramah: Jami‘at al-Malik ‘Abd aI-‘AzTz.
6. Ibn Imam al-Kamiliyyah, Kamal al-DTn Muhammad. (2002). TaysTr al-wusul ila minhaj al-usul min al-manqul wa al-ma‘qul, tahqTq: ‘Abd al-Fattah Ahmad Qutb al-DakhmTsT (1st ed.). Cairo: Dar al-Faruq al-HadTtha li al-Tiba‘ah wa al-Nashr.
7. Ibn Babshadh, Tahir. (1977). Sharh al-muqaddima al-muhsiba, tahqTq: Khalid ‘Abd al-Kanm (1st ed.). Kuwait: Al-Matba‘ah al-‘Asriyya.
8. Ibn Hazm, Abu Muhammad, (n.d.). AI-Ihkam fi usul al-ahkam (n.p.). Beirut: Dar al-Afaq al-JadTda.
9. Ibn Rushd al-Hafid, Abu al-WalTd Muhammad. (1994). Al-DarQn fi usul al-fiqh, tahqTq: Jamal al-DTn al-‘AlawT (1st cd.). Beirut: Dar al-Gharb al-IslamT.
10. Ibn Rushd al-Hafid, Abu al-WalTd Muhammad. (2004). Bidayat al-mujtahid wa nihayat al-muqtasid, tahqTq: Jamal al-DTn al-‘AlawT (n.p.). Cairo: Dar al-HadTth.
11. Ibn ‘AqTl, Abu al-Wafa’. (1999). Al-Wadih fi usul al-fiqh, tahqTq: ‘Abd Allah ibn ‘Abd al-Muhsin al-TurkT (2nd cd.). Beirut: Mu'assasat al-Risalah.
12. Ibn Faris, Ahmad. (1997). Al-SahibT fi fiqh al-lughah al-‘ Arabiyyah wa masa’iliha wa sunan al-‘Arab fi kalamiha (1st cd.). Beirut: Muhammad ‘Alī Bayḍūn.
13. Ibn Qudamah, Muwafaq al-DTn ‘Abd Allah. (2002). Rawdat al-nazir wa jannat al-manazir fi usul al-fiqh ‘ala madhhab al-imam Ahmad ibn Hanbal, tahqTq: Sha‘ban Muhammad Isma‘Tl (2nd ed.). n.p.: Mu’assasat al-Rayyan.
14. Ibn Malik, Badr al-Dm Muhammad. (2000). Sharh Ibn al-Nazim ‘ala Alfiyyat Ibn Malik, tahqTq: Muhammad Basil ‘Uyun al-Sud (1st ed.). Beirut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah.
15. Ibn Manzur, Muhammad ibn Mukarram. (1414 H). Lisan al-‘Arab (3rd ed.). Beirut: Dar Sadir.
16. Ibn Hisham, Abu Muhammad ‘Abd Allah Jamal al-DTn. (1963). Sharh Qatr al-nada wa ball al-sada, tahqTq: Muhammad MuhyT al-Dm ‘Abd al-HamTd (11th ed.). Misr: Al-Maktabah al-TijarTyah al-Kubra.
17. Ibn Ya‘Tsh, Ya‘Tsh. (2001). Sharh al-Mufassal (1st ed.). Beirut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah.
18. Abu al-Fida’, ‘Imad al-Dm Isma‘Tl. (2000). Al-Kunash fi fannay al-nahw wa al-sarf, tahqTq: Riyad ibn Hasan al-Khawwam (n.p.). Beirut: Al-Maktabah al-‘Asriyya.
19. Abu Ya‘la, Muhammad ibn al-Husayn. (1990). Al-‘Uddah fi usul al-fiqh, tahqTq: Ahmad ibn ‘A1T ibn STr al-MubarakT (2nd ed.). n.p.
20. Al-IsnawT, Jamal al-DTn. (1981). Al-TamhTd fi takhrij al-furu‘ ‘ala al-usul, tahqTq: Muhammad Hasan Haytii (2nd ed.). Beirut: Mu’assasat al-Risalah.
21. Al-IsnawT, Jamal al-DTn. (1985). Al-Kawkab al-durri fima yatakharrij ‘ala al-usul al-nahwiyyah min al-furu‘ al-fiqhiyyah, tahqTq: Muhammad Hasan ‘Awwad (1st ed.). ‘Amman - al-Urdunn: Dar ‘Ammar.
22. Al-AsfahanT, Shams al-DTn Abu al-Thana’ Mahmud. (1986). Bayan al-mukhtasar sharh mukhtasar Ibn al-Hajib, tahqTq: Muhammad Mazhar Baqa (1st ed.). Jeddah: Dar al-Madam.
23. Al-Anbari, Kamal al-DTn. (2003). Al-Insaf fl masa’il al-khilaf bayn al-nahwiyym al-basriyym wa al-kufiyym (1st ed.). Al-Maktabah aPAsriyya.
24. Al-BabartT, Muhammad ibn Mahmud. (2005). Al-Rudud wa al-nuqud sharh mukhtasar Ibn al-Hajib, tahqTq: Dayf Allah ibn Salih ibn ‘Awn aPUmri (1st ed.). n.p.: Maktabat al-Rushd Nashiriin.
25. Al-BajT, Abu al-Walid Sulayman. (1332 H). Al-Muntaqa sharh al-Muwatta’ (1st ed.). Misr: Matba‘at al-Sa‘adah.
26. Al-BajT, Abu al-WalTd Sulayman. (1995). Ihkam al-fusul fT ahkam al-usul, tahqTq: ‘Abd al-MajTd Turk! (2nd ed.). Beirut: Dar al-Gharb al-Islaml.
27. Al-Bukhari, ‘Ala’ al-DTn. (1890). Kashf al-asrar ‘an usul Fakhr al-Islam al-BazdawT (1st ed.). Istanbul: Sharikat al-Sahafah aPUthmaniyyah.
28. Al-Barh, Faysal. (2023). Manhaj al-usuliyyin fT tahrlr mahall al-niza‘. Majallat Jami‘at al-Quds al-Maftuhah lil-buhuth al-insaniyyah wa al-ijtima‘iyyah, 63.
29. Al-BarmawT, Shams al-Dm. (2015). Al-Fawa’id al-saniyyah fT sharh al-alfiyyah, tahqlq: ‘Abd Allah Ramadan Musa (1st ed.). al-JTzah - Misr: Maktabat al-Taw‘iyyah al-Islamiyyah li al-Tahqiq wa al-Nashr wa al-Bahth al-‘Ilmi.
30. Al-Ba‘lT, Ahmad. (2020). Al-Dhukhru al-harlr bi-sharh mukhtasar al-tahrir, tahqlq: Wa’il Muhammad Bakr Zahran al-Shanshuri (1st ed.). Cairo: Al-Maktabah al-‘Umariyyah - Dar al-Dhakha’ir.
31. Al-BiharT. (n.d.). Musallam al-thubut (n.p.). Misr: Al-Matba‘ah al-Husainiyyah.
32. Al-Tilimsani, al-Sharif. (1998). Miftah al-wusul ila bina’ al-furii‘ ‘ala al-usul, tahqlq: Muhammad ‘All Farkus (1st ed.). Makkah al-Mukarramah: Al-Maktabah al-Makkiyyah; Beirut: Mu’assasat al-Rayyan.
33. Al-Jarra‘T, TaqT al-DTn. (2012). Sharh mukhtasar usul al-fiqh, tahqlq: ‘Abd al-‘AzTz al-Qa’idl wa akharun (1st ed.). Kuwait: Lata’if li Nashr al-Kutub wa al-Rasa’il al-‘Ilmiyyah al-Shamiyyah.
34. Al-Jassas, Abu Bakr. (1994). Al-Fusul fi al-usul (2nd ed.). Wizarat al-Awqaf al-Kuwaytiyyah.
35. Al-Juwaym, ‘Abd al-Malik ibn ‘Abd Allah. (1997). Al-Burhan fi usul al-fiqh, tahqlq: Salah ibn Muhammad ibn ‘Uwaydah (1st ed.). Beirut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah.
36. Al-HifnawT, Muhammad Ibrahim. (2002). Dirasat usuliyyah fi al-Qur’an al-Karim (n.p.). Cairo: Maktabat wa Matba‘at al-Ishra‘ al-Fanniyyah.
37. Al-Dun, Qahtan ‘Abd al-Rahman. (2018). Ta’wTl al-nass al-shar‘T (1st ed.). Beirut: Kitab Nashiriin.
38. Al-RazT, Abu ‘Abd Allah Muhammad. (1997). Al-Mahsul, tahqlq: Taha Jabir Fayad al-‘Alwam (3rd ed.). Beirut: Mu’assasat al-Risalah.
39. Al-ZarkashT, Abu ‘Abd Allah Badr al-DTn Muhammad. (1994). Al-Bahr al-muhlt fi usul al-fiqh (1st ed.). n.p.: Dar al-Kutubl.
40. Al-Zamakhshan, Jar Allah. (1993). Al-Mufassal fi san‘at al-i‘rab, tahqiq: ‘All Вй Malham (1 st ed.). Beirut: Maktabat al-Hilal.
41. Al-Jurjani, A. (1991). Asrar al-Balagha. Cairo: Dar al-Ma’arif.
42. IbnJinni, A. (1954). Al-Khasa’is (Vol. 1-3). Cairo: Dar al-Kutub al-Misriyya.
43. Al-Zamakhshari, M. (1987). Al-Kashshaf ‘an Haqaiq al-Tanzil wa ‘Uyun al-Aqawil fi Wujuh al-Ta’wil. Beirut: Dar al-Ma‘rifa.
44. Ibn Malik, J. (1990). Sharh al-Alfiyya. Beirut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyya.
45. Ibn Hisham, A. (2000). Mughni al-Labib ‘an Kutub al-A‘arib. Beirut: Dar al-Jil.
46. Al-Suyuti, J. (1998). Al-Itqan fi ‘Ulum al-Qur’an. Beirut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyya.
47. Al-Farra’, Y. (1983). Ma‘ani al-Qur’an. Beirut: ‘Alam al-Kutub.
48. Ibn Aqil, A. (1998). Sharh Ibn Aqil ‘ala Alfiyyat Ibn Malik. Cairo: Dar al-Turath.
49. Al-Raghib al-Asfahani, H. (1992). Mufradat Alfaz al-Qur’an. Beirut: Dar al-Qalam.

