Mualliflar

  • Azamat IBRAKHIMOV INTERNATIONAL ISLAMIC ACADEMY OF UZBEKISTAN Muallif
  • Zuhra IBRAKHIMOVA INTERNATIONAL ISLAMIC ACADEMY OF UZBEKISTAN Muallif

DOI:

https://doi.org/10.47980/TLOI/2020/3/183-192

Kalit so‘zlar:

Dezinformatsiya feyk xabarlar ijtimoiy tarmoq media ta’sir axborot olimlar tadqiqotlar nazariyalar.

Annotasiya

Mazkur maqolada ayni vaqtda eng dolzarb muammoga aylangan – dezinformatsiya axborot psixologik ta’sir vositasi sifatidagi ilmiy xulosalar zamonaviy xorij tadqiqotlari asosida tadqiq qilingan. Ommaviy axborot vosita(OAv)lari tomonidan berib borilayotgan ma’lumotlar amalda o’z mazmunidan ajrab, ta’sir o’tkazish vositasiga aylanib qoldi. Hayotning nihoyatda jadal suratlari, OAvlari xabar qiladigan voqealarni o’rganishga vaqtning yo’qligi, ba’zida esa bu xabarlarni tahlil etishga shaxs malakasining yetishmasligi shunday holga keldiki, keng auditoriya materiallarni axborot kanallari qay tarzda taqdim etsa, shu zaylda qabul etmoqdalar. Maqolada «dizinformatsiya»ning media muhitda hosil qilinishi, tarqalishini va ularning kognitiv(bilish) jarayonlariga ta’sirini nazariy anglashga harakat qilingan. “Dezinformatsiy” (Misinformation) atamasini keng ma’nosini to’liq ochib berishga va shuningdek, uning inson ongiga qay darajada ta’sir qilishi va psixologik xususiyatlari tadqiq qilingan. Agar “dezinformatsiya” atamasini nazariy tadqiq etadigan bo’lsak - bu stilistik nuqtayi nazaridan haqiqiydek hosil qilingan xabar bo’lib, aslida esa qisman yoki to’liq yolg’on bo’lib, insonlarni manipulyatsiya qilish uchun hosil qiligan soxta xabarlardir. Yolg’on va haqqoniy xabarlar; vaqt va makon haqiqiyligi nuqtayi nazaridan ma’lumotning haqqoniyligi; yangiliklarning muallifi va manbasi nuqtayi nazaridan; xabarlardagi esga olinuvchi shaxslar nuqtayi nazaridan; yangilikni vujudga keltiruvchi psixologik maqsadlardan kelib chiqqan holda; «yangilik»ni qabul etilishi; dezinformatsion (feyk xabarlar) ma’lumotlarning natijasida inson kognitiv jarayonlari holati va o’zgarishi natijasida feyk xabarlar klassifikatsiyasini taqdim etaman deganidir. Maqolada internet manbaalar va turli OAv dan yaqqol misollar bilan keltirilgan. “Feyk xabarlar” ning oldini olish va ularni neytralizatsiya qilish uchun psixologik ma’lumotlar keltirilgan. Olingan natija va xulosalardan talabalar, psixolog va sotsiologlar, shuningdek, OAvlari xodimlari foydalanishlari ko’zda tutilgan. Internet va ijtimoiy tarmoqlarning jadal rivojlanishi fеyk xabarlarning global miqyosda yoyilishiga keng imkon yaratmoqda va bu o’z navbatida axborot xavfsizligi sohasidagi tadqiqotlarning dolzarblgini oshirmoqda.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma'lumotlari hali mavjud emas.

Bibliografik manbalar

1. Ayers, M. S., & Reder, L. M. (1998). A theoretical review of the misinformation effect: Predictions from an activation-based memory model. Psychonomic Bulletin and Review, 5, 1–21.

2. Alidjanova, L. A. (2019). The value of the scientific approach in the study of religions and science. ISJ Theoretical & Applied Science, 12 (80), 508-512. Soi: http://s-o-i.org/1.1/TAS-12-80-96 Doi: https://dx.doi.org/10.15863/TAS.2019.12.80.96

3. Alidjanova, Lazizakhon Abbasovna (2020) “QUESTIONS OF RELIGION AND SOCIETY IN THE WORKS OF IBN KHALDUN,” The Light of

Islam: vol. 2020: Iss. 1, Article 5. Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2020/iss1/5

4. Atamuratov Sadulla Atamuratovich, & Sultonov Asliddin Fazliddinovich (2020). POLITIKO-GRAJDANSKIE PROTSESSY V NOVOM UZBEKISTANE. Bulletin Social-Economic and Humanitarian Research, (5 (7)), 60-69. (In Russ.)

5. Bartlett, F. C. (1932/1995). Remembering: A study in experimental and social psychology. Cambridge: Cambridge University Press.

6. Braun, K. A. (1999). Postexperience advertising effects on consumer memory. Journal of Marketing Research, 25, 319–334.

7. Ceci, S. J., Ross, D. F., & Toglia, M. P. (1987). Suggestibility of children’s memory: Psycholegal implications. Journal of Experimental Psychology: General, 116, 38–49.

8. Collins, H. R. (2001). Another reason to dislike Chihuahuas and other small dogs: Behavioural consequences of false memories. Unpublished honors thesis, University of Washington, USA.

9. Dono, K. (2020). FEATURES OF INFORMATION EXCHANGE ASPECTS IN THE INFORMATION SOCIETY. Ижтимоий фанлар, 2(3).

10. Drivdahl, S. B., & Zaragoza, M. S. (2001). The role of perceptual elaboration and individual differences in the creation of false memories for suggested events. Applied Cognitive Psychology, 15, 265–281.

11. Fabiani, M., Stadler, M. A., & Wessels, P. M. (2000). True but not false memories produce a sensory signature in human lateralized brain potentials. Journal of Cognitive Neuroscience, 12, 941–949.

12. F.Mo’minov, Sh.Barotov va boshq. Ochiq axborot tizimlarida axborot-psixologik xavfsizlik. Darslik. – T.: “Fan va texnologiya”, 2013.

13. Garry, M., Manning, C. G., Loftus, E. F., & Sherman, S.

J. (1996). Imagination inflation: Imagining a childhood event inflates confidence that it occurred. Psychonomic Bulletin and Review, 3, 208–214.

14. Heaps, C. M., & Nash, M. (2001). Comparing recollective experience in true and false autobiographical memories. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory and Cognition, 27, 920–930.

15. Hyman, I. E., & Pentland, J. (1996). The role of mental imagery in the creation of false childhood memories. Journal of Memory and Language, 35, 101–117.

16. Ibrakhimov A.Sh. The negative impact of fabricated hadiths on the formation of a religious worldview. Din psixologiyasida diniy ongning genesezi va transformatsiyasi muammosi/ Ilmiy to’plam. – Toshkent, 2020.

17. Kalandarova, D. (2020). Features of aspects of information exchange. The Light of Islam, 2020(1), 210-214.

18. Kassin, S. (2001). Psychology. Upper Saddle River, NJ: Prentice-Hall.

19. Kelley, C. M., & Jacoby, L. L. (1996). Memory attributions: Remembering, knowing, and feeling of Knowing. In L. M. Reder (Ed.), Implicit memory and metacognition (pp. 287–307). Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates Inc.

20. Loftus, E. F. (1975). Leading questions and the eyewitness report. Cognitive Psychology, 7, 560–572.

21. Loftus, E. F., & Ketcham, K. (1991). Witness for The Defense: The accused, The eyewitness, and the expert who puts memory on trial. New York: St. Martin’s Press.

22. Loftus, E. F., Levidow, B., & Duensing, S. (1992). Who remembers best? Individual differences in memory for events that occurred in a science museum. Applied Cognitive Psychology, 6, 93–107.

23. Loftus, E. F., Miller, D. G., & Burns, H. J. (1978). Semantic integration of verbal information into a visual memory. Journal of Experimental Psychology: Human Learning and Memory, 4, 19–31.

24. Loftus, E. F., & Pickrell, J. E. (1995). The formation of false memories. Psychiatric Annals, 25, 720–725.

25. Mazzoni, G. A. L., Loftus, E. F., & Kirsch, I. (2001). Changing beliefs about implausible autobiographical events: A little plausibility goes a long way. Journal of Experimental Psychology: Applied, 7, 51–59.

26. Mazzoni, G. A. L., Loftus, E. F., Seitz, A., & Lynn, S. (1999). Changing beliefs and memories through dream interpretation. Applied Cognitive Psychology, 13, 125–144.

27. McCloskey, M., & Zaragoza, M. (1985). Misleading postevent information and memory for events: Arguments and evidence against memory impairment hypotheses. Journal of Experimental Psychology: General, 114, 1–16.

28. Pezdek, K., Finger, K., & Hodge, D. (1997). Planting false childhood memories. Psychological Science, 8, 437–441.

29. Porter, S., Yuille, J. C., & Lehman, D. R. (1999). The nature of real, implanted, and fabricated memories for emotional childhood events: Implications for the recovered memory debate. Law and Human Behaviour, 23, 517–537.

30. Sadulla Otamuratov, Asliddin Sultonov. (2020). Democratic paradoxes of civil processes and necessary of new national idea in Uzbekistan. International Journal of Advanced Science and Technology, 29(05), 1521 - 1526. Retrieved from http://sersc.org/journals/index.php/IJAST/article/view/10072

31. Sultonov, Asliddin (2019) “The new philosophical paradigm of cultural development,” The Light of Islam: vol. 2019 : Iss. 4 , Article 25. Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2019/iss4/25

32. Wade, K. A., Garry, M., Read, J. D., & Lindsay, D.S. (2002). A picture is worth a thousand lies: Using false photographs to create false childhood memories. Psychonomic Bulletin and Review, 9, 597–603.

33. Zaragoza, M. S., McCloskey, M., & Jamis, M. (1987). Misleading postevent information and recall of the original event: Further evidence against the memory impairment hypothesis. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, & Cognition, 13, 36–44.

Tegishli maqolalar

Zoirkhuja ULMASKHUJAYEV, GLOBALLASHUV SHAROITIDA IJTIMOIY TARMOQ TUSHUNCHASI VA UNING JAMIYAT XAVFSIZLIGIGA TA’SIRI , Islom ziyosi: Jild 6 № 3 (2023)

Zebo KASIMOVA, ТАЛАБАЛАРДА ДИНИЙ МАЗМУНДАГИ АХБОРОТЛАРНИ ИДРОК ЭТИШГА РАЦИОНАЛ ЁНДАШУВ КЎНИКМАЛАРИНИ ШАКЛЛАНТИРИШ , Islom ziyosi: Jild 6 № 1 (2023)

Timur Sobirovich SATTAROV, IJTIMOIY TARMOQLARNING TALABALARNING SIYOSIY TARBIYASIGA SALBIY TA'SIRINING PSIXOLOGIK FENOMENI , Islom ziyosi: Jild 9 № 2 (2026)

RAVSHONBEK KHUDAYBERGANOV, АХБОРОТЛАШГАН ЖАМИЯТ ИЖТИМОИЙ ТАРМОҚЛАРИДА ТИЛ ВА КОММУНИКАЦИЯ , Islom ziyosi: Jild 4 № 2 (2021)

Raziya MATIBAEVA , ХI-XII АСРЛАРДА ХОРАЗМДАГИ СИËСИЙ ҲОЛАТ ВА МАДАНИЙ ҲАЁТ , Islom ziyosi: Jild 6 № 1 (2023)

Mohira ABDULLAYEVA, Ibrohim NIGʻMATULLAYEV, KIBERMAKONDA XRISTIANLIKKA OID DINIY JARAYONLARNI O‘RGANISHNING ILMIY ASOSLARI , Islom ziyosi: Jild 6 № 2 (2023)

Timur SATTAROV, YOSH AVLODDA SIYOSIY BILIM TUSHUNCHALARI, MAZMUNI VA VAZIFALARINING NAZARIY ASOSINI IJTIMOIY-PSIXOLOGIK ASPEKTLARI , Islom ziyosi: Jild 8 № 1 (2025)

Yusupdzhan SADIKOV, XVII  АСР  МИНТАҚАДАГИ  ДИНИЙ-ФАЛСАФИЙ  ФИКРГА  ТАЪСИР  ЭТГАН ҒОЯВИЙ  ОМИЛЛАР  ХУСУСИДА , Islom ziyosi: Jild 8 № 2 (2025)

Raziya Baltabayevna MATIBAYEVA, АБУ ҲАНИФАГА НИСБАТ БЕРИЛГАН МАНОҚИБ ВА МУСНАДЛАРИНИНГ УРФ-ОДАТЛАРНИ ЎРГАНИШДАГИ АҲАМИЯТИ , Islom ziyosi: Jild 7 № 4 (2024)

Utkirbek HASANBOYEV, DINIY VAZIYATNI O‘RGANISH, TAHLIL ETISH VA BAHOLASHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI , Islom ziyosi: Jild 9 № 2 (2026)

Bundan tashqari, ushbu maqola uchun shunga o'xshash maqolalar uchun kengaytirilgan qidiruvni boshlang mumkin.