- الرئيسية
- إبحث
إبحث
إبحث ضمن النتائج
-
СОМОНИЙЛАР ДАВЛАТИ ИСЛОМГА АСОСЛАНГАН МАҲАЛЛИЙ БОШҚАРУВНИНГ ИЛК НАМУНАСИ СИФАТИДА
Ziyodilla ZINATULLAYEV (Muallif)Мақолада Сомонийлар давлатининг ташкил топиши, давлат бошқарув тизимининг шаклланиши ҳамда маъмурий лавозимларнинг жорий этилиши бирламчи манбалар ва илмий адабиётлар асосида ёритилган.
Кириш қисмида Араб халифалигидаги сиёсий вазият, Сомонийлар давлатининг ташкил топиши, унинг маъмурий бўлиниши, давлат пойтахтининг ўзгартирилиши масалалари баён қилинган. Шунингдек, сомонийларнинг сиёсий майдонга кириб келиш сабаблари бирламчи манбалар асосида ёритилган.
Услублар қисмида мақолани ёзишда фойдаланилган тарихий таҳлил, анализ, синтез, индукция, дедукция каби методларнинг аҳамияти изоҳланган.
Натижалар қисмида Сомонийлар давлати исломга асосланган маҳаллий бошқарувнинг илк намунаси сифатида кейинги даврларда қорахонийлар, ғазнавийлар, салжуқийлар ва хоразмшоҳлар давлати учун эталон вазифасини ўтагани асосланган.
Муҳокама бўлими уч қисмдан иборат.
Биринчи қисмда Сомонхудот ўғилларининг халифаликка содиқ хизматлари эвазига Мовароуннаҳрда волийликка тайинланишлари. Кеийнчалик Исмоил ибн Аҳмад тарафидан Сомонийлар давлатига асос солиниши ва пойтахтнинг Самарқанддан Бухорога кўчирилиши сабаблари баён этилган.
Иккинчи қисмда Сомонийларнинг Мовароуннаҳрнинг шарқий чегараларидаги ғайридин туркларга қарши олиб борган ғазовот урушлари ва уларга нисбатан халифалар тарафидан бериган унвонларга тўхталиб ўтилган.
Учинчи қисмда Сомонийлар давлат бошқарув тизимининг Араб халифалиги девон тизимидан ўзлаштирилгани ҳамда маҳаллий бошқарув учун давлат идоралари ташкил этилиши ҳақида маълумотлар берилган.
Хулоса қисмида қуйидагилар таъкидланган:
– Сомонийлар Мовароуннаҳдаги илк маҳаллий мусулмон сулола бўлиб, ташқи сиёсатда халифага бўйсунган ҳолда ички бошқарувда тўлиқ мустақил бўлганлар. Сомоний ҳукмдорларнинг ўз номларидан танга зарб қилдиргани ҳамда жума хутбасида халифанинг номидан кейин ўзларини зикр эттиргани бунинг исботларидир.
– Сомонийлар ва улардан кейинги мустақил турк-мусулмон сулолалари узоқ давр тарқоқ ҳолда ривожланган Марказий Осиё минтақасини марказлашган яхлит давлатга айлантирдилар. Мовароуннаҳрда марказлашган бошқарувнинг қарор топиши натижасида ички низолар қирқилиб, савдо-сотиқ, ҳунармандчилик, деҳқончилик, боғдорчилик ривожланди, турмуш фаровонлиги ошди.
– Энг йирик икки туркий қабила – қарлуқлар ва ўғузлар сомонийлар саъй-ҳаракатлари эвазига исломни қабул қилдилар; Қорахонийлар, Ғазнавийлар, Салжуқийлар, Хоразмшоҳлар, Усмонийлар, Тулунийлар каби ислом таълимотидан озиқланган кучли бошқарувга эга марказлашган мусулмон давлатларига асос солдилар, шунингдек, кейинги даврлар давлат бошқаруви учун андоза сифатида хизмат қилдилар.
– Сомонийлар томонидан биринчи бўлиб ташкил этилган турк ва суғд чокарларидан иборат мунтазам қўшин тури кейинчалик араб халифалигида ҳам кенг тарқалиб, тарихга мамлук ғуломлари тизими деган ном билан кирди. Унинг ҳаётий кучини таъминлаган омиллардан бири ислом таълимотига асосланган марказлашга бошқарув бўлди.
11-211411815-07-2026 -
مظاهر الحياة العلمية وإسهامات علماء ما وراء النهر في عصر الدولة السامانية (389-261هـ)
Ahmad SAAD AL-DAMANHURI (Muallif)يستعرض هذا البحث بعض مظاهر الحياة العلمية في عصر مهم من عصور بلاد ما وراء النهر، والذي ما زال أثره باقيا حتى يومنا هذا، إنه عصر الدولة السامانية التي شهدت تطورا علميا ملحوظا، فبدأ البحث بالتعريف بأصل هذه الدولة ومكانتها، وعلاقتها بدولة الخلافة العباسية، ثم تناول البحث عددا من الجوانب التي تعكس الحياة العلمية، فبدأ البحث بتمهيد حول الدولة السامانية وأمرائها، ثم ناقش أولا بكيفية دخول الإسلام بلاد ما وراء النهر، نظرا لكون هذه المكانة التي قد نالتها هذه البلاد كانت بسبب الإسلام بالأساس ونظرا لكون الصحابة والتابعين الأوائل هم المعلمون الأوائل لأهل هذه البلاد، ثم تناول البحث ثانيا أهم مراكز العلم والعلماء والتي كانت محط أنظار العلماء وطلاب العلم، ثم تناول ثالثا الحركة العلمية في بلاد ما وراء النهر، وشيئا من نشاط الفقهاء والمحدثين والمتكلمين في هذه الفترة، ثم تحدث رابعا عن مكانة العلماء وتقدير الأمراء السامانيين للعلم مما انعكس بالإيجاب على الحياة العلمية، ثم تناول خامسا: المذاهب والأديان المتفاعلة في تلك الفترة، والتي لتنوعها حدث نشاط علمي، مما أثر في طبيعة الإنتاج العلمي في هذه الفترة، ثم تناول سادسا مظهرا مهما يتعلق بشيوع النزعة الفارسية مما كان له أثره كذلك، حيث زاحمت العربية التي كانت لغة العلم والأدب في تلك المرحلة، ثم تناول سابعا مظهرا علميا شعبيا يتعلق بالمشاهد والمزارات التي اعتنى بها الصوفية مما كان له أثره كذلك في الحياة العلمية.
4-10642622-07-2026
