- الرئيسية
- إبحث
إبحث
إبحث ضمن النتائج
-
THE LEXICAL GROUPS OFARABIC LOANWORDS USED IN THE«QISASI RABGUZI»
Dilfuza SAGDULLAEVA (Muallif)This article analyses the separated lexical groups of words and phrases of Arabic origin, defined in the work of Qisasi Rabguzi by Nasuriddin Rabguzi, first written in Turkic language based on Islamic sources in the XIII-XIV centuries in Khorezm.The study of Arabic loanwords in manuscripts in the diachronic aspect includes not only in determining the methods of developing linguistic facts, but also studying the history of the people who created it. One of the common ways of the historical development of a language and its vocabulary is the analysis of the words of a language in separated subject groups.The definition of affiliation of Arabic words to certain areas, the thematic grouping will give a complete picture of the spirituality, the legal level of the peoples of that era, and partnership relations with neighboring and fraternal peoples. The study revealed and analyzed 24 lexical groups of Arabic loanwords given in the work and made a scientific analysis of these words. In addition, there were indicated the researches which performed an analysis of the vocabulary of the language in separated subject groups. Several kinds of proper names, being effectively used in the language of the work, were identified. It was also concluded that borrowed and exotic anthroponyms, ethnonyms, theonyms and toponyms and religious vocabulary are the most frequently used groups in the language of the work.
This research plays an important role in the study of the historical development of the process of borrowing Arabic words and lexical composition in the language of the Turkic peoples of the XIII-XIV centuries.
39-443212125-06-2026 -
خواستن [XĀSTAN] FUNKSIONAL EKVIVALENTLARI VA ULARNING FORMAL INVARIANTLARI
Zokir ARIFDJANOV (Muallif)Maqolada xāstan sodda fe’lining leksik-semantik variantlari asosida aniqlangan ma’no guruhlari, ularning funksional ekvivalentlari tadqiq qilinadi. Xāstan sodda fe’lining besh ma’no guruhi taklif qilinadi hamda maqola hajmi cheklanganligidan kelib chiqgan holda faqat uning ikkinchi ma’no guruhiga oid bo‘lgan so‘ramoq, iltimos qilmoq; talab qilmoq ma’nolarida qo‘llaniladigan variantlari haqida so‘z yuritiladi. Funksional ekvivalentlar mo‘tabar manbalar asosida aniqlanadi va turli xil adabiyotlardan keltirilgan misollar orqali tahlilga tortiladi. Tahlil natijalariga ko‘ra har bir funksional ekvivalentlar ma’nosini o‘zida jamlovchi invariant ma’nolar ya’ni iltimos qilmoq ma’nosining turli ma’no ottenkalarini o‘z ichiga olgan umumiy ma’no hamda so‘ramoq, iltimos qilmoq, talab qilmoq ma’nolarini ifodalashdagi funksional ekvivalentlari tomonidan ifodalanadigan barcha ma’no ottenkalarini o‘z ichiga olgan umumiy, ya’ni invariant ma’nolar aniqlanadi va taklif qilinadi. Invariant ma’no funksional ekvivalentlardan birida mujassam bo‘lishi, ya’ni mazkur fe’llar ushbu ma’no guruhlaridan har birida o‘z invariantiga ega bo‘lishi biroq ushbu fe’llar vositasida ifodalanayotgan ma’no ottenkalariga ko‘ra bo‘lingan ma’no guruhchalarining barchasida ham ma’noni ifodalovchi asosiy so‘z vazifasida kela olmasligi haqida so‘z yuritiladi, xulosalar keltiriladi hamda misollar orqali asoslanadi.
163 - 1703081729-06-2026 -
FORS TILIDA PREFIKSLI FE’LLARNING MA’NO GURUHLARI VA ULARNING FUNKSIONAL EKVIVALENTLARI برداشتن) [bar-dāštan] fe’li misolida)
Zokir ARIFDJANOV (Muallif)Maqolada tildagi variantlashuv hodisasida muhim o‘rin tutadigan funksional ekvivalentlik munosabatlari haqida so‘z yuritiladi. Mavzu doirasida yetuk tilshunos olimlarning fikrlari keltiriladi, tahlil qilinadi va xulosalar beriladi. Funksional ekvivalentlar tilning ifoda imkoniyatlarini kengaytirishda asosiy rollardan birini o‘ynashligi haqida ta’kidlanadi va fors tilidagi shunday xususiyatlarga ega bo‘lgan prefiksli fe’llardan biri sifatida برداشتن [bar-dāštan] fe’li tadqiqot obyekti sifatida keng tadqiq qilinadi, uning leksik-semantik variantlari aniqlanadi. Leksik-semantik variantlari klassifikatsiya qilinib, ma’no guruhlariga ajratiladi va har bir ma’no guruhining funksional-ekvivalentlari aniqlanadi. Aniqlangan funksional ekvivalentlar manbalar asosida tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida برداشتن [bar-dāštan] prefiksli fe’lining 18ta leksik-semantik variantlari aniqlanib, ularni to‘rt ma’no guruhiga ajratilada va har bir ma’no guruhining funksionalekvivalentlari taqdim etiladi. Keyingi o‘rinda maqola hajmidan kelib chiqgan holda faqatgina uning ma’nolarining birinchi – “olish” ma’no guruhiga tegishli bo‘lgan (joyidan) olmoq, (joyidan ko‘tarib) olmoq, (qo‘liga) olmoq ma’nosidagi funksional ekvivalentlari to‘g‘risida batafsilroq so‘z yuritiladi. Tadqiqot so‘ngida natijalardan kelib chiqqan holda fors tilida sodda va qo‘shma fe’llarga nisbatan soni ancha kam hisoblangan prefiksli fe’llar ham ko‘pma’nolilik hususiyatiga ega ekanligi haqida xulosa qilinadi.
68 - 742512327-06-2026 -
О ЛИНГВОСТАТИСТИЧЕСКОМ АНАЛИЗЕ АРАБИЗМОВ В СФЕРЕ ОБРАЗОВАНИЯ
Nargiza RASHIDOVA (Muallif)Данная статья описывает один из методов исследования словарного состава языка. Этот метод дает возможность определить количество языковых единиц, их частотность и классифицировать их по лексико-семантическим группам.
Некоторая часть лексического фонда узбекского языка, который состоял из арабских и персидских слов, в 30-90 годах ХХ века заменялась русско-интернациональными словами. Несмотря на это, арабизмы сохранились в разных отраслях, в том числе, в сфере образования. Данная статья посвящена освещению метода лингво статистического анализа арабизмов, в частности, арабизмов, используемых в сфере образования Узбекистана. Также нами были рассмотрены методы исследования других работ, в которых были привлечены к анализу арабизмы, используемые в узбекском языке, результаты отражены в предлагаемой статье, кроме того нами был проведен их статистический анализ.
Основная часть арабских слов, употребляемых в сфере образования, извлеченная нами из толкового словаря узбекского языка, являются именами существительными. Также были извлечены составные глаголы, один из компонентов которых является заимствованным из арабского языка. В результате выборки из “Толкового словаря узбекского языка” (“Ўзбек тилининг изоҳли луғати, Т.,2006-2008) нами было выявлено 397 лексических единиц, употребляемых в сфере образования. Путем компонентного анализа проанализированы семы, составляющие семантическое содержание арабских заимствований. Было исследовано их использование по частотности. Проведена лексико-семантическая классификация, сделан частотный и статистический анализ арабизмов на основе толкового словаря узбекского языка и нормативно-правовых документов об образовании. Указаны причины частотного употребления арабских лексем в сфере образования.
138 - 1462802504-07-2026 -
STRUCTURAL AND SEMANTIC ANALYSIS OF COPULATIVE COMPOUND WORDS IN THE PASHTO LANGUAGE
Ugiljon S. ABDUVALIYEVA (Muallif)The question of word formation, particularly the studying the ways of copulative compound words’ formation based on modern methods, remains contemporary linguistics’ one of the urgent problems. The relevance of this issue is increasing, especially for less-studied languages such as the Pashto language, since the language’s vocabulary is constantly enriching under modern requirements. Since the lexical fund of language is dynamic, it is always essential to study the processes synchronously. English, Russian, Afghan and Uzbek linguists have carried out several works on the grammar of the Pashto language on various topics. But it is hard to find a place where you can stop on copulative compound words. In this paper, a comprehensive study of the structure and semantics of copulative compound words formed using part of the speech of verbs in the Pashto language, which is part of the Iranian group of languages of the Indo-European language family, is carried out. This scientific article is devoted to copulative compound words in Pashto using forms ‘noun + verb, verb + verb’, and mixed verb forms. Also, this research work allows determining the place and function of copulative compound words in the lexical layer, to correctly understand their content and essence. During the analysis, copulative compound words composed by the parts of the verb’s speech were studied in groups. The purpose of the research is the structural and lexical analysis of copulative compound words in the Pashto language formed with the help of verbs. In this research work, copulative compound words related to the part of speeches of the verb in the Pashto language have expressed, its features characteristic only for this language, its subtleties. The article also analyzed copulatively compound words based on analytical and synthetic methods. In this article, the question is in a specific form of the copulative compound words consisting of noun + verb, verb + verb, and verb forms of the mixed type, defined as a subject of study and the materials of the modern Pashto language as an object of study. The scientific novelty of the work expresses in these issues.
78-832361806-07-2026 -
PASHTU TILIDA INTERFIKS YORDAMIDA YASALGAN KOPULYATIV QO‘SHMA SO‘ZLAR
Ugiljon ABDUVALIYEVA (Muallif)So‘z yasalishi masalasi hozirgi zamon tilshunosligining dolzarb muammolaridan biri bo‘lib qolmoqda. Bu masalaning dolzarbligi, ayniqsa, pashtu tili kabi kam o‘rganilgan tillar uchun ortib bormoqda, chunki bu masala tilning lug‘at boyligining zamon talabiga mos ravishda boyib borishi bilan bog‘lanib ketadi. Hayotning turli sohalaridagi taraqqiyot tufayli yuzaga kelayotgan yangi tushunchalarni ifodalash zarurati tilda mavjud bo‘lgan imkoniyat va resurslar asosida yangi leksik birliklarni hosil qilish zaruratini tug‘dirmoqda. Bu jarayonni ilmiy asosda o‘rganish, uning yo‘nalishlarini aniqlash, o‘ziga xos jihatlarini til materiali tahlili asosida belgilab berish bugungi kunda muhim nazariy va amaliy ahamiyat kasb etmoqda. Kopulyativ qo‘shma so‘zlar yasalishi mazkur mavzuning har tomonlama qiziqarli va deyarli o‘rganilmagan sohalaridan deyish mumkin. Fanda bu masalaga qisman to‘xtalib o‘tilgan ishlar mavjud, ammo ularning ham eng oxirgilari nashr qilinganiga 40 yildan ortiq vaqt o‘tdi. Bu muddat davomida pashtu tili lug‘at fondi tarkibida, shu jumladan kopulyativ qo‘shma so‘z yasalishi usullarida sezilarli o‘zgarishlar yuzaga keldi. Tilning lug‘at fondi dinamik xarakterga ega bo‘lganligi uchun unda kechayotgan jarayonlarni sinxron planda tadqiq etish hamisha ilmiy ahamiyatga molik. Predlog-infikslar hamda bog‘lovchi infiks yordamida yasalgan kopulyativ qo‘shma so‘zlarni tadqiq etish ana shu masalaning muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Mazkur ilmiy maqola pashtu tilida په [pә], نا [nā], پر [pәr], له [lә], د [dә] predlog-infikslari bilan birikib, hosil bo‘ladigan kopulyativ qo‘shma so‘zlarning analitik va sintetik metodlari asosidagi tahlili shuningdek, او [aw] bog‘lovchi-infiksining kopulyativ qo‘shma so‘z yasashdagi o‘rniga bag‘ishlanadi. Maqolada masala konkret shaklda ̶ predlog-infikslar va او [aw] bog‘lovchi infiks yordamida yasalgan kopulyativ qo‘shma so‘zlar tadqiqot predmeti, hozirgi zamon pashtu tili materiallari esa tadqiqot ob’ekti etib belgilangan. Ishning ilmiy yangiligi mana shu masalalarda o‘z ifodasini topgan. Maqolada predlog-infikslar hamda bog‘lovchi infiks orqali yasalgan kopulyativ qo‘shma so‘zlar guruhlarga bo‘lib tahlil qilingan.
159-1662092303-07-2026 -
ЗАИМСТВОВАНИЯ В ЭКОНОМИЧЕСКОЙ СФЕРЕ СОВРЕМЕННОГО ЛИТЕРАТУРНОГО АРАБСКОГО ЯЗЫКА
Viktoriya MAMADJANOVA (Muallif)Пополнение арабского литературного языка иноязычной лексикой шло на протяжении всей обозримой истории его существования. Менялись предметно-понятийный круг заимствованной лексики, источники заимствований, характер и условия контактирования языков, степень ассимиляции заимствованных слов и само отношение носителей языка к заимствованию, что определяло закономерность и интенсивность пополнения литературного словаря заимствованиями. Приток европейских заимствований продолжается и сегодня, в частности, в экономической сфере. Статья посвящена изучению проблематики заимствования иноязычной лексики экономической сферы в современном арабском литературном языке, особое внимание уделяется новейшим заимствованиям XXI века. С помощью способа заимствования образуется 25% от общего числа экономических терминов, что свидетельствует о продуктивности данного вида терминообразования. Заимствование – результат межъязыковой коммуникации, в процессе которого в языке А формируются и закрепляются лексические единицы иностранного происхождения – языка Б.
Ни в одном языке мира словарный состав не ограничивается только своими исконными словами, для развития почти каждого языка процесс заимствования слов с других языков вполне естествен и обычен. В разных языках в разные периоды их развития колеблется процент иноязычных заимствований, поскольку заимствованная лексика отражает факты этнических контактов, социальные, экономические и культурные связи между языковыми коллективами. Начиная с древних времён, когда носители языка разных стран устанавливали непосредственные контакты (торговля, войны), и, заканчивая современным периодом, эпохой глобализации, все подобные контакты находят отражение в языках мира. В зависимости от того, как менялись характер и условия установленных контактов, предметно-понятийный круг заимствований, изменялось и отношение узуса к иноязычным заимствованиям и, как следствие, степень освоения, ассимиляции заимствований. Степень и природа заимствований отражает степень и природу контактов между взаимодействующими культурами. В настоящее время процесс заимствования слов, как правило, сопровождается приобщением носителей языка к интернациональным терминологическим системам, в частности в таких областях, как компьютерная техника, современные средства связи и т.п. Проблема заимствований является одной из общелингвистических проблем, крайне важных для выяснения взаимодействия языков и процесса эволюционирования языка. Заимствования иноязычной лексики является одним из способов обозначения новых реалий и понятий, возникающих в условиях различных контактов между народами.
Заимствованная экономическая терминология подвергается разноаспектной лингвистической интерпретации. В данной статье освещается история вопроса, структура, специфика и механизмы усвоения иноязычной лексики. Дается классификация заимствований экономической сферы современного арабского литературного языка.
91-993192516-07-2026
