DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2021/3/78-83Kalit so‘zlar:
qo‘shma so‘zlar kopulyativ qo‘shma so‘zlar fe’l kopulyativ element predlog infiks reduplikatsiya semantik yaxlitlik onomatopeya.Annotasiya
So‘z yasalish masalasi, xususan, kopulyativ qo‘shma so‘z hosil bo‘lish yo‘llarini zamonaviy metodlar asosida tadqiq qilish hozirgi zamon tilshunosligining dolzarb muammolaridan biri bo‘lib qolmoqda. Bu masalaning dolzarbligi, ayniqsa, pashtu tili kabi kam o‘rganilgan tillar uchun ortib bormoqda, chunki til lug‘at boyligining zamon talabiga mos ravishda boyib borishi bilan bog‘lanib ketadi. Tilning lug‘at fondi dinamik xarakterga ega bo‘lganligi uchun unda kechayotgan jarayonlarni sinxron planda tadqiq etish hamisha ilmiy ahamiyatga molik. Pashtu tili grammatikasi borasida ingliz, rus, afg‘on hamda o‘zbek tilshunos olimlari tomonidan bir qator ishlar turli mavzularda amalga oshirilgan. Lekin aynan kopulyativ qo‘shma so‘zlarga to‘xtalgan joyini topish mushkul. Ko‘rib o‘tilayotgan mazkur ishda hind-yevropa tillar oilasining eroniy tillar guruhiga kiruvchi pashtu tilidagi fe’l so‘z turkumi ishtiroki orqali hosil bo‘lgan kopulyativ qo‘shma so‘zlarning strukturasi va semantikasi kompleks ravishda tadqiq etildi. Mazkur ilmiy maqola pashtu tilidagi ot + fe’l, fe’l + fe’l va aralash turdagi fe’l shakllari orqali yasalgan kopulyativ qo‘shma so‘zlarning tahliliga bag‘ishlanadi. Shuningdek, ushbu tadqiqot ishi kopulyativ qo‘shma so‘zlarning lug‘aviy qatlamlardagi o‘rni va vazifasini belgilash, ularning mazmun-mohiyatini to‘g‘ri anglash imkonini beradi. Tahlil davomida fe’l so‘z turkumi orqali yasalgan kopulyativ qo‘shma so‘zlar guruhlarga bo‘lib o‘rganildi. Tadqiqot ishidan ko‘zlangan asosiy maqsad pashtu tilidagi aynan fe’l so‘z turkumi ishtiroki orqali yasalgan kopulyativ qo‘shma so‘zlarni struktur va leksik jihatdan tahlil qilishdir. Ushbu ilmiy tadqiqot ishida pashtu tilidagi fe’l turkumiga oid kopulyativ qo‘shma so‘zlar qanday ifodalanishi, uning faqat shu tilga xos xususiyatlari, nozik jihatlari o‘rganildi. Shuningdek, maqola kopulyativ qo‘shma so‘zlarning analitik va sintetik metodlari asosida tahlil qilindi. Maqolada masala konkret shaklda ̶ ot + fe’l, fe’l + fe’l va aralash turdagi fe’l shakllari yordamida yasalgan kopulyativ qo‘shma so‘zlar tadqiqot predmeti, hozirgi zamon pashtu tili materiallari esa tadqiqot ob’ekti etib belgilangan. Ishning ilmiy yangiligi mana shu masalalarda o‘z ifodasini topgan.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Kalinina Z. M. (1972) Ocherki leksikologii sovremennogo pushtu. –Moskva, 1972. − S.67. (In Russ.).
2. Gryunberg A.L. (1987) Ocherk grammatiki afganskogo yazika (pashto). –Leningrad, 1987. − S.54-55. (In Russ.).
3. Sikoev R.R. (1976) Parnie slova v sovremennom literaturnom pushtu i ix rol v slovoobrazovanii // Indiyskaya i iranskayz filologiya. Voprosi grammatiki. 1976, s. 192. (In Russ.).
4. Aslanov M.G. (1985) Pushtu-russkiy slovar’, M., 1985. С-498. (In Russ.).
5. Sikoev R.R. Imennoe slovoobrazovanie v sovremennom literaturnom pushtu. –Moskva, 1967. (In Russ.).
6. Aslanov M.G. (1948) Rasskazi i ocherki na vostochno-afganskom yazike (pahto), M., 1948, –S.123. (In Russ.).
7. Boyle A.D. (2014) Descriptive grammar of Pashto and its dialects. – Germany, 2014. P-101. (In Eng.).
8. Raverti H.G. Grammar of the Pukhto, Pushto or language of the Afghans. Second edition. −India, 2005. P-46. (In Eng.).
9. Inomxo‘jayev R. (2015) Pashto an intermediate Textbook. − USA: Georgetown University Press, 2015. (In Eng.).
10. Penzl, Herbert. (1955) A grammar of Pashto: A descriptive study of the dialect of Kandahar, Afghanistan. Washington, DC: American Council of Learned Societies. 1955. (In Eng.).
11. Abbi, Anvita. (1985) Reduplicative Structures: A Phenomenon of the South Asian Linguistic Area” Oceanic Linguistics Special Publications, No. 20, pp. 159-171. Honolulu: University of Hawai’i Press, 1985. (In Eng.).
12. Motiur Rahman, Ph.D. (2012) A Linguistic Approach to Comprehensive Study of Compound Words. Saudi Arabia. 2012. P357. (In Eng.).
13. Tegey H., Robson B. (1996) A reference grammar of Pashto. –Washington, 1996. (In Eng.).
14. Azami Dawood. (2009) Learning Pashto. The Ohio State University, –Columbus, 2009. (In Eng.).
15. Inomkhojayev R. (2016) Pashto an intermediate Textbook. Georgetown University Press, USA, 2016.–P.73. (In Eng.).
16. S.Rishtin. (1994) Pashto Grammar. Peshowar., 1994. s-71. (In Pashto)
17. S.Rishtin. (2004) De pashto ishtiqaquna aw tarkibuna. Kabul., 2004. s-140. (In Pashto).
18. S.Rishtin. (1341) Jeb shodena, 1341. s-272. (In Pashto).
19. Akbar Baray. (2004) De spujmey sterga, Kabul, 2004. s-43. (In Pashto).
20. Gaws Khaybari. (1987) Pardes. Afghanistan. 1987. (In Pashto).
21. Shafaq Stanezay. (1975) Jongara aw maney. Afghanistan.1975. (In Pashto).
22. Latif Bahand. (2014) Jagra aw sula. 4 tok. Moscow. 2014. (In Pashto).
23. Zarin Andzur. (1996) De Sadr Khushkhalxan Xatak jwand aw asar. Peshawar.1996. s-103. (In Pashto).
24. Lal Pacha Azmun. (1395) Jwand ta wugora, jwand ce dey?. Kabul.1395. (In Pashto).
25. Dzernmal Jwak. (1357) Paruney hindora., Kabul, 1357. s- 16. (In Pashto).
26. Sidiqullo Rishtin. Pashto qisse., s-29. (In Pashto).
27. Said Mir Mahdi. (1958) De budey tal., Peshowar. 1958. s-81. (In Pashto).

