Kalit so‘zlar:
усул ал-фикх направление мутакаллимов направление факихов направление ученых кийяс насих-мансух сад аз-зараиъ кади (судья) асхабу-т-тахриджAnnotasiya
Мсщолада ислом илмларининг энг мураккаб тармоги бўлган усул ал-фиқҳ фанидаги истинбот қоидалари ва уларнинг илмий-а.малий аҳамияти тадқиқ этилган. Ушбу фанга оид илк асар ҳижрий II (мелодий VIII) аср охирларида Муҳаммад ибн Идрис аш-Шофиъий томонидан ёзилган булса-да, шаръий матнларни тушуниш ва ундан амалий-ҳукуқий ҳукмлар олишнинг муайян тартиби, қиёс, носих-мансух, саддуз-зароиъ каби қоидалар аввалдан амалий ва назарий кўринишда мавжуд эди. Мазкур цоидалар тартиби умумий тарзда саҳобаларга таълим берилган ва улар июгирдлари - тобеъинларга ўргатиб, амалиётда кўрсатиб боришган. Тобиийнларнинг даво.мчилари табаъа тобиийн даврига келиб ислом ҳуқуқи фиқҳий мазҳаблар шаклида тўлиқ намоён бўлди. Истинбот шаръий матнлар - Қуръон ва суннатдан шаръиат нормалари-аҳкамларини авваю фаҳмлаб етиш, аниқлаш ва чиқариб олиш амалиётидир. Бу ишда араб тилини мукаммал билишдан ташқари, тафсир, ҳадис, усул ai-фиқҳ, салаф уламоларининг ижмо ва ихтилофлари пухта ўзлаштирганлик ҳамда лугат-циёс илмини билиш талаб этилади. Шунингдек, шаръиатнингумумий тамойиллари, мақсадлари билан бирга халцларнинг урф-одати, шарт-шароитини ҳам тўлиқ ўрганиб чиқиш шарт этилади. Шариат матнларидан ҳукм олишда мужтаҳид олимлар томонидан шакллантириб, тартибга солинган тизим -“олтин қоидачар ” мавжуд бўлиб, улар махсус илм усул ач-фиқҳ ёки усул фани нами остида ўрганилади. Куръон оятлари ва ҳадисларни маъносини билишнинг ўзи улардан ҳукм чиқариш учун етарлик эмаслиги, улардан ҳукм чиқариш чуқур .мантиқий таҳлил қилишга боглиқ экани билан изоҳланади.
Усул ач-фиқҳ мазкур мантиқий узвийликни ўргатувчи фан бўлиб, унинг қоидаларидан тўлиқ хабардор бўлиш, уларни бир бутунликда ўзаро таҳлил қила олиш малакасига зга бўлган саҳобалар знг ибратли даврда «фақиҳ саҳобалар» номи билан аталган. Доктор Салоҳ Абул.ҳож қайд этишича, уларнинг сони 20 кишидан ортиқ эмас. Саҳобалар орасида ҳам саноцлилари Қуръон ва ҳадисдан ҳукм олишдек масъулиятли, вазифани амалга оширар эдилар. Исломда усул ал-фиқҳ қоидаларининг тизимлаштирилгани ушбу диндаги барча меъёрлар маълу.м бир меъёр, тартиб ва тизимга асосланганини кўрсатади. VIII-IX асрларда шаклланган мазҳаблар таълимоти - ислом ҳуқуқи, қонун шилаб чиқиш тизимини тадқиқ этшида усул ал-фиқҳ илми мавзуларини ўрганиш муҳим аҳамиятга зга.
Ушбу мақолада Фахрул-исло.м Али ибн Муҳаммад Паздавий (1009-1089)нинг ‘' Усул ал-Паздавии' ’ асаридаги истинбот қоидалари тадқиқ қилинган. Шунингдек, ҳанафии усул қоидалари асосида ҳадислардан ҳукм истинбот қилиш шартлари ва қоидалари таҳлич зтилган.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Бадахшоний, М. А. (2015). Тайсир Усул ал-фиқх. Мадина: Мактаба дор аз-замон.
2. Дехлавий, С. В. (2015). Ҳужжатуллох ал-балиға. Мадина: Мактаба дор аз-замон.
3. Ғаззолий, М. (1996). ас-Сунна ан-Набавия. Қохира: Мактабаъа ас-саъада.
4. Паздавий, Ф.-и. А. (2016). Усул ал-Паздавий. Мадина: Дор ас-сирож.
5. Таховий, А. Ж. (1997). Шарху Маъонил осор. Байрут: Дор ал-кутуб илмия.
6. Таховий, А. Ж. (2005). Шарх маъонил асар. Байрут: Дорл кутуб илмия.
7. Усмоний, 3. А. (1984). Қоваид фи улум ал-хадис. Байрут: Мактаба маьбуъа ал-исламия.
8. Зухайлий, Д. В. (2007). Ал-фикхул-’исламий ва адиллатуху. Байрут: Дор ал-фикр.
9. Samatkhonovich, G. S. (2021). Comments on fakhrul islam al-pazdavi’s” usul”. ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal, 11(12), 883-887. https://www.indianioumals.com/iior.aspx7targ et=ijor:aca&volume= 11 &issue~ 12&article~ 143
10. Gaybullaev, S. (2022). Historiography of the study of Fakhrul-Islam Pazdavi’s scientific legacy. ISJ Theoretical & Applied Science, 12(116), 1060-1063. Soi: http://s-o-i. org/1.1 /TAS-12-116-86 Doi: https://dx.d0i.0rg/l 0.15863/ TAS.2022.12.116.86
1. Badaxshoniy, M. A. (2015). Taysir Usui al-fiqh. Madira : Maktaba dor az-zamon.
2. Dehlaviy, S. V. (2015). Hujjatulloh al"*balig‘a. Madina : Maktaba dor az-zamon.
3. G’azzoliy, M. (1996). as-Sunna an-Nabaviya. Qohira : Maktaba’a as-sa’ada.
4. Pazdaviy, F.-i. A. (2016). Usui al-Pazdaviy. Madina : Dor as-siroj.
5. Tahoviy, A. J. (1997). Sharhu Ma’onil osor. Bayrut: Dor al-kutub ilmiya.
6. Tahoviy, A. J. (2005). Sharh ma’onil asar. Bayrut: Dori kutub ilmiya.
7. Usmoniy, Z. A. (1984). Qovaid fi ulum al-hadis. Bayrut : Maktaba mabbu’a al-islamiya.
8. Zuhayliy, D. V. (2007). Al-fiqhuHislamiy va adillatuhu. Bayrut: Dor al-fikr.
9. Samatkhonovich, G. S. (2021). Comments on fakhrul islam al-pazdavi’s” usul”. ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal, 11(12), 883-887. https://www.indianioumals.com/ijor.aspx7targ et-iior:aca&olume=l l&issue-12&article=143
10. Gaybullaev, S. (2022). Historiography of the study of Fakhrul-Islam Pazdavi’s scientific legacy. ISJ Theoretical & Applied Science, 12(116), 1060-1063. Soi: http://s-o-i. org/1.1 /TAS-12-116-86 Doi: https://dx.doi.Org/l 0.15863/ TAS.2022.12.116.86

