DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2020/4/46%20-%2055Kalit so‘zlar:
Миср мамлук султонлари ўрта аср тарихчи тарих асар баҳрий буржий ҳадис фиқҳ наҳв ва сарф илмлари адабиёт география иқтисодий сиёсий ижтимоий диний'Annotasiya
Ушбу мақолада Мисрда мамлуклар ҳукмронлиги даври (1250-1517) тарихчиларининг ҳаёти, фаолияти ва улар томонидан қолдирилган мерос ҳақида сўз боради.
XIII–XV асрларда Миср ўрта аср шарқ мамлакатлари ичида мамлуклар фаолияти туфайли ўзига хос мавқега эга бўлган. Миср тарихида мамлуклар ҳукмронлигининг ўрнатилиши, мамлакатда ҳарбий лашкарбошиларнинг устунликни қўлга киритиши, баҳрий мамлук султонларининг юксалиш жараёнлари (1250-1382) ва буржий (черкес) мамлуклари ҳукмронлиги давридаги (1282-1517) сиёсий жараёнлар ўзига хос ўринга эга бўлиб, Яқин Шарқдаги салибчилари ва мўғуллар билан курашларда қозонилган ғалабалари боис мамлук султонлари обрў-эътибори ошиб кетган.
Мазкур мақолада Ибн ал-’Асир ‘Али ибн Аҳмад, Ибн Халдун ‘Абд ар-Раҳмон, ал-‘Умарий, Шаҳоб аддин ал-Қалқашандий, Ал-Мақризий Тоқий ад-дин , Аз-Зоҳирий, Халил ибн Шаҳин, Ибн Тағриберди Абу ал-Маҳосин, ибн До’уд Ас-Сайрафий, Ас-Сахховий ‘Абд ар-Раҳмон, Ас-Суйутий Жалол ад-дин, Ибн Ийос Муҳаммад ибн Аҳмад ва Ибн Занбал ар-Руммол каби ўрта аср тарихчилари фаолияти ва асарлари ҳақида маълумотлар берилган.
Долзарблиги: Мустақиллик даврида ислом дини, ислом тарихига оид маълумотларни излаш, тадқиқ қилиш ва кенг оммага ёйиш имкониятлари юзага келди. Бу ўз навбатида тадқиқотчиларга изланишлари имконини берди. Мисрнинг мамлуклар тарихини ўрганиш орқали ўша даврдаги Мовароуннаҳр тарихининг кўп қирралари очилади. Асл манбалар орқали ушбу мавзуни ўрганилиши бу даврдаги сиёсий, ижтимоий, иқтисодий жараёнларни холисона баҳолаш имкониятини яратади.
Методлари: Мақола умум қабул қилинган тарихий методлар-тарихийлик, тизимлилик, холислик тамойиллари асосида ёритилган.
Хулоса: Миср тарихида мамлуклар даври номини олган XIII–XV асрлардаги тарихий асарлар билан бир қаторда турли илмий соҳалар бўйича ёзилган рисолалар, хилма-хил шарҳлар, қисқа илмий баёнлар (ал-мухтасар), луғатлар, шу жумладан араб-турк ва турк-араб тилларида луғатлар, адабий жанрлардаги насрий ва назмий асарлар ўша даврнинг холисона ёритилишига ёрдам беради.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Abd ar-Rahman Ibn Xaldun.(2001) Kitab al-ʼibar va divan al-mubtada’ va al-xabar fi ayyam al-ʻarab va al-ʻajam va al-barbar va man oʻsarahum min zavi as-sulton al-akbar. Bayrut: al-‘afkor al-ʻarabiyya. (in arabic)
2. Abd ar-Rahman Ibn Xaldun. Muqaddima Ibn Xaldun. (2004)Dimashq:Dar yaʻrab.(in arabic)
3. Abd ar-Rahman Ibn Ismoil Abu Shama.(1997) Kitab ar-ravdatayn fi axbar ad-davlatayn. Bayrut: Muassasa ar-risala. (in arabic)
4. Ahmad Ibn Ali Ibn Hajar al-Asqalaniy. (2000)Fath al-bariy fi shahr as-saniy al-Buxariy. Bayrut: Maktaba dar al-kutub. (in arabic)
5. Ahmad Ibn Ali Ibn Hajar al-Asqalaniy. (1998)Anba’u al ghumr bi anba’ al-umr. al-Majlis al-a’la li-sh-shu’un al-islamiya. (in arabic)
6. Al-Qosim Abd al-Qosim.(1977) Ar-Rivaya at-tariyxiya fi al-adab al-arabi al-hadis. Qohira. (in arabic)
7. Abu Bakr ibn Abd Allah ibn Aybek ad-Davadariy. (1982)Ad-Dur al-faxir fi siyra al-malik an-Nasir. Al-Qahira:al-matbaʼa lajna at-taalif va at-targama va an-nashr. (in arabic)
8. Abu al-Hasan Azz ad-Din Ibn al-Asir. (1987)Al-Kamil fi at-tarix. Al-Qahira:Dar al-kutub al-misriyya (in arabic)
9. Al-Xuli Amiyn.(1964) Silaat bayna an-Nil va al-Fulja. Al-Qohira:dor al-maʻrifa. (in arabic)
10. Aripova, Z. (2020). Sufi Motives in the Literature of the Egyptian Period. International Journal of Psychosocial Rehabilitation, 24(2). https://www.psychosocial.com/article/PR200348/9982/ (in English)
11. Aripova, Z. (2020). THE LIFE AND STATUS OF WOMEN IN SOCIETY during the MAMLUK PERIOD. The Light of Islam, 2020(2), 18-22. https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2020/iss2/3/(in arabic)
12. Aripova Miss, Z. (2020). STRUCTURE FORMATION MAMLUK SALTANATE IN EGYPT. The Light of Islam, 2020(1), 82-88. https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2020/iss1/11/(in uzbek)
13. Aripova, Z. D. (2019). Mamluk sultans in Egypt and Abbasid caliphs in Cairo. ISJ Theoretical & Applied Science, 10(78), 201-205 https://dx.doi.org/10.15863/TAS.2019.10.78.36(in Russian)
14. Аripova, Z. (2020). Misrda mamluklar davri (1250- 1517) arxitekturasining homiylik masalalari. O’tmishga nazar jurnali, 8(3). https://history.tadqiqot.uz/index.php/history/article/view/161(in uzbek)
15. Aripova, Z. (2020, November). THE MAMLUK PERIOD (1250-1517) IN THE EYES OF WESTERN TOURISTS. In Archive of Conferences (Vol. 9, No. 1, pp. 126-128). (in uzbek)
16. Aripova Z. (2020). Ustanovlenie cherkesskogo pravlenie mamlukov v Egipte // “Molodoy ucheniy” Mejdunarodniy nauchniy jurnal. № 46 (336) / 2020. – P. 500-502 (in Russian) https://moluch.ru/archive/336/74955/
17. Badr ad-Din al-Ayniy.(2002) As-Sulton Barquq muassis davla al-mamalik al-jarakisa. Al-Qahira: Maktaba madbuliy.(in arabic)
18. Badr ad-Din al-Ayniy.(2010) Aqd al-jaman fi tarix ahl az-zaman. Al-Qahira: Dar al-kutub va as-soig al-qavmiya. (in arabic)
19. Ibn Zahira.(1969) Al-Fado’il al-bahira fi mahasin Misr va al-Qahira, al-Qahira: Multaqa ahl al-asar. (in arabic)
20. Ibn al-Furat Nosir ad-Din. (1970) Kitab tarix ibn al-Furat. Busra:Haddad,1970.(in arabic)
21. Ismoil ibn Ali Abu al-Fido. Al-Muxtasar fi Axbar al-bashar. Al-Qahira:al-Husayniyya al-misriyya. (in arabic)
22. Ibn Zanbal ar-Rammal. (1999)Oxira al-mamalik av vaqea as-Sulton al-Ghuriy maa Salim al-ʻUsmaniy. Al-Qahira:al-Hay’a al-misriyya, 1999. (in arabic)
23. Jalol ad-Din Abd ar-Rahmon ibn Abu Bakr As-Suyutiy.(1967) Kitab Husn al-Muhodara fi axbar Misr va al-Qahira. al-Qahira: Dar ihya al-kutub al-arabiyya,1967. (in arabic)
24. Jalol ad-Din Abd ar-Rahmon ibn Abu Bakr As-Suyutiy. (2003)Tarix al-xulafa. Bayrut: Dar ibn Hazm,2003. (in arabic)
25. Jamol ad-din Abu al-Mahasin Ibn Taghri Birdi. (1992) Kitab an-nujum az-zahira fi muluk Misr va al-Qahira. Bayrut: Dar al-kutub al-‘ilmiya. (in arabic)
26. Jamol ad-din Abu al-Mahasin Ibn Taghri Birdi. (1990) Muntajat havadis ad-duhur fi mada al-ayyam va ash-shuhur. Al-Qahira: ‘Ilm al-kutub,1990. (in arabic)
27. Khalil ibn Shahin az-Zahiriy. (1988)Kitab az-Zubda kashf al-mamalik va badai-t-turuq va al-masalik. Al-Qohira: Dar al-arab lil-Bustaniy, 1988. (in arabic)
28. Muhammad ibn Duqmaq. (1966)Kitab al-intisar livasita aqd al-amsar. Al-Maktab at-tijariy l-t-tibaa va-n-nashr va-t-tavzi’. / mas’ul mumuharrir Karl Voller.1966. (in arabic)
29. Muhammad ibn ‘Abd ar-Rahman As-Saxxaviy.(2002) Kitab at-tibr-l-masbuk fi zayli-s-suluk. Al-Qahira: Dar al-kutub va al-vasa’iq al-qavmiya, 2002. (in arabic)
30. Muhammad ibn Abd ar-Rahman As-Saxxaviy. (1992) Ad-du’u al-lamiy li ahl al-qahr at-tasiy. Bayrut: Dar al-jayl,1992. (in arabic)
31. Muhammad ibn Ahmad ibn Iyas al-Hanafiy. (1982) Bada’iʻ az-zuhur fi vaqa’iʻ ad-duhur. Al-Qohira: kutub al-hay’a al-misriyya, 1982. (in arabic)
32. Muhammad Mustafo Ziyoda. (1949)Al-Muarrixun fi Misr fi al-qarn al-xamis ʻashar al-milodiy. Al-Qahira:Lajna at-ta’lif va tarjama va an-nashr,1949. (in arabic)
33. Muhi ad-Din ibn Abd az-Zohir. (1976)Ar-Ravd az-Zahira fi as-Siyra al-Malik az-Zahir. Ar-Riyod. 1976. (in arabic)
34. Nur ad-din Ali ibn Davud Ibn Sayrafiy. (2019)Nuzha an-nufus va al-Abdan fi tavarix az-zaman. Al-Qohira: maʻhad al-maxtutat al-arabiya,2019. (in arabic)
35. Taqiy ad-Din al-Maqriziy. (1997)As-Suluk fi ma’rifa davla al-muluk . Bayrut: Dar al-kutub al-ilmiya, 1997. (in arabic)
36. Taqiy ad-Din al-Maqriziy.(2002) Al-Mavaiz va al-i’tibar bi zikr al-xutat va-al –asar. Buloq:Avst, 2002. (in arabic)
37. Taqiy ad-Din al-Maqriziy. (2007) Kitab ighasa bi kashf al-ghumma. Al-Qahira: ‘Ayn li ad-dirasat va-l -buhus al-insaniya va-l-ijtima’iyya, 2007. (in arabic)
38. Tuzengauzen V.G. (1884) Sbornik materialov otnosyashixsya k Zolotoy Orde. T.1, S-P. 1884. (in Russian)
39. R.Xodjaeva.Mamluklar davri adabiyoti (XIII-XV asrlar). (2013)Toshkent: Tezkor-press print,2013 (in uzbek)
40. Shahab ad-Din Al-Qalqashandiy. (1914-1919) Kitab subh al-asha fi Sinai al-insha. Al-Qahira: Dar al-kutub, 1914-1919. (in arabic)
41. Shahob ad-Din an-Nuvayriy. (1922-1924) Nihaya al-arab fi funun al-adab. Al-Qohira: Dar al-kutub, 1922-1924. (in arabic)
42. Shahob ad-Din al-Umariy. (2002) Masalik al-absor fi mamalik al-amsor. Abu Zabiy: al-majmaʻ as-Saqofiy, 2002. (in arabic)

