مجلد 7 عدد 2 (2024)
مقالات
ВАҚФШУНОСЛИК СОҲАСИНИНГ РИВОЖЛАНИШ БОСҚИЧЛАРИ
Мақолада ислом ҳуқуқи тамойилларига оид вақф ва мерос мавзусининг ўзаро алоқадорликдаги шарҳлари, фиқҳ ва фатволардаги вақф мулкини бошқариш ҳуқуқининг ривожланиш босқичлари ёритиб берилган. Тарихий ҳужжатлар таҳлилига кўра вақф мулклари юқори мартабали, нуфузли бой-бадавлат шахслар томонидан таъсис этилган. Буларга хон ва унинг оила аъзолари, йирик ер эгалари, амирлар, ислом дини арбоблари, савдогарлар кирган.
ФИҚҲ ИЛМИНИНГ “ЯТИМАДУ-Д-ДАҲРИ”
Юридик фанлари доктори, профессор Абдулҳаким Шаръий Жузжоний домлани 1980 йиллардан биламан. Мана шу вақтларда Домлани Ўзбекистон Фанлар академиясининг Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти, Тил ва адабиёт институти, Ҳамид Сулаймонов номидаги Қўлёзмалар институтлари илмий жамоатчилиги яхши танир эди. Мен бу вақтда академик Азизхон Қаюмов раҳбарлигида Ҳамид Сулаймонов номидаги Қўлёзмалар институтида илмий ходим бўлиб ишлар эдим. Академик Азизхон Қаюмов Шаръий Жузжонийни олим сифатида жуда ҳурмат қилар эдилар, домла билан тез-тез суҳбатлашиб турардилар. Азизхон Қаюмов форс, туркий тиллар ва адабиёти бўйича кучли мутахассис бўлганликлари учун Домла билан жуда кенг қамровли мавзулар доирасида суҳбатлашишар эди.
YOSHLARNI SMARTFONLARDAN FOYDALANISHINI NAZORAT QILISH TIZIMINI ISHLAB CHIQISH
Ushbu maqolada yoshlarni smartfonlardan foydalanishini monitoring qiluvchi tizimni flutter freymvorki orqali ishlab chiqish keltirib o‘tilgan. Tizimni ishlab chiqish jarayoni ketma-ketligi bayon qilingan. Tizimda ota-ona qurilmasi va farzand qurilmasi uchun bo‘limlar ishlab chiqilgan. Ota-onalar farzandlarining mobil qurilmalarini monitoring qilish jarayonlari ishlab chiqilgan.
AXBOROT XAVFSIZLIGIGA TAHDILARNI OLDINI OLISH MUAMMOLARI VA ULARNING ECHMLARI
maqolada sun’iy intellekt tizimlar, ularni qo ‘llash sohalari, sun’iy intellekt tizimlardan foydalangan holda antivirus dasturini yaratishda algoritmlar, ishlab chiqish, zamonaviy dasturlash tillari, ulardan maqbulini tanlash, zararli dasturlar holati va xususiyatlarini o‘rganishda avvalo sun’iy intelekt algoritmlarini o’rganish, algoritm ishlab chiqish jarayonlari, ekspert tizimni ishlab chiqish algoritmini tuzib olish, SI tizimini yaratish uchun eng maqbul dasturlash tilini tanlash, antivirus dasturini yaratilish jarayoni keltirib o ‘tilgan va tushuncha berilgan.
ҲАСАН БАСРИЙ ВА АБДУЛВОҲИД ИБН ЗАЙД ЗУҲД ПСИХОЛОГИЯСИНИНГ АСОСЧИЛАРИ СИФАТИДА
Мазкур мақола тасаввуф таълимоти ва амалиёти тарихининг муҳим босқичларидан бири бўлган зуҳд масаласига бағишланган. Маълумки, Ҳасан Басрий зуҳд босқичининг асосчиларидан биридир. У тасаввуф тарихида “Басра мактаби” деб аталган илмий мактаб асосчиси ҳисобланади. У зоҳидлик ҳаракатининг диний асосларини яратади. Шогирди Абдулвоҳид ибн Зайд зуҳд таълимотини ривожлантирар экан, илмни иккига, яъни ботин ва зоҳир илмларига бўлади. Абдулвоҳид ибн Зайд тасаввуф таълимотининг илк босқичи ҳисобланган зуҳд қарашларига бир қанча қўшимчалар киритиб, уни бойитади.
FORMATION OF PEDAGOGICAL CREATIVITY OF STUDENTS
The increasing need of society for people who can creatively approach any changes, unconventional and qualitative solutions to existing problems is due to the accelerated pace of development of society and as a result the need to prepare people for life in rapidly changing conditions. One of the main conditions for success in creating innovative products and services is creativity, or creative thinking. Without a powerful significant and permanent inflow of new ideas, education would simply cease to exist.
МАДАНИЯТЛАРАРО МУЛОҚОТДА “МАДАНИЯТ”, “ЭНКУЛЬТУРАЦИЯ”, “СОЦИАЛИЗАЦИЯ” ВА “АККУЛЬТУРАЦИЯ” ТУШУНЧАЛАРИ
Маданиятлараро мулоқот мустақил соҳа сифатида, XX асрнинг ўрталарида шаклланди. Маданиятлараро коммуникация назарияси – бу маданиятлараро жараённи тавсифловчи, унинг тил орқали реаллашиши, ушбу жараёнда юзага келиши мумкин бўлган тўсиқлар ва коммуникатив муваффақиятсизликларнинг сабабларини ўрганувчи мустақил соҳа саналади. Шу боис, ушбу мақолада “маданиятлараро мулоқот” тушунчаси, маданиятлараро коммуникация назариясининг таянч хусусиятлари, терминологик аппарати ҳақида сўз юритилади.
YAHUDIY JAMOALARINING ETNIK BO‘LINISHI: SEFARDLAR, ASHKENAZLAR, MIZRAHLAR VA BUXORO YAHUDIYLAR
Maqolada bugungi kunda mavjud yahudiy jamoalarining o‘ziga xos jihatlari va ularning etno-madaniy xususiyatlari haqida ma’lumot berilgan. Jumladan, ashkenaz, sefard va mizraxim yahudiy jamoalarining skahkllanishi, tarixiy va etnik kelib chiqish omillari keltirib o‘tilgan. Shu bilan birga Sharqiy hududlarda yuzaga kelgan jamoalardan biri sifatida – buxoro yahudiylarining ba’zi tasnifiy jihatlari ko‘rib chiqilgan.
DIN NIQOBIDAGI EKSTREMIZM VA RADIKALIZMGA QARSHI KURASHNING MILLIY VA XALQARO HUQUQIY ASOSLARI
Mazkur maqolada bugungi kunda milliy va global darajada xavfsizlik hamda barqarorlikni ta’minlashdagi eng asosiy muammolardan biri bo‘lgan din niqobidagi ekstremizm va radikalizm muammosi, unga qarshi kurashning huquqiy asoslari tahlil qilingan. Shuningdek, din niqobidagi ekstremizm va radikalizmga qarshi kurashning milliy va xalqaro huquqiy normalari kontent tahlili amalga oshirilgan. Bunda, ekstremizm va radikalizmga oid jinoyatlarda qo‘llaniladigan normalari mazmuni ochib berilgan hamda nazariy yondashuvlar umumlashtirilgan holda xususiy xulosalar shakllantirilgan.
АВЕСТАДА ЁВУЗЛИКНИНГ РУҲИЙ-АХЛОҚИЙ КЎРИНИШЛАРИ (АЭШМА ВА АРАСК МИСОЛИДА)
Мазкур мақола зардуштийликда яхшилик ва ёмонлик қарама-қаршилиги ҳамда ёвузликнинг чексиз қиёфаларининг руҳий - ахлоқий кўринишларига бағишланган. Инсон дунёнинг синов майдонларида фақатгина эзгу ишлари билан дангасалик, зиқна, очофат, хотирасизлик, андишасизлик каби фикрий хислатларни инкор этиши ва йўқотиши мумкин. Шунингдек, мақолада инсон ҳаёти давомида турли ҳолатларга дуч келиши, унинг табиатида ҳалимлик, босиқлик, камтарлик, сабрлилик, ҳаё, андиша каби яхши хулқлар қаторида ғазаб, рашк, аразлашиш, гина-кудрат каби руҳий ва фалсафий-ахлоқий масалалар таҳлил қилинган.
O‘ZBEKISTON TASHQI SIYOSATIDA TURKIY DAVLATLAR TASHKILOTI YO‘NALIShI VA ISTIQBOLLARI
Ushbu tadqiqotning maqsadi O‘zbekiston tashqi siyosatida turkiy davlatlar tashkilotining o‘rni va ahamiyati, ishtirokning tarixi hamda zamonaviy bosqichi, kelgusidagi istiqbollari tahlilini amalga oshirish va tavsiyalar berishdan iborat. Maqolada O‘zbekistonning TDT dagi ishtiroki, uning nazariy asoslari, zamonaviy jihatlari o'rganilgan. Davlat rahbarlarining oliy darajadagi uchrashuvlari, davlat hukumat vakillarining keng va tor doiradagi yig‘ilishlari va undan ko‘zlangan maqsadlar shuningdek, ushbu aloqalardan kutilayotgan istiqbollar muhokama etilgan hamda nazariy takliflar ishlab chiqilgan.
THE CONNOTATIONS OF THE QURANIC LANGUAGE: THE INCIDENT OF CALUMNY IN SURAT “AL-NUR” AS A MODEL
Starting from the first verse, the Holy Qur’an described the fabrication that the hypocrites came with as fade, then asked the believers to call it clear fabrication for a simple reason, which is the absence of witnesses to the incident of adultery and the accused’s denial of this false accusation. The word ifk means slander, fade and obvious lies. Hadith of al-Ifk is not an invention of the Orientalists nor the Christian theologians in the East, but rather it is one of the fabrications of the hypocrites that were recorded in the Holy Qur’an, as was Quran recorded before vanities of Quraish and their arguments about authenticity of Qur’an and veracity of the prophecy. However, the orientalists presented the issue of fornication as an Islamic incident, as if the believers themselves began to raise the indictment of obscenity, and they certainly did not prove the innocence of Saida Ayesha from the accusation of immorality that the hypocrites fabricated. Biography is an important evidence of the chastity of Saida Ayesha, as the biography of the Prophet himself, may peace be upon him, was a proof of his prophethood.
SHARQ MUTAFAKKIRLARINING OILALARDA REPRODUKTIV SALOMATLIKNI MUSTAHKAMLASHGA OID IJTIMOIY-FALSAFIY QARASHLARI
Ushbu maqolada inson uchun juda muhim hisoblangan salomatlik ne’mati hamda reproduktiv salomatlik to‘g‘risida so‘z boradi. Bilamizki, reproduktiv salomatlik – bu farzand ko‘ra olish qobiliyatini o‘zida mujassam etuvchi, uning vujudga kelishida ishtirok etuvchi erkak va ayolning jismoniy, ruhiy salomatligi va ijtimoiy farovonligi holatidir. Zamonaviy hayotimizda yosh oilalarda yuzaga kelayotgan muammolarning aksariyati er-xotinlarning turli reproduktiv kasalliklarga chalinganligi natijasida ham yuzaga kelmoqda. Bu kabi masalalarda tarixiy tajribani ham o‘rganish, ularning reproduktiv salomatlik borasidagi qarashlarini tahlil etish ham bugunimiz uchun anchayin dolzarbdir.
O‘ZBEKISTONDA BOLALARNI ZARARLI AXBOROTLARDAN HIMOYA QILISHNING QONUNIY ASOSLARI
Mazkur maqolada axborotlashgan jamiyatda bolalar ma’naviyati, ahloqi va ruhiyatiga salbiy ta’sir etuvchi omillar tahlil etilgan. Bolalarni ularning sog‘lig‘iga zarar yetkazuvchi axborotdan himoya qilishning milliy huquqiy asoslari va javobgarlik masalalari tizimli ravishda o‘rganilgan. Shuningdek, maqolada bolalarni ma’naviy xatarlardan himoyalash va ularda ma’naviy immunitetni rivojlantirish masalalari bayon qilingan. Tahlillardan kelib chiqib, muammoni bartaraf etishning nazariy va amaliy asoslarini rivojlantirishga oid taklif va mulohazalar ishlab chiqilgan.
МАНБАЛАРДА САЙЙИД НИЗОМИДДИН МУҲАММАД ТЕРМИЗИЙНИНГ ҲАЁТИ ВА ИЖОДИЙ ФАОЛИЯТИНИНГ ТАВСИФИ
Саййид Низомиддин Муҳаммад Маъсум ибни Сафоий Ҳусайний Термизий XVI-XVII асрларда Ҳиндистонда илмий-ижодий фаолият олиб борган. Ушбу мақолада мутафаккирнинг ҳаёти, бой адабий мероси тавсифи, шеъриятнинг маъно-мазмуни таҳлилга тортилган. Мутафаккир борасида тарихий ва замонавий манбаларда келган маълумотлар адабий-манбашунослик ва матншунослик услуби асосида ўрганилиб, мавзуга алоқадор илмий хулосалар берилди. Мақола сўнгида Ҳиндистон диёрида фаолият олиб борган Термизийларнинг фаолият йўналиши фактик маълумотлар билан кўрсатиб ўтилди.
IX-XII АСРЛАР МОВАРОУННАҲР СУЛОЛАЛАРИНИНГ ИЛМ-ФАНГА ЭЪТИБОРИ
Мақолада Марказий Осиёдаги Биринчи Ренессанснинг юзага чиқишида минтақада ислом бошқарувининг қарор топиши оқибатида мусулмон сулолалари ҳукмдор, амалдор ва давлат хизматчиларининг илм-фан ва таълимга катта эътибор қаратганликлари асосий омиллардан бири бўлганлиги манбалар ва илмий адабиётлар асосида ёритилган. Шунингдек, Ix-xiI асрларда давлат манфаатларидан келиб чиққан ҳолда масжид, мадраса ва илмий марказлар шариатга мувофиқ савобни тўлиқ қилиш мақсадида фақатгина шахсий маблағлардан бунёд этилгани Иброҳим ибн Насрнинг Тамғач Буғрохон мадрасаси, Шамс Мулкнинг Намозгоҳ масжиди, салжуқий Султон Санжар томонидан қурдирилган Қусамия мадрасаси мисолида исботланган.
XI-XII АСР САЛЖУҚИЙЛАР ДАВРИ ОЛИМЛАРИНИНГ ИСЛОМ ИЛМЛАРИ РИВОЖИДА ТУТГАН ЎРНИ
Ушбу мақолада XI-XII асрларда “Буюк Салжуқийлар” номи билан ҳукм сурган сулола даврида фаолият олиб борган олимлар, уларнинг асарлари ва Ислом цивилизаяси ривожига қўшган улкан ҳиссалари тўғрисида фикр юритилади. Шунингдек, мақолада ўрта асрларда машҳур бўлган Низомия мадрасалари фаолияти ҳақида ҳам сўз боради.
ЖАНР РОМАН В КИТАЙСКОЙ ЛИТЕРАТУРЕ 20 ВЕКА: РАЗВИТИЕ, ТЕМАТИКА И ВЛИЯНИЕ
В 20 веке китайская литература пережила значительные перемены и преобразования, и жанр романа стал одним из наиболее заметных и влиятельных жанров в этом периоде. Китайский роман 20 века отражает сложные политические, социальные и культурные изменения, а также основные темы и проблемы, с которыми сталкивалось китайское общество. В этой статье мы рассмотрим развитие жанра роман в китайской литературе 20 века, его тематику и влияние на литературное и культурное развитие Китая. В статье в хроникальном порядке освещаются принципы развития жанра роман в современной китайской литературе, а также анализируется роман “Жизнь” принадлежащий перу яркого представителя китайской литературы Юй Хуа.
MAMLUKLAR DAVRIDAGI ARAB-QIPCHOQ LUG‘ATLARINING O‘RGANILISHI
Ushbu maqolada mamluklar, ularning kelib chiqishi, XIII-XV asrlarda ular tomondan Misr hukumatining boshqarilishi, turkiy tillar, xususan qipchoq tilining yuzaga kelishi, uning o‘sha davrdagi ahamiyati, mamluklar davrida fan va madaniyatning gullab yashnaganligi haqidagi ma’lumotlar tadqiq etiladi, hamda Misr, Suriya, Oltin O‘rda va Markaziy Osiyoda yaratilgan arab-qipchoq tilidagi lingvistik va leksikografik lug‘atlar ko‘rib chiqiladi.
AFG‘ON YOZUVCHISI АSАDULLО HАBIBNING “آفتاب گرفتگی” (“QUYОSH TUTILISHI”) HIKОYАSIDА PEYZАJ TАSVIRI
Zamonaviy Afg‘oniston yozuvchisi Asadullo Habib аsаrlаridа аsоsаn nоchоr xаlq vаkillаrini bоsh qаhrаmоn sifаtidа tаnlаb оlingаn, hаyоtning bоr qiyinchiliklаrini bоshdаn kechirgаn kаmbаg‘аl insonlаrning аyаnchli аhvоli rо‘yi-rоst vа tа’sirli yоritilgаn. Adibning badiiy tasvir mahorati naqadar beqiyos ekaniga birgina “آفتاب گرفتگی” (“Quyоsh tutilishi”) hikоyаsini tahlili davomida guvoh bo‘ldik. Jаmiyаt hаyоtidаgi nuqsonlar, аdоlаtsizlik, sinfiy tengsizlik sаbаb qаshshоqlаshgаn оilаlаrning bоylаr qо‘lidа о‘yinchоq bо‘lishi, kuzatishimiz mumkin.
СТАНОВЛЕНИЕ САУДОВСКОГО РОМАНА В ПЕРВОЙ ПОЛОВИНЕ ХХ ВЕКА
в данной статье рассматриваются особенности становления и развития саудовского романа. Также в данной статье даётся периодизация этапов развития и становления романа. На примере анализа произведений, прослеживается творчество известных саудовских писателей романистов, таких как: Абдуль-Куддус аль-Ансари, Ахмад ас-Сибаи, Ибрахима ан-Насера, Даманхури, аль-Магриби, аль – Джавахири, Рида Хуху и др.
ФЕЪЛЛАРНИ МАЙЛЛАРДА ЎЗГАРИШИГА САБАБ БЎЛУВЧИ ОМИЛЛАР
Барча тиллар каби араб тилида ҳам феъл алоҳида сўз туркуми ҳисобланиб, замон ва майлларда тусланади. Араб тилшунослари феълнинг тусланишини تصريف деб аташади ва унинг ўтган, ҳозирги-келаси замон ҳамда буйруқ майли каби уч хил турини кўрсатишади. Бундан кўриниб турибдики, араб тилида феълнинг ҳозирги ва келаси замонлари битта замон сифатида берилган, шунингдек, буйруқ майли ҳам бошқа майллардан фарқли равишда тусланиш турларидан бири сифатида келтирилган. Феълларнинг тусланишига таъсир қилувчи омиллар мавжуд бўлиб, бу омиллар лафзий ва маънавий каби турларга бўлинади. Феъл эъробига таъсир қилувчи лафзий омиллар ҳарф ва феъллардир. Исм феълни тусланишига омил бўла олмайди.
E’NOT SAN’ATI
E’not tovushdoshlikka asoslangan badiiy san’atlardan biri bo‘lib, nazmda ham, nasrda ham qo‘llanadi. U «tazyiq», «tashdid» va «iltizom-i luzum mo lo yalzam» deb ham yuritiladi va bu nomlarning eng so‘nggisi mashhur hisoblanadi. Mazkur maqolada balog‘atshunos olimlar, xususan Atoulloh Husayniyning e’not san’ati xususidagi qarashlari tahlil qilingan, uning kam qo‘llaniladigan murakkab san’atlardan biri ekani dalillangan.
“АЛ-МУСТАСФО” АСАРИНИНГ ЁЗИЛИШ ТАРИХИ ВА ЎЗИГА ХОС УСЛУБЛАРИ
Мақолада ҳанафий мактабининг машҳур вакили, атоқли муфассир, фақиҳ, имом Ҳофизиддин Абул Баракот Насафийнинг “ал-Мустасфо” асари ҳақида сўз юритилган. Асарнинг ёзилиш тарихи, ўзига хос услублари ҳақида маълумотлар берилган. Шунингдек, унда келтирилган фиқҳий масалалар Қуръони карим оятлари ҳамда ҳадиси шарифлар билан далилланиб, алломанинг фикрлари билан янада бойитилган.

