Mualliflar

  • Abdulazizkhan NIG‘MONOV INTERNATIONAL ISLAMIC ACADEMY OF UZBEKISTAN Muallif

DOI:

https://doi.org/10.47980/TLOI/2020/1/185%20-%20191

Kalit so‘zlar:

фольклор ритм оҳанг такрор параллелизм ритмик-синтактик параллелизм синтаксис қофия ҳижо

Annotasiya

Шеърнинг шаклланишида муҳим ўрин тутган, унга ритмик оҳангдорлик, мусийқийлик ва эмоционаллик бахш этган унсурлардан бири бу – ритмик-синтактик параллелизмлардир. Ушбу мақолада туркий шеърнинг вужудга келишида муҳим ўрин тутган параллелизмлар ҳамда уларнинг ўзига хос хусусияти “Девону луғати-т-турк”да келтирилган шеърий узиндилар асосида таҳлил қилинади. Синтактик параллелизм фольклор жанрларида, шеъ рий нутқнинг турли кўринишларида, айниқса, тўртликларда яхлитликни таъминловчи асосий ва кучли восита сифатида намоён бўлади. Ритмик-синтактик параллелизмлар шеърни шакллантирса, параллелизмларни асосий уч восита шакллантиради: аллитерация, такрор, сажь. “Девону луғати-т-турк”даги тўртликларда фонетик, лек сик ва синтактик такрорлар қўлланган. Парчаларда параллелизмларнинг тўлиқ ва тўлиқ бўлмаган турларини учратамиз. Қадимги туркий битигтошларда тугал бўлмаган параллеликнинг бисёрлиги ва, аксинча, девонда кел тирилган халқ оғзаки намуналаридаги тугал синтактик параллеллик шундан далолат берадики, замонлар ўтиши билан қадимги туркий халқларнинг бадиий тафаккури ва бадиий асарлар яратишдаги қонуниятлари ривожланиб, мукаммал кўриниш олган.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma'lumotlari hali mavjud emas.

Bibliografik manbalar

1. Adilov, M. (1974). Azərbaycan dilində sintaktik təkrarlar. Bakı.

2. Abdullaev, K. M. (1976). Sintaksicheskiy parallelizm (na materiale oguzskogo pamyatnika «Kniga moego deda Korkuta»): Diss... kand. filol. nauk. Moskva.

3. Abdullaeva, N. D. (1978). Sintaksicheskaya sinonimiya v sovremennom azerbaydjanskom yazike (na osnove glagolnix oborotov i pridatochnix predlojeniy): Avtoref. dokt. diss... filol. nauk. Baku.

4. Adilov, M. (1974). Sintaksicheskie povtori v azerbaydjanskom yazike. Baku.

5. Artemenko, E. B. (1976). Voprosi sintaksicheskogo stroya russkoy narodnoy liricheskoy pesni. Voronej.

6. Astafeva, I. M. (1964). Vidi sintaksicheskix povtorov, ix priroda i stilisticheskoe ispolzovanie: Avtoref. kand. diss. filol. nauk. Moskva.

7. Bəyzadə, Q. (2000). «Kitabi-Dədə Qorqud dastanları»nda fraza fovqi vahidlərin antisinasiyası. Bakı.

8. Homidiy, H. va b. (1970). Adabiyotshunoslik terminlari lug‘ati. Toshkent.

9. Hotamov, N., Sarimsoqov, B. (1979). Adabiyotshunoslik terminlarining ruscha-o‘zbekcha izohli lug‘ati. I nashri. Toshkent.

10. Kashgari, Mahmud. (2017). Devonu lug‘ati-t-turk (Turkiy so‘zlar devoni). Toshkent.

11. Mamajonov, A. (1991). O‘zbek tili qo‘shma gaplarining stilistik xususiyatlari: Filol. fan. dokt. ... diss. Toshkent.

12. Novruzova, N. S. (2013). Sintaksicheskiy parallelizm v drevnetyurkskix tekstax // Vestnik MGLU. Vol. 2013: Iss. 683, Article 23.

13. O‘raeva, D. S. (1993). O‘zbek xalq lirik qo‘shiqlarida parallelizmlarning xarakteri va badiiy-kompozitsion vazifalari: Filol. fan. nomz. ... diss. Toshkent.

14. Rahmonov, N. A. (1989). Kultegin yodnomasining poetikasi // O‘lmas obidalar. Toshkent.

15. Sarimsoqov, B. (1978). O‘zbek adabiyotida saj. Toshkent.

16. Shukurov, R. M. (2004). Parallel sintaktik butunliklar: Filol. fan. nomz. ... diss. Farg‘ona.

17. Sodiqov, Q.P. (2009). Turkiy til tarixi. Toshkent.

18. Stebleva, I. V. (1965). Poeziya tyurkov VI–VIII vekov. Moskva.

19. Stebleva, I. V. (1971). Razvitie tyurkskix poeticheskix form v XI. Moskva.

20. Yakobson, R. O. (1987) Raboti po poetike. Moskva.

Tegishli maqolalar

Abdulazizkhan NIG‘MONOV, ТУРКИЙШУНОСЛИКДА ПАРАЛЛЕЛИЗМЛАРНИНГ ЎРГАНИЛИШИ ВА ТАСНИФИ , Islom ziyosi: Jild 5 № 3 (2022)

Malika NASIROVA, АРАБ ГРАММАТИКАСИДА ТЎЛИҚ ТУРЛАНМАЙДИГАН СЎЗЛАР МАСАЛАСИ , Islom ziyosi: Jild 2 № 4 (2019)

Dilfuza SAGDULLAEVA, “ҚИСАСИ РАБҒУЗИЙ” АСАРИДАГИ АРАБИЙ БИРИКМАЛАРНИНГ СИНТАКТИК ТАҲЛИЛИ , Islom ziyosi: Jild 3 № 1 (2020)

Abdulazizkhan NIG‘MONOV, “HIBATU-L-HAQOYIQ”DA KELGAN BILIM MAVZUSIDAGI TO’RTLIKLARNING MAZMUNIY VA SHAKLIY TAHLILI , Islom ziyosi: Jild 6 № 2 (2023)

Govhar RAHMATOVA, «ДЕВОНУ ЛУҒАТИ-Т-ТУРК»ДАГИ УЗИНДИЛАРДА ВАРИАЦИЯ ҲОДИСАСИ , Islom ziyosi: Jild 5 № 3 (2022)

Malika NOSIROVA, Маҳмуд Замахшарий грамм атик мероси ва Мовароуннаҳр тилшунослик мактабини тадқиқ этишнинг долзарб масалалари , Islom ziyosi: Jild 2 № 1 (2019)

Feruza NIZAMOVA, AMIR XUSRAV DEHLAVIY RUBOIYLARINING O‘RGANILISHI , Islom ziyosi: Jild 3 № 3 (2020)

Dilafruz TURDIEVA, ГЛОБАЛЛАШУВ ШАРОИТИДА ДИНИЙ ОМИЛНИНГ ЖАМИЯТ ҲАЁТИГА ТАЪСИРИ , Islom ziyosi: Jild 5 № 1 (2022)

Govhar RAHMATOVA, “ДЕВОНУ ЛУҒАТИ-Т-ТУРК”ДАГИ ТЎРТЛИКЛАРДА РАНГЛАР СИМВОЛИКАСИ , Islom ziyosi: Jild 2 № 3 (2019)

Nigora MULLASODIQOVA, АРАБ БАЛОҒАТ ИЛМИДА “АМР” (БУЙРУҚ) ШАКЛИНИНГ ФУНКЦИОНАЛ-СЕМАНТИК ВА ПСИХОЛИНГВИСТИК ТАЛҚИНИ , Islom ziyosi: Jild 9 № 2 (2026)

Bundan tashqari, ushbu maqola uchun shunga o'xshash maqolalar uchun kengaytirilgan qidiruvni boshlang mumkin.