Mualliflar

  • Raziya Baltabayevna MATIBAYEVA INTERNATIONAL ISLAMIC ACADEMY OF UZBEKISTAN Muallif

DOI:

https://doi.org/10.47980/TLOI/2024/4/69-78

Kalit so‘zlar:

Абу Ҳанифа маноқиб муснад урф-одатлар миллий қадриятлар исло-мий анъаналар ҳанафий мазҳаб ижтимоий қадриятлар ижтимоий ҳаёт одоб-ахлоқ қоидалари

Annotasiya

Мазкур мақола Имом Абу Ҳанифа ҳаётига бағишланган маноқиб ва муснад асарларининг урф-одатлар ва миллий қадриятларни сақлашдаги аҳамиятини таҳлил қилади. Абу Ҳанифа ҳақидаги маноқиб ва муснадларда унинг илм олиши, фазилатлари, саҳобийлар билан учрашгани, ҳадислар эшитгани, фиқҳий илмдаги ютуқлари ёритилган бўлиб, бу асарлар ҳанафий мазҳабининг шаклланиши ва унга ҳурмат шаклланишига ҳисса қўшган. Мақолада Абу Ҳанифа ҳақидаги илк давр, ўрта давр ва замонавий маноқиблар келтирилган, уларнинг ўзига хос хусусиятлари таҳлил қилинган.

Маноқиб асарлари Абу Ҳанифанинг шахсиятини исломий анъаналар асосида тасвирлаб, мусулмон жамиятидаги ижтимоий ва маънавий қадриятларни сақлашда муҳим ўрин тутган. Абу Ҳанифанинг қўшничилик, меҳмондўстлик, ҳурмат, бағрикенглик каби хислатлари ҳақидаги ҳикоятлар урф-одатларнинг аҳамиятини кўрсатиб, ушбу қадриятларнинг авлодлардан авлодларга ўтишида салмоқли ҳисса қўшган. Бу асарлар орқали ҳанафий мазҳабининг ҳаётга, жамият ва шахслараро муносабатларга таъсири кўрсатилган.

Тадқиқотда ҳанафий уламолар томонидан ёзилган маноқиб ва муснадларнинг исломий одоб-ахлоқ қоидалари билан биргаликда аҳли сунна мазҳабининг ижтимоий ҳаётга татбиқ этилиши ҳақидаги маълумотлар келтирилган. Шунингдек, маноқиб ва муснадлар фақат диний манба сифатида эмас, балки жамиятда урф-одатларни қўллаб-қувватловчи маънавий мерос сифатида ҳам қимматлидир. Асарларда келтирилган маълумотлар ҳанафий мазҳабининг урф-одатларга нисбатан ёндашуви, унинг ижтимоий қадриятлар ва анъаналарга таъсирини очиб беради.

Ушбу мақолада ҳанафий мазҳабининг ўзига хос диний услублари, уларнинг аҳамияти ва жамият ҳаётидаги урф-одатларни сақлашдаги аҳамияти ҳақида хулосалар келтирилган. Тадқиқот ҳанафий маноқиб ва муснадларнинг ижтимоий ҳаётга таъсирини ва ушбу мазҳабнинг ислом илмлари тарихида тутган ўрнини янада чуқурроқ тушунишга ёрдам беради.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma'lumotlari hali mavjud emas.

Bibliografik manbalar

1. Abdulloh Subazmuniy. Kashf al-osor fi manoqib Abi Hanifa. O‘zR FA ShI. Qo‘lyozmalar fondi. № 3105.

2. Abu Bakr Muhammad ibn Ahmad Saraxsiy ( 2001). Al-Mabsut. – Bayrut: Doru-l-kutub al-ilmiya. – T. 1. – 425 b.

3. Abu Muhammad Abdulloh ibn Muhammad Subazmuniy. Kashf al-osor fi manoqib Abi Hanifa. O‘zR FA Sharqshunoslik instituti qo‘lyozmalar fondi. – Qo‘lyozma № 3105. – 256 v.

4. Abul-Muayyad Xorazmiy (1980). Al-Jomi' al-masonid. – Bayrut: Doru-l-kutub al-ilmiya.

5. Abul-Muayyad Xorazmiy. Al-Jomi' al-masonid. – O‘zbekiston Respu-blikasi FA Sharqshunoslik instituti qo‘lyozmalar fondi. Inv. № 5120. – 286v.

6. Abul-Muayyad Xorazmiy. Al-Jomi' al-masonid. – O‘zRFA ShI qo‘lyozmalar fondi. – Inv. № 4815. – 270v.

7. Abulmuayyad Muvaffaq ibn Amad Makkiy. Manoqib Abi Hanifa. Sulaymaniya, Veliyüddin Carullah Efendi 1631. L. 1b-192b.

8. Ali Bardakoğlu (1994). Ebû Hanife. Literatür // Türkiye Diyanat Vakfı Islâm Ansiklopedisi. – Cilt 10. – İstanbul. – B. 145.

9. Ali Kari / Xalil' Muxyiddin al’-Mays ( 1995). Vstuplenie // Kommen-tariy k Musnadu Abu Xanifi شرح مسند ابي حنيفة - Dar al'-kutub al'-ilmiya. – 630 s.

10. Duckinson E. (1996) Ahmad b. Al-Salt and his biography of Abu Hanifa // Journal of the American Oriental Society, Vol. 116, № 3 (Jul. – Sep.), – P. 408.

11. GAL I, s. 225; Sezgin. Geschichte. – T. I. S. – 411; Ahmet Özel. Bezzâzî / 30.

12. GAL SB I, s. 549, 642; Sezgin. Geschichte. – T. I. – S. 411. Asar nashr etilgan.

13. GAL, T. I, S. 381; GAS, T. I, S. 411, 474; Islam ansiklopedisi, T. VI, B. 114.

14. Imomi A'zam asarlari. – B. 13-14.

15. Matibaeva R.B. (2009) «Abu-l-Muayyad al-Makkiy al-Xorazmiyning «Manoqib Abi Hanifa» asari hanafiylik bo‘yicha nodir manba». Tar. fan. nomz. dis. ... – T.: “Toshkent islom universiteti” nashriyot-matbaa birlashmasi, 26 b.

16. Meier, Fritz (1989). Der unbekannte sshriftsteller al-Muwaffaq al-Ḫāṣī // Der Islam. 66. – S. 329–330.

17. Muminov A.K. (2015) Xanafitskiy mazxab v istorii Sentral'noy Azii / pod redaksiey S.M.Prozorova. – Almati: Qazaq ensiklopediyasi. – S. 19.

18. Muratov D. (2007) «Kashf al-osor» asarida Abu Hanifa siymosi // Toshkent islom universiteti Ilmiy tahliliy axboroti. – № 3. – B. 54.

19. Muratov D. (2008) Abdulloh as-Subazmuniyning “Kashf al-osor” asa-ri hadis ilmiga oid manba. Tar. fan. nomz. dis. ... avtoref. – T.: Toshkent islom universiteti. – B. 20.

20. Mustafo Shak’a (1991). Imom A'zam Abu Hanifa Nu'mon. – Qohira: Doru-l-kutub al-misriy. – 291 b.

21. Muhammad Abu Zahro (1997). Abu Hanifa, hayotuhu va asruhu, orouhu va fiqhuhu. – Qohira: Doru-l-fikr al-islomiy. – B. 182.

22. Muhammad Qosim. Makonat imom Abi Hanifa. – 660 B.

23. Najmuddinov Z. (2005) Vasliy as-Samarqandiyning «al-Kalom al-afham» asari «Manoqib Abi Hanifa» janrining O‘rta Osiyodagi so‘nggi namunasi // Akademik Ubaydulla Karimov nomidagi yosh sharqshunoslar ilmiy konferensiyasi tezislari. – Toshkent. – B. 163.

24. Qo‘lyozma Selimağa 538/IV, l. 207a–210a; Sezgin. Geschichte. – T. I. – S. 412.

25. Qo‘lyozma Süleymaniye kütüphanesi, Ibrahim Efendi 860/XIX, l. 63b–65a.

26. Qo‘lyozma Süleymaniye kütüphanesi, Şehid Ali Paşa 1567/III, l. 167b–174b.

27. Qur'oni karim ma'nolarining tarjima va tafsiri (2018). Tarjima va tafsir muallifi Shayx Abdulaziz Mansur. - T.: O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi.

28. Shamsuddin Muhammad ibn Yusuf Shofe'iy Dimashqiy (1974). Uqud al-ju'mon fi manoqib al-Imom al-A'zam Abi Hanifa an-Nu'mon. – Haydarobod: Al-Maorif ash-sharqiya. – 412 b.

29. Schacht J. (1910) A list of the published Mohamedan inscriptions of India.– Supdt. Govt. Printing.

30. Schacht J. An Introduction to Islamic Law (1983). – Oxford Universi-ty Press.

31. Schacht J. Legacy of Islam (1964). – Oxford University Press; 2nd edition, 1979; Horovitz J. Jewish proper names and derivatives in the Koran. – Olms.

32. Tahonaviy Zafar Ahmad (1997). Muqaddamot i'loi-s-sunan. J. 21. – Bayrut: Doru-l-kutub al-ilmiya.

33. Türkiye Diyanat Vakfı Islâm Ansiklopedisi (1992). – Cilt 6. – İstan-bul. – S. 114.

34. Vahbiy Sulaymon G’ovjiy ( 1993). Abu Hanifa an-Nu'mon. Imomu al-aimma al-fuqaho. – Dimashq. – 384 b.

Tegishli maqolalar

Abdullo M. QOSIM, ФАҚИҲ АБУ БАКР ҲАДДОД ҲАЁТИ ВА ИЛМИЙ МЕРОСИНИ ЎРГАНИШ БЎЙИЧА ТАДҚИҚОТЛАР ТАҲЛИЛИ , Islom ziyosi: Jild 7 № 3 (2024)

Raziya MATIBAEVA , ХI-XII АСРЛАРДА ХОРАЗМДАГИ СИËСИЙ ҲОЛАТ ВА МАДАНИЙ ҲАЁТ , Islom ziyosi: Jild 6 № 1 (2023)

Utkirbek HASANBOYEV, ДИН ВА ДИНИЙ ТАШКИЛОТЛАРНИНГ ИЖТИМОИЙ-МАЪНАВИЙ МУҲИТНИ СОҒЛОМЛАШТИРИШДАГИ ЎРНИ , Islom ziyosi: Jild 9 № 3 (2026)

Barot M. AMONOV, БАДРУДДИН АЙНИЙ МАЪНАВИЙ МЕРОСИНИНГ ҲАДИСШУНОСЛИКДАГИ ЎРНИ , Islom ziyosi: Jild 5 № 3 (2022)

Husniddin AHMEDOV , ИНСОН МАЪНАВИЙ ЮКСАЛИШИДА ИЖТИМОИЙ ТАРАҚҚИЁТНИНГ РОЛИ , Islom ziyosi: Jild 5 № 1 (2022)

Mahammadsidiq USMANOV, ЭҲСОН ТУШУНЧАСИ БАЁНИ , Islom ziyosi: Jild 6 № 4 (2023)

Nematullo MUKHAMEDOV, АБУ БАКР ҚАФФОЛ ШОШИЙ МУҲАДДИС СИФАТИДА , Islom ziyosi: Jild 7 № 1 (2024)

Mamurjon ERKAEV , ИСЛОМДА ИЖАРА ТУШУНЧАСИ ВА УНИНГ ИЖТИМОИЙ МУНОСАБАТЛАРНИ ТАРТИБГА СОЛИШДАГИ ЎРНИ , Islom ziyosi: Jild 4 № 1 (2021)

Zamirakhon ISAKOVA, ТАСАВВУФ ТАЪЛИМОТИДА ИРФОН ТУШУНЧАСИ ВА УНИНГ МАЗМУН-МОҲИЯТИ , Islom ziyosi: Jild 4 № 4 (2021)

Matlyuba QAHHOROVA, Bakhtiyor ABSATTAROV, АХЛОҚ, АХЛОҚИЙ МЕЗОН ВА АХЛОҚИЙ МЕЪЁР ҲАҚИДАГИ ҚАРАШЛАР ЭВОЛЮЦИЯСИ , Islom ziyosi: Jild 3 № 1 (2020)

Bundan tashqari, ushbu maqola uchun shunga o'xshash maqolalar uchun kengaytirilgan qidiruvni boshlang mumkin.