DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2023/4/%25pKalit so‘zlar:
эҳсон ҳусн муҳсин муроқаба мушоҳада басират Имом Мотуридий Ибн Ҳожар Асқалоний Абу Лайс Самарқандий қурбонлик ихлос ғойзAnnotasiya
Ушбу мақолада ислом динида мадҳ этилган гўзал хулқлардан бири “Эҳсон” тушунчаси хусусида сўз юритилиб, унинг луғавий маъноси кўплаб машҳур луғатшунослар асарларидаги намуналар орқали баён этилади. «Эҳсон» сўзининг истилоҳий маъноси энг ишончли манбалар асосида ёритиб берилган. Бундан ташқари, эҳсон диннинг энг олий мартаба ва даражалардан бири саналиши; имоннинг мағзи, камоли, руҳи эканлиги; барча гўзал хулқлар ва юксак даражалар ўз кучини эҳсондан олиши хақида сўз юритилган. Айниқса, унинг маънавий ҳаётимизда тутган ўрни нақадар муҳим эканлиги мўътамад (ишончли, асл) манбалар асосида ёритилган.
Ислом динининг асосий манбаси бўлмиш Қуръони каримда эҳсон мавзусига алоҳида эътибор қаратилган. Зеро, Қуръонда нафақат ақидавий, тарихий ва фиқҳий масалалар, балки одоб-ахлоқ мавзулари ҳам ўрин олган. Шунингдек, бу мақолада Қуръон оятларида ва муфассирларнинг шарҳларида келган эҳсон ва унга боғлиқ баъзи одоб-ахлоқ масалалари ёритилади. Эҳсон ҳақидаги қуръоний оятларни шарҳлашда ислом оламида машҳур муфассир ва муҳаддис уламолар, шу билан бир қаторда, Имом Мотуридий, Абу Лайс Самарқандий каби юртимиздан етишиб чиққан алломалар меросида кенг ўрин олганлиги баён қилинди. Шу билан бирга, инсон зоҳирини ҳам, ботинини ҳам тузатиши лозимлиги, ташқи кўриниш ички оламга мувофиқ бўлмаса, ситрки кўринишлар инсонларни алдаб қўйиши ва хунук ҳолатларнинг юзага келишига сабаб бўлиши: ишончни суъиистеъмол қилиш ва омонатга хиёнат каби салбий оқибатлар келиб чиқиши мумкинлиги, тинчликни ҳимоя қилиш, ер юзини обод қилиш ва табиатни муҳофаза қилиш ҳам эҳсонданлиги, Аллоҳнинг йўлида инфоқ қилиш, бойликни Унинг розилигини топиш учун сарфлаш ҳам эҳсоннинг энг кўзга кўринган соҳаларидан бири саналиши, эҳсонга олиб борадиган яна бир йўл – бу қурбонлик эканлиги, тавҳид ва тақво эҳсоннинг муҳим шартларидан саналиши, ғазаб ва ғойз орасидаги фарқлар, имоннинг ярмини шукр ташкил қилса, қолган ярми сабрдан иборатлиги, ихлос эҳсоннинг энг муҳим соҳаси ҳисобланиши таҳлил қилинган
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Abu Abdulloh Muhammad Hakim Termiziy. Adab an-nafs. – Qohira: Dar al-misriya al-lublaniya, 1993.
2. Abu Abdulloh Qurtubiy. Al-jami’ li ahkam al-Qur’an. J.10. – Qohira: Dar al-hadis, 2002.
3. Abu Homid Muhammad Gʻazzoliy. Ihyo ulum ad-din. J.4. – Qohira: Maktaba Misr, 1998.
4. Abu Lays Samarqandiy. Bahr al-ulum – Tafsir as-Samarqandiy. J.1. – Bayrut: Dar al-kutub al-ilmiya, 2006.
5. Abu Lays Samarqandiy. Bahr al-ulum – Tafsir as-Samarqandiy. J.2. – Bayrut: Dar al-kutub al-ilmiya, 2006.
6. Abu Lays Samarqandiy. Bahr al-ulum – Tafsir as-Samarqandiy. J.3. – Bayrut: Dar al-kutub al-ilmiya, 2006. – B. 18; Abu Mansur Moturidiy. Ta’vilot Ahl as-sunna. J.4. – Bayrut: Muassasa ar-risala, 2004.
7. Abu Mansur Moturidiy. Ta’vilot Ahl as-sunna. J.1. – Bayrut: Muassasa ar-risala, 2004.
8. Abu Mansur Moturidiy. Ta’vilot Ahl as-sunna. J.2. – Bayrut: Muassasa ar-risala, 2004.
9. Abu Mansur Moturidiy. Ta’vilot Ahl as-sunna. J.5. – Bayrut: Muassasa ar-risala, 2004.
10. Abul Baqo Ya’qub ibn Muso Husayniy. Al-kulliyot – mu’jam fi al-mustalahot va al-furuq al-lug‘aviya. – Bayrut: Muassasa ar-risala, 1993.
11. Abul Barakot Abdulloh Nasafiy. Madorik at-Tanzil va haqoiq at-ta’vil – Tafsir an-Nasafiy. J.1. – Damashq: Dar al-kalim at-tayyib, 2005.
12. Abul Barakot Abdulloh Nasafiy. Madorik at-Tanzil va haqoiq at-ta’vil – Tafsir an-Nasafiy. J.2. – Damashq: Dar al-kalim at-tayyib, 2005.
13. Abul Barakot Abdulloh Nasafiy. Madorik at-Tanzil va haqoiq at-ta’vil – Tafsir an-Nasafiy. J.3. – Damashq: Dar al-kalim at-tayyib, 2005.
14. Alloma Rog‘ib Asfahoniy. Mu’jam mufradot alfaz al-Qur’an. – Damashq: Dar al-qalam, 2002.
15. Doktor Musfir ibn Sa’id Gʻomidiy / Ehson: ahamiyatuhu, aqsamuhu, samarotuhu / Majalla al-Buhus al-islamiya, №58.
16. Faxruddin Roziy. At-tafsir al-kabir – Mafatiyh al-g‘ayb. J.20. – Bayrut: Dar al-kutub al-ilmiya, 2000
17. Hofiz Shayx Abdulavval. Al-mantuq li ma’rifat al-furuq. – Toshkent: G.Ya. Yakovlev, 1915. – B. 33; Ibn Hajar Asqaloniy. Fath al-bariy – Sharh Sahih al-Buxoriy. J.1. – Dar as-salom, 2000.
18. Ibn Hajar Asqaloniy. Fath al-bariy – Sharh Sahih al-Buxoriy. J.1. – Dar as-salom, 2000.
19. Ibn Manzur. Lisan al-arab. J.1. – Bayrut: Dar sodir, 1997.
20. Ibn Manzur. Lisan al-arab. J.2. – Bayrut: Dar sodir, 1997.
21. Isomuddin Ismoil Hanafiy. Hoshiya al-Qunaviy ’ala Tafsir al-Bayzoviy. J.11. - Bayrut: Dar al-kutub al-ilmiya, 2001.
22. Majduddin Feruzobodiy. Al-qomus al-muhit. J.4. – Bayrut: Dar al-kutub al-ilmiya, 2009.
23. Muhammad ibn Ismoil Buxoriy. Al-adab al-mufrad. – Damashq: Dar al-qalam, 2001.
24. Muhammad ibn Ismoil Buxoriy. Sahih al-Buxoriy. – Damashq: Dar al-fayho, 1999.
25. Muhammad ibn Ismoil Buxoriy. Tarjimon: Shayx Abdulaziz Mansur. Sahihi Buxoriy. J.1. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2008.
26. Muhammad ibn Ismoil Buxoriy. Tarjimon: Shayx Abdulaziz Mansur. Sahihi Buxoriy. J.2. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2008.
27. Muslim ibn Hajjoj. Sahih Muslim. “Ov, so‘yiladigan jonliqlar va go‘shti yeyiladigan hayvonlar” kitobi, 11-bob, 57 (1955)-hadis. J.3. – Bayrut: Dar al-kutub al-ilmiya, 1998.
28. Muslim ibn Hajjoj. Sahih Muslim. Birr va sila hamda odob kitobi, 10-bob, 2564-hadis. – Bayrut: Dar al-ma’rifa, 2005.
29. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Hadis va hayot: Islom va iymon. J.2. – Toshkent: Sharq, 2008.
30. Shayx Muhammad Tohir Ibn Ashuro. Tafsir at-tahrir va at-tanvir. J.13. – Bayrut: Muassasa at-tarix, 2000.
31. Usmon Pozoriy. Sharh Ta’lim al-muta’allim. –Istambul: Hoji Husayn Afandi nashriyoti – O‘zXIA Manbalar xazinasi, № 584-toshbosma asar (yili ko‘rsatilmagan).
32. Аbu Iso Muhammad Termiziy. Jomiʼ at-Tirmiziy. Birr va sila boblari. 63-bob. 2006. – Аr-Riyod: Dar as-salom, 1999.

