DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2021/3/23-32Kalit so‘zlar:
Мухтасар “ихтисор” фиқҳ мазҳаб ҳадис зоҳирур-ривоя фатво ибодат муомалот «ал-мутун ал-арбаъа» “ал-мутун ас-саласа” таҳорат намоз закот рўза ҳаж.Annotasiya
Ҳанафий мазҳабига эргашувчилар дунё мусулмонларининг қарийб ярмини ташкил қилади. Ироқ ва Мовароуннаҳр ҳанафий фиқҳининг марказлари бўлган. Бу икки минтақа ўртасидаги илмий муносабатлар бир-бирига кучли таъсир кўрсатган. Ўлкамиз уламолари томонидан яратилган фиқҳий асарлар ислом оламида ҳам машҳур бўлган. Бағдодда яратилган “Мухтасар ал-Қудурий” асаридан юртимизда эътиборли китоб сифатида фойдаланиб келинган. Шу билан биргаликда Мовароуннаҳр уламолари томонидан яратилган кўплаб мўътабар фиқҳий асарлар мазкур китоб таъсирида дунёга келган. Шундай бўлса-да, бу асар юртимизда ҳалигача илмий тадқиқотларга муҳтож. Ушбу мақолада фиқҳий асарларнинг шаклланиши, “мухтасар” деган жанрнинг таърифи, “Мухтасарул Қудурий”нинг фиқҳий китоблар орасидаги мавқеи, унинг афзалликлари тадқиқ қилинган. Мухтасар жанрида ёзилган китоблар бир нечта турга бўлинади. Улар орасида Қудурийнинг мухтасари ёзилишига кўра муайян асардан қисқартириб олинмаган ва муаллиф ҳам бу ҳақда изоҳ қолдирмаган. Кичик тадқиқот асносида унинг турли воситалар асосида “Зоҳирур ривоя” масалалари боғланишини очиб беришга ҳаракат қилинган. Шунингдек, унинг ёзилиш услуби, маълумотларга бойлиги уни ҳанафийлар учун доимо фойдаланадиган манбага айлантирганлиги таҳлил этилган. Мазкур матн “Усул” деб номланган олтита китобга қандай боғланиши ва ҳанафий мазҳабининг кейинги кўплаб китобларга асос бўлиб хизмат қилганлиги ўрганилган. Бу китобнинг аҳамияти ҳақида айтилган маълумотлар келтирилган. “Мухтасарул Қудурий” ҳанафий фиқҳида энг кўп фойдаланилган китоблардан ҳисобланади. Мақолада яна қуйидагилар тадқиқ этилди: асар яратилганидан бошлаб унга шарҳлар ва ҳошиялар битилган; унинг асосида мўътабар матнлар ёзилган, китобни вазнга солиб манзума шаклида асарлар ёзилган; уни яна ҳам мухтасар қилиб оддийроқ китоблар яратилган; замонавий тадқиқотчилар уни қайта изоҳлаган; савол ва жавоб услубида китоблар таълиф этилган ва асар турли тилларга таржималар қилинган. Кўп эътирофлардан матн китоблари орасида ҳам ишончли ва мўътабар китоб эканлиги ёритилган.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. An-naim. (2003). Toshkent: Abdulla Qodiriy nomidagi xalq merosi nashriyoti. (in uzbek)
2. Ganiyev, A., & Umaraliev, S. (2019). THE ROLE OF ZAKAT IN THE EARLY STAGES OF THE ISLAMIC CIVILISATION. EPRA International Journal of Multidisciplinary Research (IJMR), 25.
3. Mukhamedov Nematullo (2020). Medieval Scientists Of The Oasis Shash And Their Contribution To Islamic Civilization // The American Journal of Social Science and Education. Innovations (ISSN – 2689-100x). Published: August 14, 2020 | Pages: 137-143. Doi: https://doi.org/10.37547/tajssei/Volume02Issue08-20
4. Qoriev O. (2009). Farg‘ona fiqh maktabi va Burhoniddin Marg‘inoniy. Toshkent: Fan. (in uzbek)
5. Aminov H., Pirimov S. (2017). Hanafiy fiqhi tarixi, manbalari va istilohlari. Toshkent: Movarounnahr. (in uzbek)
6. Yusuf Sh. M. (2008). Kifoya 1-juz. Toshkent: Sharq. (in uzbek)
7. Yusuf Sh. M. (2014). Mazhablar – birlik ramzi. Toshkent: Hilol nashr. (in uzbek)
8. Yusuf Sh. M. (2011). Fiqhiy yo‘nalishlar va kitoblar. Toshkent: Sharq. (in uzbek)
9. Ibn Qudoma. (2019) Al-mug’ni (in arabic)
10. Ibn Himom Ad-din Al-Iskandariy. (1316 h). At-tahrir fi usul al-fiqh. Bayrut. Dar al-kutub al-ilmiya. (in arabic)
11. Abu Is’haq Ibrohim bin Aliy Ash-Shiraziy. (1983). At-tanbih. Bayrut. Dar al-kutub al-ilmiya. (in arabic)
12. Abu Is’haq ash-Shiraziy. (1401). Tabaqat al-fuqaha. Bayrut. Dar al-kutub al-ilmiya. (in arabic)
13. Abu al-Husayn al-Quduriy. (2004) At-tajrid. Al-Qohira. Dor al-islam. (in arabic)
14. Abu Al-Fado Al-hafiz ibn Kasir. (1991). Al-bidaya va an-nihaya. Bayrut. Dar al-kutub al-ilmiya. (in arabic)
15. Ahmad bin Aliy Abu Bakr al-Hatib al-Bagdadiy. (1422). Tarihu Bagdad. Bayrut. Dar al-kutub al-ilmiya. (in arabic)
16. Ahmad Mustafa bin Tosh Kubri Zada. (1985). Miftah As-sa’ada va misbah as-siyada. Bayrut. Dar al-kutub al-ilmiya. (in arabic)
17. Az-Ziyot, Ahmad bin Hasan va Rufaqauh. Almu’jam al-vasit. (in arabic)
18. Alloma Shayh Qasim bin Qutlubuga. (2002). At-tas’hih va at-tarjih ala muhtasar al-Quduriy. Bayrut. Dar al-kutub al-ilmiya. (in arabic)
19. Bahr ad-din Muhammad bin Ya’qub al-Fayruzabodiy. (2008). Al-qomus al-muhit. Al-Qohira. Dar- al-hadis. (in arabic)
20. Burhan ad-din Ali bin Abi Bakr al-Marg’inaniy. (1936). Bidoya al-mubtadiy. Al-Qohira. Matba’at al-futuh. (in arabic)
21. Hoji Halifa. (1941). Kashf az-zunun ‘an asomi al-kutub va al-funun. Bayrut. Doru ihyo at-tiros al-arabiy. (in arabic)
22. Saloh Muhammad Abu al-Haj. (2020). Ihtiyorot al-imom al-Quduriy. Ammon. (in arabic)
23. Abd Al-Ilah bin Muhammad Al-mulla. (2004). Al-kavoshif al-jaliyya an mustalahat al-hanafiyya. Matba’at ahsa alhadisa. (in arabic)
24. Abd Al-Hamid bin Abd Al-Halim Al-Laknaviy. Al-hallu ad-daruriy lmuhtasar al-Qududriy. Karachiy. Nashr nur Muhammad. (in arabic)
25. Abd Al-Hay bin Abd Al-Halim Al-Laknaviy. (1971). Umdat ar-rioya ala sharh al-viqoya. Bayrut. Dar al-kutub al-ilmiya. (in arabic)
26. Abd Alloh bin Muhammad Ash-Shibroviy. (2010). Unvan al-bayon va bustsn al-azhan. Bayrut. Dar al-kutub al-ilmiya. (in arabic)
27. Abd Alloh bin Muhammad Ash-Shamroniy. (2008). Al-madhal ila ilm al-muhtasarat. Ar-riyad. Dor at-tayyiba. (in arabic)
28. Abd Alloh Nazir Ahmad Muziy. (2014). Makanat Muhtasar Al-Quduriy fi al-fiqh al-hanafiy. (in arabic)
29. Ala Ad-din As-Samarqandiy. (1984). Tuhfa al-fuqaho. Bayrut. Dar al-kutub al-ilmiya. (in arabic)
30. Ali Usman Jarodiy Al-Hanafiy. (1971). Madhal ad-dirsat al-mazhab al-hanafiy. Bayrut. Dar al-kutub al-ilmiya. (in arabic)
31. Farros Muhammad Musa Al-Astal. (2015). Al-vajiz al-vafiy bimustalahat al-mazhab al-hanafiy. Filastin. Robitat ulama Filastin. (in arabic)
32. Muhamad Sulaymo Al-Hindiy. (2008). Muhtasar al-Quduriy al-Mu’tasar az-zaruriy. Maktabat al-bushra. Karachiy. (in arabic)
33. Muhammad Ashiq Ilahiy Al-Barniy. (1411). At-tashil Ad-daruriy limasoil al-Quduriy. Karachiy. Maktabat ash-shayh. (in arabic)
34. Muhammad Abd al-Hay Al-Laknaviy. (1906) . Al-favoid al-bahiyya fi tarojim al-hanafiya. Al-Qohira. Dor al-kutub al-islamiya. (in arabic)
35. Mahmud bin Ahmad bin Musa bin Ahmad bin Husayn Badr ad-din al-Ayniy. (2000). Al-binoya sharh al-hidoya. Bayrut. Dar al-kutub al-ilmiya. (in arabic)
36. Muhyi ad-din Abi Muhammad Abd al-Qodir bin Muhammad al-Qurashiy. (1977). Al-javohir al-muziyya fi tabaqat al-hanafiya. Ar-riad. Hajr. (in arabic)
37. Yusuf bin Umar bin Yusuf al-Koduriy. (1971). Jome al-muzmarat fi sharh Muhtasar al-Quduriy. Bayrut. Dar al-kutub al-ilmiya. (in arabic)

