DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2020/4/78%20-%2087Kalit so‘zlar:
Ўрта Осиё шарқ таржима мактаблари жаҳон адабиёти нодир асарлар умумжаҳон маданият қардош тиллар миллатлар тарих санъат таржимонAnnotasiya
Бугунги кунда Ўзбекистоннинг жаҳондаги бошқа халқлар, мамлакатлар ўртасида қанчалик обрў-эътибори ва нуфузга эга бўлаётганлигини мамлакатимизга чет эл инвесторларининг кириб келиши, ХIХ аср тараққиёти, тараққиётнинг ўзбек модели, ҳамда ўзбек адабиёти, санъати, маданиятига қизиқиши, мисолида кўриш мумкин. Ўзбек халқи жаҳон адабиётининг нодир асарлари билан танишиш баробарида, ўзи жаҳон адабиёти хазинасининг бойишига ҳиссасини қўшмоқда. Албатта бу борада таржима халқлар, миллатлар, мамлакатлар ўртасида олтин кўприк вазифасини бажармоқда. Жаҳондаги ҳар бир халқ, ҳар бир миллат бошқа халқлар, миллатлар яратган маънавиятимизни бойитаётган ноёб дурдона асарлар кашфиётлардан баҳраманд бўлиш билан бирга, ўзлари ҳам умумжаҳон маданияти хазинасига ўз ҳиссасини қўшиб келган. Шунинг учун ҳам дунёда бошқа қардош тиллар, миллатлар, мамлакатлар таъсирисиз ўз қобиғида ривожланиб кетган тиллар, миллатлар, мамлакатлар йуқ. Таржима тарихи - тил тарихи, миллат тарихи, мамлакат тарихи каби қадимийдир.
Дунёнинг турли минтақаларида, хусусан Ватанимизда яшаб, ижод қилган, дурдона асарлар яратган Муҳаммад Хоразмий, Фарғоний, Абу Али ибн Сино, Абу Райҳон Беруний, Абу Наср Фаробий, Қошғарий, Замахшарий, Юсуф Хос Хожиб, Улуғбек, Алишер Навоий, Заҳириддин Муҳаммад Бобур ва бошқалар оригинал асарлар ёзиш билан бирга таржима орқали жаҳон фани, маданияти, санъати, тарихи, адабиёти ва бошқа соҳалардаги дурдона асарлар билан ўз халқини баҳраманд эта олган таржимонлар фаолияти тўлақонли ўрганилмаган.
Буни билмай туриб, жаҳон стандартлари даражасидаги мутахассис – таржимон бўлиш қийин. Шарқ таржима мактаблари намояндалари, уларнинг таржима тарихида тутган мавқеи, қўллаган таржима услублари ва таржима орқали жаҳон халқларининг ўзаро алоқаларини ўрганиш хозирги куннинг долзарб масалаларидан. Шунингдек, Шарқ таржима мактаблари фаолияти тарихи, ютуқ ва камчиликлари бугунги кун даражасида чуқур таҳлил қилиб тўла – тўкис ўрганилмаган. Қўйидаги мақолада қатор таржима мактаблари тарихи, жаҳон таржима тарихининг ривожланиш босқичлари, Ўрта Осиё, хусусан, ўзбек таржима тарихини замонавий босқичи, Шарқ таржима тарихинининг мамлакатларнинг ўзаро алоқалари хақида маълумотлар келтирилган.
Жаҳон дурдоналари ҳисобланмиш асарларнинг Шарқ таржима мактаби таржимонлари фаолиятлари ўртасидаги муштараклик ва уларнинг натижаларини замонавий ўзбек таржимонлари ишида қай даражада акс этишини аниқлашга алохида урғу берилиши билан бир аторда Шарқ таржима мактаблари тарихи, ривожланиши ва Шарқ таржима мактаблари ўртасидаги алоқа, таъсир ва натижаларнинг таҳлили ёритилган.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Абдураҳмонова Н. (2000) Бадиий таржима программаси “Филология масалалари”, 2000.
2. Агзамходжаев, С. (2006). История Туркестанской автономии (Туркистон мухторияти). –С.27-28.
3. Валиқулов Ю. (2004) Таржима ижод кўприги. Маърифат газетаси, 2004.
4. Есенбоев Р. (1986) Таржима санъати 3,4 китоблар. Т.: 1986.
5. Зоҳидов Б. (1972) Ноёб адабий ёдгорлик “Калила ва Димна”нинг ўзбек тилидаги нашри сўз бошиси .Т.: 1972.
6. Искандаров (1978) Ўрта Осиё Фалсафий ва ижтимоий – сиёсий фикрнинг шаклланиши ва ривожланиши тарихидан лавҳалар. Т.: 1978.
7. Исламов З.М. (2019) Исламское образование в Узбекистане: история, современность и перспектива / ИИ Международная научно-богословская конференция «Духовный шелковый путь. Созидание. Интеграция», - Ташкент, 2018, С. 189-197.
8. Islomov, Zohidjon (2019) "THE ROLE OF THE INTERNATIONAL ISLAMIC ACADEMY OF UZBEKISTAN IN THE DEVELOPMENT OF ISLAMIC STUDIES," The Light of Islam: Vol. 2019: Iss. 1 , Article Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2019/iss1/1.
9. Ismailova, Yulduz (2020) "CROSS-LANGUAGE PHONETIC INTERFERENCE IN LEARNING THE ARABIC LANGUAGE," The Light of Islam: Vol. 2020: Iss. 2 , Article 7. Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2020/iss2/7
10. Ismailova, Y. A. (2019). The use of interactive methods in teaching students professional-oriented reading. ISJ Theoretical & Applied Science, 10 (78), 209-213.
11. Kazakbaev, Akbar (2020) "THE PROBLEMS AND METHODS OF TEACHING FOREIGN LANGUAGES," The Light of Islam: Vol. 2020 : Iss. 2 , Article 8. Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2020/iss2/8
12. Каримов И. (2008) Юксак маънавият – енгилмас куч. Тошкент, “Маънавият”, 2008.13. Каримов И. (2010) Бу муқаддас ватанда азиздир инсон. Тошкент, 2010.
14. Матибаева Р. (2019) Редкая рукопись по ханафизму «Манакиб Аби Ханифа» // Молодой ученый.— 2019. — №36. — С. 71-74. https://moluch.ru/archive/274/62293/.
15. Матибаева Р. (2009) «Манакиб Аби Ханифа» Абу-л-Муаййада ал-Макки ал-Хоразми как унıкал-ный источник по ханафизму». Автореф. дисс. к. и. н. – Ташкент, 2009. – 28 с. (на узб. яз.).
16. Mukhamedov Nematullo Asatullaevich. (2020). HUMANIST IDEAS IN WORK MEDIEVAL SCIENTISTS OF THE OASIS OF TASHKENT. Archive of Conferences, 9(1), 205-208. Retrieved from https://conferencepublication.com/index.php/aoc/article/view/371
17. Муталлибов С.М. (1960-1963) Кошгарий, Махмуд. Туркий сўзлар девони (Девону-лугот ит-турк) / Таржимон ва нашрга тайёрловчи 3 томлик. Тошкент: Фан, 1960 – 1963. Т. 1-3.
18. Nematullo Hikmatullaevich Nasrullaev (2020). Role Of Ancient Written Sources In The Formation Of The Old Uzbek Literary Language. The American Journal of Social Science and Education Innovations, 2(09), 359-364. The USA Journals, USA www.usajournalshub.com/index.php/tajssei
19. Рожанская М. (1986) «Механика в Хорасане и Мавераннахре в Средние века (IX–XV)» дисс. на соискание ученой степени доктора исторических наук, 1986.
20. Саломов Ғ. (1988) Тил ва таржимон. – Тошкент:
“Фан”, 1966.
21. Саломов Ғ. (1978) Таржима назариясига кириш. – Тошкент: “Фан”, 1978.
22. Саломов Ғ. (1983) Таржима назарияси асослари. – Тошкент: “Фан”, 1983.
23. Саломов Ғ. (1983) Адабий танқид ва бадиий таржима. – Тошкент: “Фан”, 1983.
24. Tokhir Abdumutalovich Khatamov “ STATE NATIONAL PROGRAM FOR THE DEVELOPMENT OF SCHOOL EDUCATION FOR 2004–2009 YEARS: (SCIENTIFIC AND HISTORICAL ANALYSIS)” International Scientific Journal Theoretical & Applied Science e-ISSN: 2409-0085 (online) Year: 2019 Issue: 06 Volume: 74 Published: 14.06.2019 http://T-Science.orghttp://t-science.org/arxivDOI/2019/06-74/PDF/06-74-12.pdf -Б. 128-132.
25. Khasanov A. Lectures on the history of early Islam. Movrounnahr, Tashkent. 2017. -P. 132. (Хасанов A. Илк ислом тарихидан маърузалар. –Тошкент: Мовароуннаҳр, 2017. – Б. 132.)
26. Khatamov Tokhir Abdumutalovich. Public education in uzbekistan history of formation and development International Journal of Social Science And Human Research ISSN(print): 2644-0679, ISSN(online): 2644-0695 Volume 03 Issue 07 July 2020 Page: 72-75. http://ijsshr.in/v3i7/2.php
27. Хужаев Г. (1979) “Бобурнома”нинг таржима тарихдаги ўрни. Таржима назарияси масалалари, Тошкент 1979.
28. Хужаев Г. (1979) Таржимада автор услубини акс эттириш масалаларига оид. Таржима назарияси масалалари. Тошкент, 1979.
29. Хужаев Г. (1980) Олмон ўлкасида таржима санъати. Тошкент, 1980.
30. Холбеков М. (1973) Бадиий таржима – бугуннинг талаби. Ўзбекистон адабиёти ва санъати газетаси. Тошкент, 1993.
31. Хужаев Г. (1995) Бадиий таржима ва миллий колорит. Мақоллар тўплами, таржима назарияси масалалари, Тошкент 1995.32. Шоисломов Ш. (1977) “Шоҳнома” учинчи китоб. Т.: 1977.
33. Fuzailova, Gavhar (2020) "Eastern thinkers on the pedagogical mastery," The Light of Islam: Vol. 2020: Iss. 2, Article 19. Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2020/iss2/19 -С.138-144.
34. Қаюмов А. (1991) Алишер Навоий: улуғ шоир ҳаёти ва ижоди тўғрисида лавҳалар. –Т.: “Камалак” нашриёти, 1999.

