Mualliflar

  • Jakhongir TOKHIROV INTERNATIONAL ISLAMIC ACADEMY ОF UZBEKISTAN Muallif

DOI:

https://doi.org/10.47980/TLOI/2021/4/66%20-%2073

Kalit so‘zlar:

Тусий Тажрид ал-калом Али Қушчи шарҳ ҳошия таълиқот нашр

Annotasiya

“Тажрид ал-калом” ўзининг мўъжазгина шакли билан калом илмига оид бошқа асарлардан ажралиб туради. Носириддин Тусий1 вафотидан кейин кўп вақт ўтмай, қисқа давр мобайнида кўплаб шориҳларнинг ўзига хос эътиборига сазовор бўлди. Қўлёзмалар хазиналаридаги айрим шарҳлар ва ҳошияларга мурожаат қилган тадқиқотчи унинг қадр-қимматига гувоҳ бўлади.

Мақолада “Тажрид ал-калом”нинг ва унинг шарҳлари, ҳошиялари, таълиқот (қўшимча, илова) ларининг қўлёзма нусхалари ҳамда нашрлари ва уларнинг ўзига хос хусусиятлари ҳақида маълумот берилади. Асли 60 саҳифадан иборат бўлган Тажридга қарийб 200 йилдан сўнг (1420 йилларда) Али Қушчи ёзган шарҳи 400 саҳифадан ортиқ бўлиб, ҳар иккисида ҳам ақида масалалари 6 мақсадга тақсимланган ҳолда баён қилинган.

Мазкур нусхалар ҳақидаги маълумотлар шундан далолат берадики, бугунга қадар Тажриднинг 4 та нусхаси сақланиб қолган, 2 таси нашр қилинган. Унга ёзилган 15 номдаги шарҳларнинг жами 45 та нусхаси сақланган, уларнинг энг кўпи 39 таси Али Қушчи шарҳининг нусхалари, 5 тасининг жами 10 та нашри қилинган. 53 та ҳошиянинг 8 таси Али Қушчи шарҳига ёзилган, ҳошияларнинг 10 та нусхаси сақланиб қолган.

Яна 15 та ҳошиянинг фақат муаллифларигина, 2 та таълиқотнинг эса номи ҳам маълум холос. Шунингдек, бир асарда бир вақтнинг ўзида ҳам фалсафий, ҳам ақидавий масалалар ёнма-ён таҳлил қилиниши муаллифларнинг ҳам диний, ҳам дунёвий илмлар соҳасида қомусий олимлар бўлганидан далолат беради. 1 Носириддин Тусий (ваф. 673/1274 й.) ўрта осиёлик астроном, математик, файласуф, мутакаллим.

Дарҳақиқат, Тусийнинг ҳам, Али Қушчининг ҳам аниқ, табиий ва ижтимоий фанларга оид асарлари машҳур бўлган ҳамда соҳа мутахассислари орасида таҳсинга сазовор бўлган. Кўпчилик шориҳларнинг ҳам илмий соҳалари ўхшаш. Улардан энг машҳурларидан бири бўлган Даввоний фиқҳ ва калом билан бир қаторда фалсафа, мантиқ, ахлоқшунослик, риёзиёт ва геометрия соҳалари бўйича ҳам рисолалар ёзган.

“Тажрид ал-калом”нинг аҳамиятига фақат замон ва макон нуқтаи назаридангина баҳо берилса ҳам, маълум бўладики, асарга ҳар даврда кўпчилик олимлар мурожаат қилган, унинг тарихий ва географик жиҳатдан ҳам қамрови салмоқли бўлган.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma'lumotlari hali mavjud emas.

Bibliografik manbalar

1. Abbos, Muhammad Hasan Sulaymon (1996) tahqiq “Tajrid al-aqoid”. Dor al-ma’rifa al-jome’iya nashriyoti, 1996.

2. Abdulloh Iyd Rovas (1961). Tarix al-nur al-sofir an axbor al-qorn al-a’shir. 1961.

3. Alizoda, Akbar Asad (1968). “Shavoriq” ning tanqidiy nashri. Qum. 1968.

4. Alyan, Sarkis Yusuf (1922). Mu’jam al-matbuot alarabiya. Nur xayriya, 1922.

5. Kâtip, Çelebi (1982). Keşfü’z-zunûn an esâmi’l-kütübi ve’l-fünûn, Beyrut, 1402/1982.

6. Aydin, Cengiz (1989). TDV İslâm Ansiklopedisi. Istambul. 1989 y. 2-jild.

7. Brockelmann, Carl (1938). Geschichte der arabischen Litteratur (GAL). -Leiden, 1938.

8. Carlo, Nallino Alfonso (1911). Arabian astronomy: its history during the medieval times. 1911.

9. Cengiz, Aydin (1989). TDV İslâm Ansiklopedisi, 1989 y., 2-jild, 1989.

10. Davvoniy, Jaloliddin (h.1365) “Ali Qushchining Tajrid sharhiga hoshiya” Britaniyadagi Garvard universiteti kutubxonasi, № OL 22800.10.5F, 1966.

11. Nallino, Carlo Alfonso (1911). Arabian astronomy: its history during the medieval times. Rome. 1911.

12. Nurmuhamedov, Davron (2018). http://davron28.fikr.uz/http://fikr.uz/blog/

13. Soysal, Mehmet Fatih (2014). “Ali Kuşçu’nun Şerhu Tecrîdi’l-Kelâm’ından usûl-i selâse konularının tahkiki ve ilâhiyat meselelerinin tahlili.” Doktorlik (PhD) dissertasiyasi. Istambul, 2014.

14. Tehron milliy kutubxonasida qo’lyozma nusxalar fehresti. 1990.

15. Tusiy, Nasiruddin (h.1090) “Qirol Saud universiteti” kutubxonasi, 3957-raqamli nusxa. h.1090.

16. Ja’far Boqir Oli Mahbuba (1986,2008). Moziy al-Najaf va hoziruha. -Dor al-azvo, 1986, 2008.

17. Ja’far Oli Yasin (1978). “al-Faylasuf al-Sheroziy, manshurot, a’vidot”. Hoshiya. Bayrut. 1978.

18. Ibn Imod Hanbaliy (1979). Shazarot al-zahab fi axbor min zahab. Dor al-masira. -Bayrut. 1979.

19. Ne’mat, Abdulloh (1987). Falosifa al-shi’a hayatuhum va orouhum. Dor al-fikr, Bayrut, 1987.

20. Rizo, Umar (1957). Mu’jam al-muallifin. Dor ihyo alturos al-arabiy. Bayrut. 1957.

21. Sayyid Abdulloh Anvar (h.1357). Fihrist nusax xatti ketobxonei melliy. -Tehron, h.1357.

22. Sobir Abduh Abu Zayd (2002). “Sharh al-Qushjiy ala tajrid al-aqoid lit-Tusiy / Mabhas al-ilohiyot”. Misr, Iskandariya. Dar al-vafo li dunyo al-Tabo’a val-nashr. 2002.

23. Toshko’prizoda (1975). Al-Shaqoiq al-nu’maniyya fi ulamai al-davla al-‘usmaniya. Dor al-kitab al-arabiy. -Bayrut, 1975.

24. Toshko’prizoda (1985). Miftah al-saodat va misbah alsiyadat. Dor al-kutub al-ilmiyya. -Bayrut, 1985.

25. Xavonsoriy (1991). Ravzot al-jannot fi ahvol al-ulamo va al-sodot. -al-Dor al-islomiy, -Bayrut, 1991.

26. Shaybiy, Komil Mustafo (1982). Al-Niza’ot al-sufiya altashi’. Hoshiya. -Dor al-Andalus. -Bayrut, 1982.

27. Makhsudov, Davronbek (2019) “Muslim world scientists of the temurids period,” The Light of Islam:Vol.2019:Iss.3,Article 4. https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2019/iss3/4

28. Muhamedov N. (2015) Keffal Şaşî’nin Diplomatik Faaliyeti. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi 2 (2), 119-126. https://dergipark.org.tr/tr/download/articlefile/282071

29. Mukhamedov, Nematullo (2020) “ACTIVITIES OF SCHOLARS OF ISLAMIC LAW (FUQAHA) FROM SHASH OASIS IN SCIENTIFIC CENTERS OF THE REGION,” The Light of Islam: Vol. 2020 : Iss. 3, 4-15. Article 1.Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2020/iss3/1

30. Tohirov, Jahongir (2020) “Authentic approach to secularism and religiosity: example of Mirza Ulugbek and Ali Kushchi,” The Light of Islam: Vol. 2020 : Iss. 2 , Article 18. https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2020/iss2/18

31. Alloqulov, A. (2020). Role of Nasafi’s “Aqaid” in the struggle against ideas of modern fanatical movements. The Light of Islam, 2020(1), 4-9.

32. Okilov, Saidmukhtor (2019) “Disclaimer of mistakes in the scientific heritage of Abu-l-Mu’in Nasafi in dogma issues (based on the work of «Bakhr al-kalam»),” The Light of Islam: Vol. 2019 : Iss. 4 , Article 1. https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2019/iss4/1

33. Sobirov, J. (2020). International Relations Between Turkic Speaking States. The American Journal of Political Science Law and Criminology, 2(12), 144-149. https://doi.org/10.37547/tajpslc/Volume02Issue12-22

Tegishli maqolalar

Sidahmadxon G’AYBULLAYEV, “УСУЛ АЛ-ФИҚҲ” ИЛМИНИНГ МОВАРОУННАҲРГА КИРИБ КЕЛИШИ ВА РИВОЖЛАНИШИ , Islom ziyosi: Jild 4 № 2 (2021)

Nematullo NASRULLAEV, “ТАНҚИҲ АЛ-УСУЛ” АСАРИ ВА УНИНГ ШАРҲИДА МУАЛЛИФ МАҲОРАТИ , Islom ziyosi: Jild 7 № 1 (2024)

Jakhongir TOKHIROV, ДУНЁВИЙЛИК ВА ДИНИЙЛИК МАСАЛАСИГА АУТЕНТИК ЁНДОШУВ: МИРЗО УЛУҒБЕК ВА АЛИ ҚУШЧИ МИСОЛИДА , Islom ziyosi: Jild 3 № 2 (2020)

Mirzaqul Xidirovich NORQOBILOV, САЪДУДДИН ТАФТАЗОНИЙНИНГ “ШАРҲ АЛ-АҚОИД” АСАРИДА ИРОДА-ИХТИЁР ЭРКИНЛИГИ ВА АХЛОҚИЙ ТАНЛОВ МАСАЛАСИНИНГ ҚИЁСИЙ ТАҲЛИЛИ , Islom ziyosi: Jild 4 № 1 (2021)

Mirzaqul NORQOBILOV, САЪДУДДИН ТАФТАЗОНИЙНИНГ “ШАРҲ АЛ-АҚОИД” АСАРИДАГИ СОФИСТИК ТАФАККУРНИНГ ФАЛСАФИЙ-МАНТИҚИЙ ТАҲЛИЛИ , Islom ziyosi: Jild 3 № 3 (2020)

Barot M. AMONOV, БАДРУДДИН АЙНИЙ МАЪНАВИЙ МЕРОСИНИНГ ҲАДИСШУНОСЛИКДАГИ ЎРНИ , Islom ziyosi: Jild 5 № 3 (2022)

Zarifjon ARSLONOV, АЛИХОНТЎРА СОҒУНИЙНИНГ ТАРЖИМА АСАРЛАРИ: УМУМИЙ ТАВСИФ ВА БИРЛАМЧИ ТАҲЛИЛЛАР , Islom ziyosi: Jild 4 № 4 (2021)

Ramzjon Raximdjanovich ISAKDJANOV, ИСЛОМ ФАЛСАФАСИ СОҲАСИДА ИБН СИНОНИНГ ГНОСЕОЛОГИК ТАМОЙИЛЛАРИ , Islom ziyosi: Jild 6 № 1 (2023)

Yusupdzhan SADIKOV, XVII  АСР  МИНТАҚАДАГИ  ДИНИЙ-ФАЛСАФИЙ  ФИКРГА  ТАЪСИР  ЭТГАН ҒОЯВИЙ  ОМИЛЛАР  ХУСУСИДА , Islom ziyosi: Jild 8 № 2 (2025)

Saidmukhtor OKILOV, АБУЛ МУЪИН НАСАФИЙ ИЛМИЙМЕРОСИДА АҚИДАДА АДАШГАНОҚИМЛАРГА РАДДИЯЛАР(«БАҲР АЛ-КАЛОМ» АСАРИ АСОСИДА) , Islom ziyosi: Jild 2 № 4 (2019)

Bundan tashqari, ushbu maqola uchun shunga o'xshash maqolalar uchun kengaytirilgan qidiruvni boshlang mumkin.