Свет ислама
  • Bosh sahifa
  • Hozirgi
  • Arxivlar
    • Mualliflar uchun
    • Rasmiylashtirish talablari
    • Materiallarni yuborish
    • Jurnal haqida
    • Tahririyat jamoasi
    • Tahririyat siyosati
    • Maxfiylik bayonoti
    • Aloqa
  • Kirish
    • ar
    • en
    • ru
    • uz
  • Kirish
    • ar
    • en
    • ru
    • uz
Kirish
Bosh sahifa Hozirgi Arxivlar
Mualliflar uchun Rasmiylashtirish talablari Materiallarni yuborish
Jurnal haqida Tahririyat jamoasi Tahririyat siyosati Maxfiylik bayonoti Aloqa
  1. Uy
  2. Topish

Topish


Kengaytirilgan filtrlar
Keyin nashr etilgan
Avval chop etilgan

Qidiruv natijalari

##search.searchResults.foundPlural##
  • ДИН ВА ДИНИЙ ТАШКИЛОТЛАРНИНГ ИЖТИМОИЙ-МАЪНАВИЙ МУҲИТНИ СОҒЛОМЛАШТИРИШДАГИ ЎРНИ

    Utkirbek HASANBOYEV (Muallif)

    Ушбу мақолада дин ва диний ташкилотларнинг жамиятда ижтимоий-маънавий муҳитни соғломлаштиришдаги ўрни ва аҳамияти илмий жиҳатдан таҳлил қилинган. Тадқиқотни амалга оширишда академик ёндашувга таянган ҳолда институционал ва функционал таҳлил, қиёсий ва тизимли таҳлил, манбашунослик ва контент-таҳлил, контекстуал таҳлил, индукция ва синтез каби усуллардан фойдаланилган.


    Мақолада муқаддас манбалар ҳамда Папа Франциск, Шайх Муҳаммад Саид Рамазон ал-Бутий каби диний арбобларнинг эътирофлари асосида динни жамият фаровонлигига хизмат қилувчи илоҳий мазмуни ёритиб берилган. Диннинг кишилик жамияти тараққиётида ижтимоий муносабатларни тартибга солиш, инсон дунёқараши ва маънавий камолотини шакллантириш, аҳоли ўртасида бағрикенглик, ҳамжиҳатлик, ўзаро ҳурмат ва эзгулик каби умуминсоний қадриятларни қарор топтиришдаги аҳамияти очиб берилган.


    Радикал оқимлар томонидан бузиб талқин этилаётган “такфир”, “ҳижрат” “жиҳод”, “дорул-ислом”, “дорул-куфр” каби диний-сиёсий концептларнинг асл моҳияти илмий-диний асосда ёритиб берилган. Шунингдек, диннинг регуляторлик, интегратив, коммуникатив, идентификациялаш, мотивациялаш ва легитимловчи функцияларининг ижтимоий барқарорликни таъминлаш, фуқаролик жамиятини мустаҳкамлаш ҳамда ёшларни юксак маънавият ва миллий қадриятлар руҳида тарбиялашдаги ўрни ёритилган. Ислом ташкилотлари ҳуқуқий мақоми, мақсадлари, тузилмаси, ваколат даражаси фаолияти нуқтаи-назаридан таснифланган.


    Мақолада диний ташкилотларнинг қонунчилик асосидаги фаолияти, уларнинг маънавий-маърифий ишлар, хайрия тадбирлари ва ижтимоий ҳамкорлик орқали жамиятда соғлом маънавий муҳитни қарор топтиришга қўшаётган ҳиссаси илмий-назарий ёндашувлар асосида баҳоланган. Радикаллашув ва экстремизмга қарши ахборот-мафкуравий курашда диний ташкилотларнинг бугунги кундаги ўрни ва аҳамияти, ушбу фаолиятларининг долзарб йўналишлари маҳаллий воқелик ва илғор халқаро тажриба асосида таҳлил қилинган ҳамда амалий тавсиялар ишлаб чиқилган.


    Тадқиқот натижалари дин ва диний ташкилотларнинг жамиятда ижтимоий тараққиёт, барқарорлик ва инсонпарварлик тамойилларини мустаҳкамлашда, ижтимоий-диний вазият соғломлигини таъминлашда муҳим омиллардан бири эканлигини кўрсатади.

    43-56
    162
    10
    14-10-2026
  • АХБОРОТЛАШГАН ЖАМИЯТ ИЖТИМОИЙ ТАРМОҚЛАРИДА ТИЛ ВА КОММУНИКАЦИЯ

    RAVSHONBEK KHUDAYBERGANOV (Muallif)

    Мазкур мақолада ахборотлашган жамиятда тил ва коммуникация муаммолари ва истиқболларининг ижтимоий-фалсафий ва методологик жиҳатлари таҳлил қиланган. Шунингдек, коммуникатив жараён барча ижтимоий соҳалар фаолиятининг шаклланиши ва ривожланиши, тил ва коммуникациялар одамлар ва уларнинг ўртасидаги алоқани таъминлайди ҳамда тил ахборот етказишнинг жуда муҳим воситаси сифатида катта аҳамият касб этади. Тил ва коммуникация воситалари мулоқотнинг диалогик ёки интерактив шаклини таъминлайди. Ахборотлашган жамиятда тил ва мулоқот одамлар ўртасидаги маданий, тарихий жиҳатдан шартли маънавий алоқанинг ўзига хос шаклидир. Aхборот ташувчиси сифатида алоқа воситалари, ўз навбатида, одамлар ҳаётининг маданий-тарихий, иқтисодий ва ижтимоий-сиёсий шароитларига, кишиларнинг ўзлари ишлаб чиқариш даражаси ва ривожланиш даражасига боғлиқ.


    Тил ва коммуникация воситаларининг ривожланиши доимо ишлаб чиқариш эҳтиёжларининг бевосита таъсири остида рўй беради. У ижтимоий ва ижтимоий тузилишнинг барча даражаларида маданий, шахслараро, этник, давлат, глобал миқёсда ўсиб боради. Шу боисдан ҳам бир-бири билан алоқа қилиш қобилияти инсон капитали тушунчасига киритилиши ва интеллектуал капиталнинг бир қисми бўлиши керак.


    Инсоният коммуникацияси воситаси ҳисобланган тил муаммоларининг жамият маданий тараққиёти билан уйғун ҳолатда илмий ва амалий аҳамият касб этиши аксарият олимлар томонидан қайд этилган. Ижтимоий маданий тараққиёт ва жамият институтлари учун эса тилнинг бундай динамик хусусияти жуда муҳимдир. Тилнинг фалсафий парадигмаси фалсафа, лингвистика, риторика, яъни, фанлар комплексининг мослашуви билан белгиланади. Чунки, улар илмий тадқиқот дастурининг асосий ўлчов, мезон (параметр)ларини аниқлашга ёрдам беради. Бу комплексда тил феномени доминант ижтимоий-фалсафий фикр вазифасини бажаради. Тил ижтимоий ва инсоний борлиқ атрибути бўлиб, инсон ҳаётининг ишлаб чиқариш ва қайта ишлаб чиқариш жараёнлари учун, айниқса, билиш, таълим, тарбия, мулоқот, суҳбат жабҳалари учун ҳам аҳамиятлидир. Тилни ахборот-коммуникатив тизим сифатида ижтимоийлашуви яъни, у ўзида рўёликни акс эттириш қобилияти ва ахборотни узатиш воситаси сифатида хизмат қилади. Шу билан энг муҳим жиҳати ахборот ва коммуникацияларнинг ўзаро ўтиш қобилиятига эга бўлади. Шу муносабат билан тил ва мулоқот маданиятида ахборот ва коммуникатив томонларнинг диалектик бирлиги пайдо бўлди.

    84 - 93
    359
    21
    06-07-2026
  • ҒАРБ МАМЛАКАТЛАРИДА РАДИКАЛИЗМ ВА ЭКСТРЕМИЗМГА ҚАРШИ КУРАШ ВА УНДА ИСЛОМ ТАШКИЛОТЛАРИНИНГ ЎРНИ

    Utkir M. HASANBAEV (Muallif)

    Мақола Ғарб мамлакатларида радикаллашув
    ва экстремизмга қарши кураш ҳамда маҳаллий ислом ташкилотларининг мазкур йўналишдаги фаолиятини тадқиқ этишга бағишланган.


    Мавзунинг долзарблиги бугунги кунда Марказий Осиё республикалари, хусусан Ўзбекистон ҳам юқоридаги таҳдидларга дуч келаётгани ҳамда илғор хорижий тажрибани ўрганишга эҳтиёж мавжуд экани билан белгиланади.


    Мақолада тарихийлик усули, таркибий ва тизимли ёндашув ҳамда дедукция, синтез каби мантиқий таомилларни ҳисобга олган ҳода умумий илмий усуллардан фойдаланилган.


    Европадаги ёш мусулмонларнинг радикаллашуви муаммоси 2010-йилларнинг ўртасида Сурия ва Ироқдаги террорчилик ташкилотлари сафига келиб қўшилаётган хорижлик жангариларнинг сони кескин ортган вақтда айниқса кескин тус олган.


    Европа Иттифоқида амалга ошириб келинган мультикультуризм сиёсати ўзини оқламаган. Европа шаҳарларидаги “мусулмон квартал”лар зўравонлик экстремизми ривожланиши учун қулай ижтимоий муҳитга айланган.


    Ижтимоий сўровлар ва тадқиқотлар Буюк Британия, Германия
    ва Франция каби Европанинг етакчи давлатларининг фуқаролари дин ниқобидаги эстремизм муаммосидан жиддий ташвишда эканини кўрсатади.


    Германия ва Франция каби мамлакатларнинг таълим муассасалари, айниқса, мактабларда талаба ва ўқувчи ёшлар орасида диний мутаассиблик ва экстремизм ғоялари чуқур илдиз отиб бормоқда.


    2010–йилларда Европанинг қатор мамлакатларида террорчилик ҳаракатлари содир этилгандан сўнг, миллий ҳукуматлар томонидан радикаллашув ва зўравонлик экстремизмига қарши ижтимоий лойиҳалар ишлаб чиқиш ва амалиётга киритиш йўналишида изчил фаолиятни бошланганлар.


    Европа мамлакатларидаги радикаллашувга қарши курашга ба-ишланган дастурлар асосий йўналишлар сифатида мусулмон диаспораларини маҳаллий жамиятга тўлиқ интегерация қилиш, хусусан “мусулмон анклавлари” билан боғлиқ ижтимоий муаммоларни ҳал этиш, ушбу соҳадаги миллий қонунчиликни такомиллаштиришни кўзда тутади.


    Мазкур дастурларга кўпроқ давлат идоралари, маҳаллий ҳокимият ва нодавлат нотижорат ташкилотлари вакилларини жалб қилинади.


    Европадаги ислом ташкилотлари турли уюшмаларга бирлашгани, ягона марказлашган бошқарув тузилмасига эга эмаслиги, диний мутаассиблик ва экстремизмга нисбатан ягона муносабат шаклланмагани, шунингдек, мусулмонларнинг кенг оммаси орасида обрў-эътиборга эга уламолар ва зарур кўникмаларга эга мутахассисларнинг танқислиги сабабли зўравонлик экстремизмига қарши курашда катта самара кўрсата олаётгани йўқ.


    Мақолада Ғарб мамлакатларида радикаллашув ва экстремизмга қарши курашда ислом ташкилотларининг ўрни тадқиқ этилган.

    57-68
    130
    19
    17-07-2026
  • СИЁСИЙ ИНСТИТУТЛАР: МОҲИЯТИ, ШАКЛЛАНИШИ ВА ЖАМИЯТ ИЖТИМОИЙ ҲАЁТИДАГИ АҲАМИЯТИ

    Aziz Normirzayevich YULDASHEV (Muallif)

    Мақолада сиёсий институт тушунчаси, унинг моҳияти, шаклланиши ва жамият сиёсий ҳаёти ҳамда тараққиётидаги аҳамиятига доир илмий қарашлар таҳлил этилган. Сиёсий институтларни ўрганиш муаммоси, сиёсий ва ижтимоий ҳодисаларни таҳлил қилишнинг методлари, сиёсий институтларнинг мамлакат тараққиёти учун аҳамияти илмий жиҳатдан ўрганилганган. Институтлар таҳлили методологиясининг генезиси ва ривожланиши тадқиқ қилиш ўта муҳим вазифалардан бири бўлиб қолмоқда ва бу ўз навбатида сиёсий институтларни ўрганишнинг янги методологик тамойилларининг гносеологик ва назарий имкониятларини, уларнинг ижобий жиҳатларини ва камчиликларини бартараф этиш йўлларини кўрсатиб беришга имкон яратади. Аниқ назарий вазифаларни ҳал қилиш билан бир қаторда бу неоинституционал таҳлил доирасида бажарилган ишларнинг татбиқий аҳамиятида ҳам кўринади. Сиёсий институтлар таҳлилининг методологияси генезиси ва ривожланишини англаб етиш, мавжуд методологик муаммоларни кўрсатиб бериш бугунги кунда ҳам ўзининг долзарблигини йўқотмаган. Сиёсий ва ижтимоий воқеликларни тадқиқ қилишнинг методологик тамойиллари ва уларнинг сиёсий, социологик ва бошқа ижтимоий фанлар учун назарий ва амалий аҳамияти олимлар томонидан катта қизиқиш билан тадқиқ қилинган. Сиёсий институтлар, уларнинг келиб чиқиши, ривожланиши ва амал қилиши, ривожланиши ва инқирози сингари масалалар мавзунинг ўрганилганлик даражасида кўрсатилганидек, ҳар доим ҳам олимлар томонидан катта қизиқиш билан ўрганилган. Сиёсий институтнинг мазмунига кирадиган икки асосий компонент биринчидан, муносабатлар тизимининг идеал модели ва иккинчидан, стереотиплар ва модел тузилмаларнинг матрицасига мувофиқ ҳолда жамоавий сиёсий амалиётда ишлаб чиқиладиган ташкилий тузилмалар ҳисобланади. Барқарор ва жипслашган тузилмалар ҳисобланади. Барқарор ва жипслашган характерга эга бўлган аниқ муносаблар тизими мавжудлиги таъкидланган. Ушбу мақолада сиёсий институтларнинг шаклланиш жараёнлари ва уларга доир илмий қарашларнинг вужудга келиши, сиёсий институт мазмунига кирадиган асосий компонентлар, муносабатлар тизимининг идеал модели, модель тузилмасининг стереотиплари ва унинг қолиплари, жамоавий сиёсий тажриба, социумнинг ҳаёт фаолияти аспекти тахлил қилинган.

    50-58
    283
    20
    07-07-2026
  • ZAMONAVIY ARAB ADABIY TILIDAGI IQTISODIY SOHAGA OID O‘ZLASHTIRMALARI HAQIDA

    Viktoriya MAMADJANOVA (Muallif)

    Ushbu maqolada zamonaviy adabiy arab tilida iqtisodiy sohalarda qo‘llanib kelayotgan atamalarning bosha chet tilaridan  o‘zlashtirish jarayoni bilan bog‘liq muammolarga  alohida e’tibor qaratilmoqda. O‘zlashtirma usuli yordamida  tilga kiritilgan iqtisodiy atamalar – tillararo aloqalar natijasi bo‘lib,  bir tilning leksik birliklari A tilida shakllanib,  B tiliga ko‘chiriladi va unda qo‘llaniladi.


    Bugungi kunda atamalar tildagi so‘zlarning umumiy sonini 25 % shakllantiradi, bu ushbu usulning samaradorligini ko‘rsatadi.   Dunyoning barcha tillariida lug‘at faqatgina asl so‘zlari bilan cheklanmagan, deyarli har bir tilni rivojlantirish uchun so‘zlarni boshqa tillardan olish jarayoni tabiiy va odatiy hisoblanadi. Turli xil tillarda rivojlanishning turli davrlarida, tashqi o‘zlashtirmalarning foiz nisbati o‘zgarib turadi, chunki o‘zlashtirilgan lug‘at lingvistik guruhlar o‘rtasidagi etnik aloqalar, ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy aloqalarni tasdiqlaydi. Qadim zamonlardan boshlab turli mamlakatlarning ona tilida so‘zlashuvchilar to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqalarni o‘rnatgan (savdo, urushlar) va hozirgi davr, globallashuv davri bilan yakunlanib, barcha bunday aloqalar dunyo tillarida aks ettirilgan. O‘rnatilgan aloqalarning tabiati va shartlari qanday o‘zgarganiga qarab, o‘zlashtirmalarning predmet – kontseptual doirasi, tashqi o‘zlashtirmalarga bo‘lgan munosabati va natijada o‘zlashtirmalarni rivojlantirish va o‘zlashtirish darajasi o‘zgargan. Hozirgi vaqtda so‘zlarni o‘zlashtirish jarayoni, odatda, mahalliy so‘zlashuvchilarni xalqaro terminologik tizimlari, xususan, kompyuter texnologiyalari, zamonaviy aloqa vositalari va boshqalar bilan tanishtirish bilan birga olib borilmoqda. O‘zlashtirmalarning muammosi – tillarning o‘zaro ta’siri va til evolutsiyasi jarayonini o‘rganish uchun o‘ta muhim umumiy til muammolaridan biridir. O‘zlashtirmalarni  xalqlar o‘rtasidagi turli aloqalar kontekstida vujudga keladigan yangi voqelik va tushunchalarni belgilash usullaridan biri deb hisoblashimiz mumkin.  O‘zlashtirilgan iqtisodiy atamalar lingvistik talqinning xilma -  xil jihatlari bilan bo‘g‘lik bo‘lib o‘zlashtirmalarning darajasi va tabiati o‘zaro ta’sir qiluvchi madaniyatlar o‘rtasidagi aloqalarning darajasi va xususiyatini aks ettiradi.Tarix masalasi, tuzilishi, tipologiyasi, xorijiy lug‘atlarni o‘zlashtirishning o‘ziga xos xususiyatlari va mexanizmlari yoritilgan.


    Ushbu maqolada zamonaviy adabiy arab tilidagi  iqtisodiy sohalarda qo‘llaniladigan atamalar tasnifi berilgan hamda ularning kelib chiqish tarixi, tuzilishi, tipologiyasi,  o‘zlashtirilishi masalalari, o‘ziga xos xususiyatlari va mexanizmlari yoritilgan.   .

    91-99
    319
    25
    16-07-2026
  • XVIII АСР – XX АСР БОШЛАРИДА ЯҲУДИЙ ЖАМОАЛАРИ ДИНИЙ ИЕРАРХИЯСИ ВА МАЪНАВИЙ ҲАЁТИ

    Jamolitdin KARIMOV (Muallif)

    Яҳудийлар тарихий жараёнда узоқ йўлни босиб ўтдилар. Бу эса кундалик турмуш билан боғлиқ ижтимоий ва моддий маданиятнинг барча жабҳаларига ўз таъсирини ўтказди. Айтиш мумкинки, узоқ давом этган бу жараён турли хил босқинчиликлар ҳамда ўзаро ички низо ва урушларсиз кечмади. Албатта, яҳудийлар ҳам бошқа миллатлар сингари бу жараёнлардан четда қолмади. Бу нарса эса уларни турли шаҳарларга кўчиб ўтиш ва у ерда бирлашиб жамоавий тарзда яшай бошлашга замин яратди. Ўртаосиёлик яҳудийларнинг аксар қисми юқори чўққиларга эришди ҳамда савдо-тижоратда катта ўринга эга бўлди. Бунинг яна бир омили сифатида, Ўрта Осиё ҳар доим тараққий этиш, ривожланиш учун “Буюк ипак йўли”дан катта манфаатдор бўлиб турганини ҳам келтириб ўтиш ўринли бўлади. Ўрганишлар Бухоро шаҳрида яҳудий жамоаси ХIХ аср ўрталарида анчагина тараққий топган ва ўзининг тартибли бир ташкилот тузилмасига эга бўлганини кўрсатади. Маъмурият бошида “калонтар” номли шахс турган, “Муллойи калон” лақабли бош рабби эса диний масалалар бўйича вакил сифатида хизмат қилган. Вақти- вақти билан бир киши бу иккита вазифани бажариши ҳам кузатилган. Дунёвий ва диний маъмурият бир-бири билан чамбарчас боғланган, аммо автоном тарзда фаолият кўрсатган. Мақолада минтақада шаклланган бухоро яҳудийларининг ижтимоий-диний бошқарув тизими, “Калонтар”, “Муллойи калон”, “оқсоқол”, “кайвоний” кабиларнинг вазифалари, фаолияти, яҳудийлар ҳаётида тутган ўрни каби масалалар таҳлил қилинган. Шунингдек, бухоро яҳудийларининг таълим тизими, турлари, у ерда дарс берган мутахассислар ҳақидаги маълумотлар ҳам мақоладан ўрин олган. Мақолага бухоро яҳудийларининг оғзаки ва ёзма манбалари, диний матнлар таржималари жалб қилинган ҳамда бухоро яҳудийларининг саводхонлик даражасини оширишда ўлкан ҳисса қўшган олимларнинг фаолияти таҳлил қилинган.

    53-59
    164
    20
    04-07-2026
  • BADIIY DIALOGNING KOGNITIV VA MADANIY TAHLILI

    Gulkhayo ABDUGAFFAROVA (Muallif)

    Ushbu maqolada kognitiv va madaniy tilshunoslik nuqtai nazaridan badiiy dialogdagi konseptni tahlil qilish ko’ribchiqilgan. Kognitivvamadaniytilshunoslik tilga nisbatan antropotsentrik paradigma natijasida yuzaga kelgan tilshunoslikning zamonaviy yo’nalishlari hisoblanadi. Ushbu yondashuvda eng asosiysi til va inson o’rtasidagi o’zaro munosabatlar turadi. Shuni ta’kidlashsh joizki, kognitiv va madaniy tilshunoslik o’zining asosiy tushunchalariga egadir va “konsept” tushunchasi kognitiv va madaniy tilshunoslikning asosiy tushunchalaridan biri sifatida qaraladi, shuningdek u tilshunoslikning bir nechta fan sohalarining ham diqqat markazida turadi. “Konsept” tushunchasini aniqlashtirish maqsadida unga turli xil ta’riflar berilgan. Konsept insonning dunyoni idrok etish jarayonida olgan hissiy, jismoniy, tarixiy, shaxsiy va ijtimoiy tajribasi orqali shakllanadi. Konsept tushunchasiga berilgan yana bir ta’rif shundan iboratki, u butun ruhiy shaxsga yoki butun jamoaga tegishli bo’lgan kontseptual dunyo rasmining tarkibiy qismi sifatida, shuningdek murakkab aqliy mohiyatdir. Hozirgi vaqtda kontsept tushunchasiga bir nechta yondashuvlarni ajratib ko’rsatish mumkin. Kontsept tushunchasiga ikkita yondashuv mavjud: kognitiv va madaniy. Kognitiv yondashuvga ko’ra, kontsept bu dunyo haqidagi ma’lumotlar, biron bir shaxs yoki jamoat dunyo ob’ektlarini bilishi, taklif qilishi va o’ylashidir. Madaniy yondashuvga ko’ra, kontsept madaniyatga xos va milliy yo’naltirilgan birlik, milliy imidj ko’taruvchi va baholovchi qatlamlardan tashkil topgan va hissiy, ekspressiv komponentlar va assotsiativ aloqalar bilan tavsiflangan ko’p qirrali aqliy tuzilma sifatida tavsiflanadi. Ushbu maqolada, Go’zallik va Sevgi tushunchalari o’rganilishiga ko’ra, tushuncha, tasviriy va baholovchi qatlamlari bilan tahlil qilinadi. Maqolada tuzilishning tarkibiy qismini tashkil etadigan konseptual xususiyatlar tahlilning har bir bosqichida aniqlanadi. Shu munosabat bilan, ikkita tushuncha avvalo lug’aviy ta’riflarga ko’ra tahlil qilinadi. Tasviriy va baholovchi qatlamlar matnlarning badiiy dialoglari qismlarida konseptning xususiyatlariga asoslanadi. Bundan tashqari, kontekstual tahlil lug’at tahlili va frazeologik tahlil darajasida topilmagan kontseptual xususiyatlarni ochib beradi.

    174-182
    255
    20
    03-07-2026
  • БОБУРИЙЛАР ДАВРИ ҲИНДИСТОН ТУРКИЙЗАБОН АДАБИЁТИНИНГ МУХТАСАР ТАРИХИ (XVI – XVIII АСРЛАР)

    Najmiddin NIZAMETDINOV (Muallif)

    Маълумки, ҳинд адабиёти босиб ўтган узоқ адабий-тарихий жараённинг шундай босқичлари ҳам борки, улар айрим объ­ектив ва субъектив сабабларга кўра ўтган асрнинг сўнгги чорагига қадар фанда алоҳида тадқиқот доирасини ташкил этган эмасди. Бу ҳол аввало, ўрта аср ҳинд бадиияти муҳитида вужудга келган Ҳиндистон туркийзабон адабиётига тааллуқлидир. Ҳолбуки, Ҳиндистон туркийзабон адабиётига қизиқиш қисман бўлса-да, ҳали унинг ибтидосидаёқ бошланган бўлиб, бу ил­мий аҳамиятга молик меросга доир амалга оширилган ишларни қуйидаги силсилада кузатиш мумкин:


    Биринчидан, XVI–XVIII асрларга оид тазкиралардаги Ҳиндистон туркийгўй шоирлари ҳақида берилган маълумотлар ва уларнинг қаламига мансуб шеърий намуналар. Иккинчидан, инглиз шарқшуноси Денисон Росс томонидан Бобур ва Байрамхон девонларининг чоп этилиши; 1917 йили Бобур девонини проф. А.Самойлович таҳририда икки тапқур нашрга тайёрланиши. Учинчидан, 1940 йиллардан бошлаб Ҳиндистон туркийзабон адабиётига доир айрим рисола ва мақолаларнинг эълон қилиниши. Тўртинчидан, 2000 йилдан то ҳозиргача Ҳиндистон туркийгўй шоирлари адабий меросининг экспедиция материаллари асосида таҳлил этилиши ва унинг қисман илмий муомалага киритилиши.


    Юқорида қайд қилинган Ҳиндистон туркийзабон адабиётининг тадқиқоти билан боғлиқ масалалар диёримизда ўтган асрнинг 70–80 йилларининг охирига келиб фанда актуаллик хусусиятини касб эта бошлади. Бу жиҳатдан проф.Ҳ.Сулаймо­новнинг ташаббуси билан Ҳиндистонга уюштирилган экспедиция материаллари юзасидан чоп этилган рисола ва мақолалар мазкур долзарб мавзунинг яхлит тадқиқоти учун дебоча бўлди десак, мутлақо янглиш-маймиз. Хусусан, сафар натижасида «Навоийга қадар XIV асрнинг охири – XV асрнинг ўрталарида ўз адабиётида биринчи ўлароқ мукаммал девон тузган шоир Ҳофиз Хоразмий» қўлёзма асарининг топилиши «адабий туркий тилнинг Ҳиндистонда қай даражада тарқалганлигини реал баҳолаш имконини берди».


    Агар шунга ўхшаш яқин ўтмишгача фан оламига номаълум айрим шоирларнинг ижоди, бордию «Бобурийлар даврида Ҳиндистонга борган алломалар билан бирга келтирилган қўлёзма китоблар» жумласига кирган тақдирда ҳам, уларнинг нима сабабдан ҳинд диёрида беш асрдан зиёд безавол умр кўриб келаётганлиги ҳақидаги ҳаққоний саволга эртами-кечми адаби­ётшунослигимиздан жавоб изланиши табиий эди. Шу нуқтаи назардан ўтган асрнинг сўнги чорагида ҳинд қўлёзма фонд­ларидан топилган Байрамхон, Камрон, Фахмий, Фориғий, Жоҳила ва Дийда каби ҳиндистонлик туркий қалам соҳиблари ижодий меросининг мустақил мавзу мақомида юзага чиқарилиши, том маънода, халқимизнинг хорижий мамлакатлар билан асрлар оша ўрнатган ва мустаҳкамлаб келаётган адабий алоқаларининг навбатдаги амалий натижаси.

    123-132
    40
    20
    23-06-2026
  • Zamonaviy fanda islom tarixi muammolari tadqiqi

    Kobiljon ZOHIDOV (Muallif)

    Ushbu ilmiy maqola Rossiya, Sovet Ittifoqi, arab va о ‘zbek sharqshunoslarining islom davlatchiligining ilk shakllanishi va taraqqiyotiga qo ‘shgan hissasini kompleks ravishda tahlil qilishga bag ‘ishlangan. Tadqiqot jarayonida rus va sovet olimlari, jumladan, I. Yu. Krachkovskiy, V. V. Bartold. A. Yu. Yakubovskiy va I.P. Petrushevskiylaming islom davlatchiligining vujudga kelish sabablari, uning siyosiy tuzilishi, boshqaruv mexanizmlari va xususiyatlari borasidagi qarashlari chuqur tahlil etilgan. Ularning ilmiy maqola va asarlari, nazariy yondashuvlari va islom sivilizatsiyasining siyosiy, ijtimoiy va madaniyjihatlariga oidfikrlari solishtirma ravishda о ‘rganilgan.
    Shuningdek, maqolada arab mualliflari, xususan, Muhammad Xudariy, Hasan Ibrohim Hasan, Abdulmuni’m Mojid, Mahmud Shokir, Akrom Ziyo Umariy va Muhammad Sallobiylarning asarlarida islom tarixining turli bosqichlari, siyosiy va ijtimoiy tuzilmalari, boshqaruv an ’analari va tarixiy manbalarga bo'lgan munosabati batafsil ко‘rib chiqilgan. Ushbu olimlarning ilmiy maqola va asarlari islom davlatchiligi tarixi bo ‘yicha muhim manba sifatida baholangan.
    Maqolaning muhim qismini о ‘zbek sharqshunoslarining ilmiy maqola va asarlari tashkil etadi. Ushbu qismda Usmonov Mutallib Ahmadovichning Qur oni karim tarjimasi va tafsiri, U.Uvatovning Imom Buxoriy, Imorn Termiziy, Mahmud Zamaxshariy va Abu Mansur Moturidiylarning merosini o‘rganishga bag'ishlangan tadqiqotlari, Sh.S. Kamoliddinovningklassik arab manbalari (“Kitab al-ansab ”, “Futuh al-buldan ”, “Surat al-ard”) tarjimasi va tahlili tadqiq qilingan. A. Hasanovning qadimgi Arabiston, Mamluklar davri va islomning ilk davri tarixiga oid tadqiqotlari, shuningdek, Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusufning “Hadis va hayot” silsilasi va “Islom tarixi ” asarlarining ahamiyali yoritilgan.
    Maqolada islom davlatchiligi tarixini diniy va dunyoviy nuqtayi nazardan о ‘rganish, manbashunoslik, tarixshunoslik va diniy tafsirlarning о ‘zaro bog 'liqligiga e ’tibor qaratilgan. Zamonaviy ehtiyojlardan kelib chiqib yaratilgan ommabop asarlarning ahamiyati ham ta ’kidlangan. Tadqiqot natijalari islom sivilizatsiyasi, siyosiy tarix va tarixshunoslik sohalaridagi kelgusi tadqiqotlar uchun muhim asos bo ‘lishi mumkin.

    13-23
    367
    46
    12-05-2026
  • YOSH AVLODDA SIYOSIY BILIM TUSHUNCHALARI, MAZMUNI VA VAZIFALARINING NAZARIY ASOSINI IJTIMOIY-PSIXOLOGIK ASPEKTLARI

    Timur SATTAROV (Muallif)

    Annotatsiya. Zamonaviy sharoitlarda, dinamik ijtimoiy-siyosiy jarayonlar va axborot texnologiyalarining o‘sib borayotgan roli bilan xarakterlanadigan bir paytda, yosh avlodning siyosiy bilimlarini rivojlantirish muhim ahamiyat kasb etadi. Siyosiy bilimlar shunchakifaktlar va tushunchalar to ‘plami emas, balki yoshlarning siyosiy madaniyati.fuqarolik identiti va faol fuqarolik pozisiyasini shakllantirish uchun poydevor hisoblanadi. Maqolada yosh avlodning siyosiy bilimlari tushunchalari, mazmuni vafunksiyalarining nazariy asoslarining ijtimoiy-psixologik jihatlari ко ‘rib chiqiladi.
    Ilmiy adabiyotlar tahlili “siyosiy bilimlarini davlat tuzilishi, siyosiy institutlar, ideologiyalar, siyosiy voqelikni shakllantiruvchi jarayonlar va sub 'ektlar haqidagi tasavvurlar tizimi sifatida ta 'riflash imkonini beradi. Siyosiy bilimlar mazmuni konstitusiyaviy normalar, saylov huquqi.
    hokimiyat organlarifaoliyati, siyosiy partiyalar va harakatlar haqidagi bilimlami. shuningdek, asosiy siyosiy ideologiyalar va qadriyatlarni tushunishni о 'z ichiga oladi.
    Maqolada yoshlarni ijtimoiylashtirish jarayonlaridagi rolini belgilovchi siyosiy bilimlar funksiyalariga alohida e 'tibor qaratilgan. Kognitivfunksiya siyosiy voqelikni bilish. siyosat dunyosining yaxlit manzarasini shakllantirishni ta ’minlaydi. Tartibga soluvchi funksiya yoshlarning siyosiy xulq-atvorini yo'naltiradi, ularning fuqarolik huquq va majburiyatlarini anglashiga, huquqiy madaniyatni shakllantirishga yordam beradi. Prognostik funksiya siyosiy voqealar va jarayonlarni tahlil qilish, ularning rivojlanishini prognoz qilish qobiliyatini rivojlantiradi, kommunikativ funksiya esa siyosiy sohada samarali о 'zaro hamkorlikni. munozaralar va muhokamalarda ishtirok etishni ta minlaydi.
    Ishda siyosiy bilimlarni о ‘zlashtirish jarayoni ijtimoiy jihatdan shartlangan xarakterga ega ekanligi va ijtimoiy institutlar ta ’siri bilan chambarchas bog liqligi ta 'kidlanadi. Oila, ta'lim muassasalari, О AV va internet muhiti yoshlarning siyosiy sosializasiyasi amalga oshiriladigan axborot maydonini shakllantiradi. Bunda yoshlarning yangi g'oyalarga yuqori darajadagi moyilligi, tanqidiy fikrlash. qaror qabul qilishda mustaqillikka intilish kabi psixologik xususiyatlarini hisobga olish muhimdir, chunki bular siyosiy axborotni о ‘zlashtirish xarakteri va chuqurligiga ta sir qiladi.
    Zamonaviy sharoitlarda axborot texnologiyalari alohida rol 'o ‘ynaydi. Bir tomondan, ular yoshlarning keng ко ‘lamli siyosiy bilimlarga ega bo ‘lishiga, axborot madaniyatining shakllanishiga yordam beradi. Boshqa tomondan. internet makoni manipulyasiya, dezinformasiya va propaganda manbaiga aylanishi mumkin, bu esayoshlarda tanqidiy fikrlash va axborot savodxonligi ко ‘nikmalarini rivojlantirishni talab qiladi.
    Maqolada yoshlarda tanqidiy fikrlash, axhorotni tahlil qilish, media savodxonlik va ijtimoiy-siyosiy hayotda ongli ravishda ishtirok etish ко ‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan ta 'Um dasturlarini ishlah chiqish zarurligi ко ‘rsatilgan. Muhim jihat yosh fuqarolarda manipulyasiya va propagandaga qarshi chidamlilikni, ishonchli axhorotni feyklardan ajrata olish va siyosiy masalalar bo'yicha о ‘zlarining asoslangan pozisiyasini shakllantirish qobiliyatini shakllantirishdan iborat.

    67-72
    307
    28
    01-04-2026
  • OROLBO‘YI HUDUDI IJTIMOIY-DINIY VA TARIXIY MANZARASI SHAKLLANISH GENEZISI

    Aydos YAKUPOV (Muallif)

    Annotatsiya. XIX asr Orolbo‘yi xalqlari diniy an 'analarini tadqiq qilishda mintaqadagi diniy tnanzara shakllanish bosqichlarini о ‘rganish muhimdir. Bu davrda Orolbo ‘yi xalqlari, xususan, Qoraqalpoqlar, о ‘zining og ‘zaki ijodiyotiga juda boy xalq bo ‘Igan. Xalq ijodi, lining g ‘oyasi, shakllari va janrlari xilma-xil bo ‘lib, asrI ar davomida xalq о ‘zining qayg ‘u-hasratlarini va orzu-armonlarini badiiy shakllarda ifodalagan. Bu ijodning ta sirchanligi xalqning mentaliteti, tafakkuri va turmush tarziga mos ravishda yanada qimmatlidir Aynan badiiy adabiyot orqali xalq о ‘z tarixini, milliy xususiyatlarini va dunyoqarashini yozma adabiyot vositasida tasvirlab bergan. Berdaq kabi buyuk mutafakkirlar bu jarayonni rivojlantirib, xalqning falsafiy qarashlarini, madaniy merosini hamda dunyoqarashini о ‘z asarlarida aks ettirgan.
    1970-80-yillarda arxeologik tadqiqotlar Orolbo‘yi va uning atrofidagi yodgorliklarni, jumladan, qadimiy ko'chmanchilarning qabristonlari va diniy marosimlar о‘mi kabi obidalarni aniqladi. Ustyurttagi Duana, Jeti asar va Kardar kabi arxeologik yodgorliklar bu hududlarda yashagan ко ‘chmanchi xalqlarning diniy tushunchalari va dqfn marosimlarini о‘rganish uchun muhim ahamiyatga ega. Bu joylarda topilgan kulol namunalari va keramika buyumlari, xususan, qabrlarning ichidagi olov qoldiqlari, о ‘likni xotirlash marosimlari va suyaklarni yoqish kabi usullarni о ‘rganish orqali о ‘sha davr madaniyati haqida batafsil ma ’lumotlar olish mumkin.

    60-66
    321
    26
    01-04-2026
1 - 11 from 11

Qo'yiladigan talablar 
Tahririy kengash 
Tahririyat siyosati 
Maqolani yuborish 
Mualliflar uchun 

Nashrlar

Международная исламская академия
Barcha nashrlarni ko'rish
Islom ziyosi

O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasining «Islom ziyosi» nomli ilmiy jurnali O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasining tarix, islomshunoslik, falsafa va filologiya yo‘nalishlari bo‘yicha eʼlon qilingan maqolalar inobatga olinuvchi nashrlar ro‘yxatiga kiritilgan.

Navigatiya

Jurnal haqida
Yangi son
Arxivlar
Kontaktlar

Mualtarlar uchun

Mualliflar uchun
Maqola dizayni
Materiallarni topshirish
Shaxsiy hisob

Aloqalar

 
100011, Toshkent shahri
Abdulla Qodiriy ko‘chasi, 11-uy
 
(+998 97) 443 14 70
 
info@journals.iiau.uz
Nashriyotchi: O`zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi
© Copyright 2026 Islom ziyosi All Rights Reserved | Developed by in Science | Site create by in Designer
Kirish
Свет ислама
Kirish
* Majburiy
* Majburiy
Parolni unutdingizmi?
Meni eslab qoling