DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2022/2/42%20-%2048الكلمات المفتاحية:
Имом Муслим “Саҳиҳи Муслим” ҳадислар ислом ҳуқуқи ижтимоий ҳимоя закот садақа инфоқ маниҳаالملخص
Дунёдаги ҳар бир давлатнинг барқарор ривожланиш йўлида ўз олдига қўйган пировард мақсадлари бўлади. Уларни амалга оширишда бир қанча унсурлар асосий рол ўйнайди. Жумладан, кучли давлат ва мустаҳкам жамиятни барпо этиш қонун устуворлиги, адолат, тенглик каби тамойиллар қаторида ижтимоий ҳимоя ҳам давлатнинг мустаҳкамлигини таъминловчи омиллардан ҳисобланади.
Ижтимоий ҳимоя масалалари доимо ҳар бир давлатнинг ўз олдига қўйган устувор вазифаларидан бири ҳисобланган. Жумладан, ривожланишнинг янги босқичига кўтарилган янги Ўзбекистон тараққиёт йўлида ўз олдига қўйган стратегиялари ичида аҳолини ижтимоий ҳимоясини янада такомиллаштириш алоҳида ўрин эгаллаган.
Маълумки, ижтимоий ҳимоя мавзуси ҳар бир жамиятда долзарб масалалардан бири ҳисобланади. Буни нафақат тарихий-сиёсий, иқтисодий-ҳуқуқий жиҳатдан, балки диний қадриятлар ўлароқ ислом ҳуқуқи нуқтаи назаридан ҳам ўрганиш муҳим саналади.
Тадқиқотдан кўзланган асосий мақсад – ислом ҳуқуқида ижтимоий ҳимояга оид қарашларни ўрганиш ҳамда унинг асосий манбаларидан бири ҳисобланган ҳадисларни тадқиқ этишдан иборат. Бу жиҳатдан Имом Муслимнинг “Саҳиҳи Муслим” асари инсонлар ўртасидаги ижтимоий муносабатларга доир ҳадисларни ўз ичига олгани билан муҳим аҳамият касб этади. Имом Муслим Аллома ҳадис илмида ишончли деб эътироф этилган 6 та имомнинг бири ҳисобланади, унинг «Саҳиҳ Муслим» асари эса ислом таълимотининг муҳим манбаларидан бири саналади. Асардаги ижтимоий ҳимоя масалаларига оид ҳадисларни таснифлаш, мақолада уларни мавзуларига кўра таснифлаш ҳамда таҳлил қилиш мақсад қилинган. Ҳадис тўпламлари ичида мўътабар ҳисобланган “Саҳиҳи Муслим” асарида келтирилган ижтимоий ҳимоя ҳақидаги ҳадислар аниқланиб, уларнинг миқдори ва мавзулари ўрганилган ва таҳлил қилинган.
Тадқиқот натижасида шу нарса аниқландики, ижтимоий ҳимоя мавзусига доир ҳадислар асарнинг асосан 2 жузи 12 бўлими “Закот” китобида келтирилган. Ушбу қисм 56 боб, 2135 дан 2366 гача бўлган жами 231 та ҳадисларни ўз ичига олади. Улар қуйидаги молиявий мавзуларни ўз ичига олади: закот, ушр, фитр, садақа, нафақа каби мавзуларни аҳамияти, унга тарғиб қилиш, фойдалари, улар бажарилмаслигининг оқибатлари ҳамда зарарлари ҳақида сўз юритилган.
التنزيلات
المراجع
1.Abba S, Aliy U. Islamic social security, Book of Readings in Islamic Economics. 2013.
2.Бухорий. Ал-Адаб ал-муфрад. Мовароуннаҳр. –Т.: 2013. –Б 59, 61.
3.Boynukalın, “Makasıdu’ş-Şeria”, IED, XXVII.
4.Еs-Sicistani Е, es- Sunen, Cağrı Publications, İstanbul, “Edeb”, 1986. –S 98;
5.Erol А. Social protection in Islamic law. Theoretical perspectiva. Peterleng. 2018. –B 29, 69.
6.Gunay М, “Muhammed Tahir b. Aşur’un Makasıd Anlayışı”, Yaman А, Intentions and Judicial Opinion, Philosophy of Islamic Law Araştırmaları, IFAV, 3rd Edition, Istanbul 2017, p. 425; Ertuğrul Boynukalın, “Makasıdu’ş Şeria”, Islamic Encyclopedia of Diyanet, XXVII, 2003.
7.İbn Aşur, Muhammed Tahir, Maksudi’ş-Şeriati’l İslamiyye, Daru’n-Nefaes, Umman (Publication date not available).
8. İbn Aşur, Muhammed Tahir, Philosophy of Islamic Law, The Problem of Intent, Translators: Mehmet Erdoğan, Vecdi Akyuz, Rağbet Publications, Istanbul 2013-S 225.
9. Imam Muslim, Sahihu Muslim, “Zikr”, el-Cemiu’s NSahih, Cağrı Publications, İstanbul, 1981 –S 60;
10. Imom Muslim. Sahih Muslim birinchi kitob. www.ziyo.com. 2007. –B 2.
11. Ислом Ё. Исломда бойлик ва камбағалликка муносабат. Қақнус-медиа. –Т.: 2019. –Б 137.
12. Ислом одоблари энциклопедияси. I китоб. Ҳилол нашр –Т.: 2019. –Б 275, 279.
13.Муҳаммад Юсуф М. Кифоя II китоб. – Т.: Шарқ. 2008. –Б 516.
14.Олтин Силсила. Саҳиҳи Муслим. 2 жуз. “Ҳилолнашр”, –Т. 2020. –Б 5, 40-41, 525, 547, 573.
15.Tirmizi, el-Camiu’s-Sahih, Sunenu’t-Tirmizi, Egypt, “Da’avat”, 1975. –S 61.
16.Şatıbi, el-Muvefaket fо Usul’ş-Şeria, Daru İbn Affan,Saudi Arabia 1997, II/20, 32;
17.Yaman А, “On the Principles of Purposeful Judicial Opinion or Intent/ Theological Interpretation Administration in Terms of Islamic Legal Science”, Intent and Judicial Opinion, Philosophy of Islamic Law Araştırmaları, İFAV, 3rd Edition, Istanbul 2017. –S 161-196.
18. Yıldırım А, “An Overview of the Makasidu’shSharia in Islamic Law Literature”, Maslahat in Islamic Sciences, Editor: A.Erol, Gece Kitaplığı Publishing House, Ankara 2017. –S 149-171, 165-169.
19.Юсупова Н. Ислом ҳуқуқида оила ва жамият барқарорлигини таъминлашда ижтимоий ҳимоянинг моҳияти. Ижтимоий фикр. 2020. № 4. –Б 71, 74.
20.Юсупова Н.Ж. Исломда аёл ҳуқуқлари. –Т .: Академия. 2006. –Б 118.
21.www.muslim.uz

