Mualliflar

  • Guzal KADIROVA Tashkent State University of Oriental studies Muallif

DOI:

https://doi.org/10.47980/TLOI/2023/1/35-45

Kalit so‘zlar:

H.Muborak “Arab bahori” Yaqin Sharq demokratik noroziliklar toʻlqini “Twitter” inqilobi “millionlar marshi” “Musulmon birodarlar” “rangli inqilob” Al-Azhar “demokratiya paradoksi” demokratlashtirishning uchinchi toʻlqini.

Annotasiya

Maqolada “Arab bahori” voqealari tahlil qilingan bo‘lib, uning sabablarining murakkabligi va “demokratiya paradoksi”ning dolzarbligi qayd etilgan. Mazkur maqola 2010-yillarda Yaqin Sharq va Mag‘rib mamlakatlarida hukumatga qarshi bir qator norozilik namoyishlari ko‘rinishida bo‘lib o‘tgan “Arab bahori” hodisasiga bag‘ishlangan. G‘arb siyosatchilarining fikriga ko‘ra, “Arab bahori” demokratik va adolatli jamiyat qurishga qaratilgan edi. Mintaqa davlatlarida ommaviy noroziliklarga iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy sabablar asos bo‘lgan. Aytish mumkinki, ularni ichki siyosiy inqiroz va hokimiyat bilan to‘qnashuv kabi yomon holatlar qo‘zg‘atdi.  

Maqolada 2010 yilning ikkinchi yarmida yakka tartibdagi norozilik namoyishlari shaklida boshlangan, ammo keyinchalik 2011 yil yanvarida ommaviy namoyishlarga aylangan Misrdagi mazkur jarayon ko‘rilib, tadqiq qilingan.  Misrdagi rejim o‘zgarishi AQShning o‘sha paytda Yaqin Sharq va Shimoliy Afrikadagi asosiy tashqi siyosat aktori sifatidagi faol pozitsiyasi asosida yuz berdi. Muxolifat kuchlarining dastlabki maqsadi amalga oshganligi, ya’ni – H.Muborakning iste’foga chiqishi va G‘arb tomonidan qo‘llab-quvvatlanganiga qaramay, Misrdagi “Arab bahori” siyosiy va iqtisodiy hayotda kutilgan demokratiyalashuv va liberal islohotlarni olib kelmadi. Misrda “jamiyatni demokratlashtirish” kontseptsiyasini qo‘llagan muxolifat islohotchilari birinchi bosqichda avtokratik yoki harbiy tuzumdan demokratik hukumatga o‘tishni talab qildilar. Norozilik namoyishlari asta-sekin katta va katta jamoatchilik doiralarini jalb qildi, bu esa Misrda deyarli 30 yil davomida mamlakatni boshqargan prezidentning ag‘darilishi va iqtisodiyotning tanazzulga uchrashiga sabab bo‘lgan inqilobga olib keldi. Misrda “Arab bahori”ning ikkinchi bosqichida harbiy kuchlarning bosimi natijasida ikkinchi marotaba hokimiyat almashdi. Tahlil natijasida shunday xulosaga kelish mumkinki, Misrdagi voqealar “demokratiya paradoksiga” olib keldi, ya’ni demokratik jarayonlarning kuchayishi hokimiyatga nodemokratik, bu holda islomiy kuchlarni olib keldi.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma'lumotlari hali mavjud emas.

Bibliografik manbalar

1. Azimov K. Texnologii upravleniya haosom i sobitiya v arabskom mire. // Rossiya i musulmanskiy mir. 17.06.2020. https://cyberleninka.ru/article/n/tehnologii-upravleniya-haosom-i-sobytiya-v-arabskom-mire.

2. V Egipte osudili ubivshih vdohnovitelya revolyutsii politseyskih. // Lenta (Rossiya), 27 oktyabrya, 2011. https://lenta.ru/news/2011/10/26/khaleed/

3. Komleva N.A. Arabskaya vesna kak texnologicheskiy element strukturi mirovogo gospodstva. // Prostranstvo i vremya (Rossiya). - 2013, №1. - S. 18-23.

4. Landa R. Politicheskiye volneniya v arabskom mire: vidimost i sut.//

5. Rossiya i musulmanskiy mir. ‒ 2012, ‒ №1. ‒ S.154-168.

6. Manoylo A.V. Texnologii upravleniya politicheskimi konfliktami v revolyutsiyah na Blijnem Vostoke i v Severnoy Afrike. // POLITEKS (Rossiya). ‒ 2012. Tom 8. № 1. ‒S. 131-154.

7. Naumkin V. Vmesto predisloviya: krugovorot Arabskogo probujdeniya. / Blijniy Vostok, Arabskoye probujdeniye i Rossiya: chto dalshe? Sbornik statey/Otv. red-ri: V.V. Naumkin, V.V. Popov, V.A. Kuznetsov / IV RAN; Fak-t mirovoy politiki i ISAA MGU im. M.V. Lomonosova. M.: IV RAN, 2012. S. 3-20.

8. Naumkin V. Snizu vverh i obratno. // Rossiya v globalnoy politike. - 2011, №4. https://globalaffairs.ru/articles/snizu-vverh-i-obratno/

9. Primakov Y. Blijnevostochniy kurs Rossii: istoricheskiye etapi. / Blijniy Vostok, Arabskoye probujdeniye i Rossiya: chto dalshe? Sbornik statey/Otv. red-ri: V.V. Naumkin, V.V. Popov, V.A. Kuznetsov / IV RAN; Fak-t mirovoy politiki i ISAA MGU im. M.V. Lomonosova. M.: IVRAN, 2012. S. 21-31.

10.Tvitternaya revolyutsiya. // Lenta (Rossiya), 17.06.2020. https://lenta.ru/articles/2011/01/27/twrewolt/

11. Tvorcheskaya deyatel’nost’ musulmanskogo bogoslova pri reshenii voprosov bogoslovsko-pravovogo kompleksa, sistema printsipov, argumentov, metodov i priyomov, ispolzuyemih pri etom bogoslovom-mudjtahidom (prim.avt).

12. Hantington S. Tretya volna. Demokratizatsiya v kontse XX veka. – M.: Rossiyskaya politicheskaya entsiklopediya (ROSSPEN), 2003. – 368 s.

13. Chayko I. Rol voorujennih sil v politicheskoy sisteme Egipta. // Vestnik MGIMO Universiteta (Rossiya). - 2013, №3. - S.50-56.

14. Abdul Qadir Mushtaq, Muhammad Afzal. Arab Spring: Its Causes And Consequences. // University of Punjab, Pakistan, 17.06.2020. http://pu.edu.pk/images/journal/HistoryPStudies/PDF_Files/01_V-30-No1-Jun17.pdf.

15. Arab Spring. Pro-Democracy Protests. // Encyclopedia Britannica, 17.06.2020. https://www.britannica.com/event/Arab-Spring.

16. Arab Spring in Egypt. // Harvard Divinity School (USA), 17.06.2020. https://rlp.hds.harvard.edu/faq/arab-spring-egypt.

17. Archick K., Mix D. The United States and Europe: Responding to Change in the Middle East and North Africa. // Congressional Research Service (USA), June 12, 2013. https://fas.org/sgp/crs/row/R43105.pdf.

18. Erin A. Snider and David M. Faris. The Arab Spring: U.S. Democracy Promotion in Egypt. // Middle East Policy Council (USA), February 11, 2011. https://mepc.org/arab-spring-us-democracy-promotion-egypt.

19. Fahmi G. Five Lessons From the New Arab Uprisings. // Chatham House (UK), 12. November 2019. https://www.chathamhouse.org/expert/comment/five-lessons-new-arab-uprisings.

20. Idris I. Analysis of the Arab Spring. // Governance and Social Development Resource Centre (UK), 17.06.2020. https://gsdrc.org/wp-content/uploads/2016/04/HDQ1350.pdf.

21. Muthukumar, J. Arab Spring and Third Wave of Democratisation: The case of Egypt. // Modern Diplomacy (EU), 17.06.2020. https://moderndiplomacy.eu/2019/12/06/arab-spring-and-third-wave-of-democratisation-the-case-of-egypt/

22. Remarks by the President on the Middle East and North Africa. // The White House. Office of the Press Secretary, May 19, 2011. https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2011/05/19/remarks-president-middle-east-and-north-africa.

23. Roy, Olivier. Islam: The Democracy Dilemma. // Wilson Center (USA), 17 June 2020. https://www.wilsoncenter.org/islam-the-democracy-dilemma-0

24. Sharp J. Egypt: The January 25 Revolution and Implications for U.S. Foreign Policy. // Congressional Research Service (USA), February11, 2011. https://fas.org/sgp/crs/row/R43105.pdf.

Tegishli maqolalar

Mukhammadolim MUKHAMMADSIDIQOV, АРАБ ДАВЛАТЛАРИДА ДУНЁВИЙЛИК ВА ДИНИЙЛИК ТАМОЙИЛЛАРИНИ ТАРТИБГА СОЛИШ МУАММОЛАРИ , Islom ziyosi: Jild 2 № 4 (2019)

Kamronbek ABDULAZIMOV, XALQARO MUNOSABATLAR TIZIMIDAISLOM OMILI VA YAQIN SHARQMINTAQASIDAGI GEOSIYOSIYJARAYONLARNING O‘ZIGA XOSXUSUSIYATLARI , Islom ziyosi: Jild 2 № 3 (2019)

Guzal KADIROVA , HUSNI MUBORAKNING ISLOM OMILI PRIZMASI ORQALI OLIB BROGAN TASHQI SIYOSATI HOSNI , Islom ziyosi: Jild 4 № 1 (2021)

Guzal KADIROVA, MUSULMON  MAMLAKATLARI TASHQI SIYOSATINING  SIYOSIY TAHLILI , Islom ziyosi: Jild 8 № 4 (2025)

Guzal QODIROVA, MUSULMON MAMLAKATLARI TASHQI SIYOSATINI SIYOSIY TAHLIL QILISHNING O’ZIGA XOS XUSUSIYATLARI , Islom ziyosi: Jild 3 № 3 (2020)

Bahromkhuzha MAHAMADHODZHAEV, ЎРТА ШАРҚ ВА ЎРТА ОСИЁДА ПЕДАГОГИК ФИКР ВА ТАЪЛИМ (IХ-ХII АСРЛАР) , Islom ziyosi: Jild 3 № 2 (2020)

Nodir TALIPOV, ABDULQOHIR  JURJONIY VA  MUSTAFA G‘ALAYNIY ASARLARIDA  HARFLARNING NAZARIY VA  FUNKSIONAL TALQINI: QIYOSIY TAHLIL , Islom ziyosi: Jild 9 № 1 (2026)

Odiljon ERNAZAROV, DINIY OZCHILIK SHAROITIDA MUSULMON JAMOALARINING IJTIMOIY INTEGRATSIYALASHUV XUSUSIYATLARI , Islom ziyosi: Jild 9 № 2 (2026)

Matluba YULDASHEVA, GLOBALLASHUV SHAROTIDA HUQUQIY- DEMOKRATIK ISLOHOTLARDA LIBERAL MAFKURANING JAMIYATGA TA’SIRI , Islom ziyosi: Jild 8 № 1 (2025)

Nigora MULLASODIQOVA, АРАБ БАЛОҒАТ ИЛМИДА “АМР” (БУЙРУҚ) ШАКЛИНИНГ ФУНКЦИОНАЛ-СЕМАНТИК ВА ПСИХОЛИНГВИСТИК ТАЛҚИНИ , Islom ziyosi: Jild 9 № 2 (2026)

Bundan tashqari, ushbu maqola uchun shunga o'xshash maqolalar uchun kengaytirilgan qidiruvni boshlang mumkin.