DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2021/3/4-14Kalit so‘zlar:
fatvo islomiy hukmlar fatvolarning tartibga soluvchi roli islom huquqi Saudiya Arabistoni Oliy Ulamolar Kengashi Misr Fatvo uyi (Dar ul-Ifta) Diyanat Turkiya.Annotasiya
Maqolada zamonaviy musulmon mamlakatlaridagi fatvo tushunchasi va ma’nosi ochib berilgan. Islom huquqshunosligi har doim ham yangi hayot sharoitida paydo bo’ladigan savollarga to’g’ridan-to’g’ri javob bermaydi, lekin bu shariat normalari eskirgan degani emas. Zamonaviy olimlarning ta’kidlashicha, shariat bo’yicha savollarga javoblar bor, ularni to’g’ri chiqarib olish kerak va buning uchun ilohiyotdan tortib eng zamonaviy bo’lgan bilimlarf ega bo’lish juda muhimdir. Fatvo musulmon huquqshunosning individual fikri yoki bir guruh ekspertlar yoki maxsus organning jamoaviy fikrining ifodasi bo’lishi mumkin. Fatvoning ahamiyatiga baho berishda, o’rganilayotgan davlatning huquqiy tizimini hisobga olish kerak. Yuridik ahamiyat nuqtai nazaridan fatvolar quyidagilarga bo’linadi: 1) yuridik ahamiyatga ega - bu qonunlar shariat asosida tuzilgan mamlakatlarga taalluqlidir; 2) cheklangan yuridik kuchga ega - fatvoning bu shakli shariat muayyan hududlarni tartibga soluvchi mamlakatlarda keng tarqalgan; 3) tavsiya xarakteriga ega bo’lgan va yuridik kuchga ega bo’lmaganlar - ular din davlatdan ajratilgan mamlakatlarda keng tarqalgan. Zamonaviy hukumatlar va islom ulamolari turli ijtimoiy va siyosiy masalalarda yaqindan hamkorlik qiladilar. Dunyoviy qonunlarga ega bo’lgan musulmon davlatlarida fatvo tavsiyaviy kuchga egadir. Deyarli barcha musulmon mamlakatlarida fatvo institutlari davlat idoralari bilan yaqindan hamkorlik qiladi. Ushbu diniy tashkilotning davlat idoralari tomonidan muvofiqlashtirish talabga ega, chunki zamonaviy tarixda ijtimoiy va siyosiy qarama–qarshiliklarga olib kelgan nazoratsiz ulamolar tomonidan fatvo e’lon qilinganligi to’g’risida ko’plab faktlar mavjud. Ichki siyosiy fitna maydonida fatvolar barqarorlikni saqlash, nizolarning oldini olish va ba’zan hokimiyatni kuchaytirish uchun ko’pchilikning ongiga yo’naltirilgan ta’sir ko’rsatishda muhim tartibga soluvchi rol o’ynaydi. Ko’plab musulmon mamlakatlarining zamonaviy tarixida ichki va tashqi siyosat muammolarini fatvo instituti yordamida hal qilishga misollar ko’p.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. (n.d.). Diyanet. Retrieved 2018, from https://www.diyanet.gov.tr.
2. Aişe Validemiz dokuz yaşındayken mi Resûlullâh ile evlendi? (2019, August 2019). fetva.net. Retrieved from http://www.fetva.net/yazili–fetvalar/aise–validemiz–dokuz–yasindayken–mi–resulullah–ile–evlendi.html
3. al–Munajjid, M. (2010, October 9). Borrowing from the bank to buy a house. Islam Question & Answer. Retrieved from https://islamqa.info/en/answers/143149/borrowing–from–the–bank–to–buy–a–house
4. ArabNews. (2019, January 10). Saudi Arabia’s Shoura Council bans child marriages. Arab News. Retrieved from https://www.arabnews.com/node/1433416/saudi–arabia
5. Bitcoin is forbidden in Islam: Mufti’s counsellor. (2017, December 31). Egypt Today. Retrieved май 5, 2021, from http://www.egypttoday.com/Article/1/38992/Bitcoin–is–forbidden–in–Islam–Mufti–s–counsellor
6. Dahir, A. L. (2017, August 3). A busy subway booth in Cairo is offering free Islamic advice to beat extremism. Retrieved from https://qz.com (https://qz.com/)
7. Dar al-Ifta al Misriyyah. (2018, December 12). Dar al-Ifta al Misriyyah. Retrieved from http://www.dar–alifta.org (http://www.xn--daralifta-s89d.org/)
8. Egypt Today. (2017, October 4). Azhar launches awareness campaigns against child marriage. Retrieved from https://www.egypttoday.com/Article/2/26019/Azhar–launches–awareness–campaigns–against–child–marriage?fbclid=IwAR2er1_HWDl4q35hNObF–YWzSICsbxOT8S9CpHYe5mEBBD
9. Encyclopædia Britannica. (n.d.). Retrieved October 01, 2021, from https://www.britannica.com/topic/fatwa
10. Fetva o zhenit’be na maloletnikh, otvet na vopros: dopustimo li zhenit’sya na rebenke. (2003). Minister of Endowments (Awqaf) and Islamic Affairs. Retrieved from https://fatwa.islamweb.net/ar/fatwa/21361/
11. Gaynutdin , R. (2014). Vvedeniye v shariat, Islam kak on yest’ (Seriya “Khanafitskoye naslediye”). Moskva.
12. Gizzatullin, R. A. (2019). I Mezhdunarodnyy forum«Bogoslovskoye naslediye musul’man Rossii». Kollektivnyy idzhtikhad: teoreticheskiy i prakticheskiy aspekty, II, pp. 69-73. Kazan.
13. Haber, B. (2015). Konut kredisi harama sürükler mif? Din İşleri Yüksek Kurulu. Mortgage kanunun çıkmasıyla ev kredisinin caiz olup olmadığını değerlendirdi. Retrieved from https://bedirhaber.com/konut–kredisi–harama–surukler–mi
14. Henderson , S. (2009). After King Abdullah Succession in Saudi Arabia. Washington Institute for Near East Policy, 9.
15. Islamopedia (Saudi Arabia). (2013, June 22). Standing Committee for Scholarly Research and Issuing Fatwas. Islamopedia (Saudi Arabia).
16. Koran. (n.d.). sura 16 ayat 43.
17. Koran. (n.d.). sura 4 «Zhenshchiny», ayat 3. (Krachkovskiy, Trans.)
18. Margilani, B. (2010). Khidoya. Kommentarii musul’manskogo prava (Vols. I–II). (С. А.Х., Ed., & Г. Н.И., Trans.) Moskva.
19. Orum, F. (2019, January ). «Kur’ân ve Geleneğe Göre Küçüklerin Evlendirilmesi». Marmara Üniversitesi İlahiyet Fakültesi. Retrieved from http://www.suleymaniyevakfi.org/kutsanan–gelenek–ve–kuran/kuran–ve–gelenege–gore–kucuklerin–evlendirilmesi.html
20. Raddawi, R. (2014, September 26). Polygamy can negatively affect women, study finds. The National Staff. Retrieved from https://www.thenational.ae/uae/polygamy–can–negatively–affect–women–study–finds–1.234509
21. Raseef22. (2019, March 12). One wife is enough: Al Azhar Grand Imam calls for reform of polygamy. Raseef22. Retrieved from https://raseef22.com/article/1072490–one–wife–is–enough–al–azhar–grand–imam–calls–for–reform–of–polygamy
22. Rodriges, A. M. (2004). Noveyshaya istoriya stran Azii i Afriki. XX vek. 1945–2000. Chast’ 3. Moskva.
23. Samedov , R. (2016, October 29). Diyanet Turtsii vystupil protiv detskikh brakov. Novosti Turtsii. Retrieved from http://newsturk.ru/2016/10/29/diyanet–turtsii–vyistupil–protiv–detskih–brakov/
Van Bruinessen, M. (2018). Comparing the governance of Islam, in Turkey and Indonesia Diyanet and the Ministry of Religious Affairs. S. Rajaratnam School of International Studies, 9.
24. Vesti Turtsii. (2019, March 16). Ranniye braki v Turtsii. Problema rannikh brakov vso yeshche aktual’na v Turtsii. Retrieved from http://www.vestiturkey.com/rannie–braki–v–turcii–1137h.htm
25. Yegipet Khurgada. (2018, November 23). Ranniye braki ofitsial’no ugolovno nakazuyemy v Yegipte s 2018 goda. Retrieved from https://egypt–hrg.ru/kriminal/443–rannie–braki–ugolovno–nakazuemy–v–egipte–s–2018–goda.html
26. Yylmaz, I. (2006). Gosudarstvo, pravo, grazhdanskoye obshchestvo i islam v sovremennoy Turtsii. The Muslim World. Retrieved from https://fgulen.com/ru/press–room/journal–of–the–muslim–world/30290–state–law–civil–society–and–islam–in–modern–turkey
27. Zakaria, R. (2014, October 01). The problems of polygamy. Retrieved from https://www.dawn.com/news/1135346

