مجلد 5 عدد 4 (2022)


						معاينة مجلد 5 عدد 4 (2022)
مجلد 5 عدد 4 (2022)
منشور: 04-07-2026

مقالات

مظاهر الحياة العلمية وإسهامات علماء ما وراء النهر في عصر الدولة السامانية (389-261هـ)

Ahmad SAAD AL-DAMANHURI (Muallif)

يستعرض هذا البحث بعض مظاهر الحياة العلمية في عصر مهم من عصور بلاد ما وراء النهر، والذي ما زال أثره باقيا حتى يومنا هذا، إنه عصر الدولة السامانية التي شهدت تطورا علميا ملحوظا، فبدأ البحث بالتعريف بأصل هذه الدولة ومكانتها، وعلاقتها بدولة الخلافة العباسية، ثم تناول البحث عددا من الجوانب التي تعكس الحياة العلمية، فبدأ البحث بتمهيد حول الدولة السامانية وأمرائها، ثم ناقش أولا بكيفية دخول الإسلام بلاد ما وراء النهر، نظرا لكون هذه المكانة التي قد نالتها هذه البلاد كانت بسبب الإسلام بالأساس ونظرا لكون الصحابة والتابعين الأوائل هم المعلمون الأوائل لأهل هذه البلاد، ثم تناول البحث ثانيا أهم مراكز العلم والعلماء والتي كانت محط أنظار العلماء وطلاب العلم، ثم تناول ثالثا الحركة العلمية في بلاد ما وراء النهر، وشيئا من نشاط الفقهاء والمحدثين والمتكلمين في هذه الفترة، ثم تحدث رابعا عن مكانة العلماء وتقدير الأمراء السامانيين للعلم مما انعكس بالإيجاب على الحياة العلمية، ثم تناول خامسا: المذاهب والأديان المتفاعلة في تلك الفترة، والتي لتنوعها حدث نشاط علمي، مما أثر في طبيعة الإنتاج العلمي في هذه الفترة، ثم تناول سادسا مظهرا مهما يتعلق بشيوع النزعة الفارسية مما كان له أثره كذلك، حيث زاحمت العربية التي كانت لغة العلم والأدب في تلك المرحلة، ثم تناول سابعا مظهرا علميا شعبيا يتعلق بالمشاهد والمزارات التي اعتنى بها الصوفية مما كان له أثره كذلك في الحياة العلمية.

4-10
11
4

МЕМОРИАЛЬНЫЙ КОМПЛЕКС ЗАНГИ АТА И ЭПИГРАФИЧЕСКИЕ НАДПИСИ

Nematullo MUKHAMEDOV (Muallif)

Исламские традиции на протяжении веков соприкасаясь с богатым культурным наследием народов Центральной Азии способствовали формированию здесь особой мусульманской культуры, которая отразилась как на духовно-просветительской жизни, так и на развитии науки и образования. Особое место в этих исторических процессах занимал Узбекистан и такие его города как Бухара, Самарканд, Насаф, (Карши), Термез, Хива, Шаш (Ташкент) и др., прославившиеся во всем мусульманском мире, как ведущие культурные центры.


Из Ташкентского оазиса вышло множество всемирно известных ученых, прославившиеся на весь мир своими заслугами. Древний Ташкент предстает одним из благословленных мест, где покоятся великие благочестивые ученые, мухаддисы и праведники. Именно здесь обрели вечный покой благородные тела Абу Бакра Каффала Шаши (Хазрат Имам), Зангиота, Шейх Хаванд Тахура и др.


В данной статье на основе источников изучена деятельность известного представителя Яссавийского тариката Занги ата (Ай-ходжа ибн Таш-ходжа). Известно, что, вся сознательная жизнь Занги ата совпала с периодом нестабильности и насилия в регионе, причиной которого является нашествие монголов. Монгольское нашествие привело к кризису социально-культурной жизни народов Центральной Азии. Однако монгольскому нашествию противостояла национально-освободительная борьба народов региона, подкрепленная духовно-религиозными принципами, в частности, исламской религией. В это время сформировались такие суфийские ордена (тарикаты) как Яссавия, Кубравия и Накшбандия. Суфизм в этот период стал объединяющей духовной силой народов Центральной Азии. Одним из представителей суфийских предводителей был Зангиата. Предлагаемая статья содержит сведения об образе жизни Занги аты как примере для подражания и анализ его роли в распространении таких качеств, как преданность, патриотизм, трудолюбие, честность, справедливость, милосердие и доброта. Исследована также особая роль мемориального комплекса Занги аты в исламской культуре Центральной Азии. Также, изучена история мемориального комплекса Занги ата и эпиграфические надписи на зданиях комплекса.

11-18
15
5

МАМЛУКЛАР ДАВРИДА МИСРНИНГ ИЖТИМОИЙ-СИЁСИЙ ҲАЁТИДА МАРКАЗИЙ ОСИЁ АНЪАНАЛАРИ ТАЪСИРИ

Zukhra ARIPOVA (Muallif)

Маълумки, 1250-1517 йилларда Мисрда мамлук султонлари ҳукмронлик қилишган. 1250-1382 йилларда асли келиб чиқиши туркийлардан бўлган баҳрий мамлуклар, 1382-1517 йиллар эса кавказликлардан бўлган буржий (черкес) мамлуклари тахтни эгаллашган.


Ушбу мақолада дастлаб Мисрга туркий мамлукларнинг кириб келиши, туркийлардан Тўлунийлар, Ихшидийлар, мамлуклар фаолияти ўрганилган ва таҳлил қилинган. Миср мамлук султонларининг обрў-эътибори салибчиларнинг қолган кучларини тор-мор қилиб, мўғуллар устидан қозонилган ғалабадан сўнг ошиб кетди. Хоразмшоҳ невараси Султон Қутузнинг бобоси ва тоғаси учун мўғуллардан қасос олиб, уларни тор-мор келтиргани, унинг азалий душмани Зоҳир Бейбарс Қутузни ўлдиргач тахтга ўтиргани, унинг насл-насаби билан боғлиқ маълумотлар таҳлили берилган.


Ўрганилаётган даврнинг яна ўзига хослиги ва аҳамиятли жиҳати – араб маданиятига жадал равишда туркий унсурларнинг кириб келиши бўлган. Биринчи мамлук султонлари (баҳрийлар) эски туркий тилининг қипчоқ– ўғуз шевасида гаплашишган, чунки уларнинг кўпчилиги араб тилини яхши билишмаган. Девонхоналарда ҳам қипчоқ тили муомалада бўлган. Эски туркий тиллар бўйича мутахассислар шу даврда Мисрда қипчоқ тилини ўрганишга алоҳида эътибор берилган ҳамда қипчоқ тилининг грамматикаси ва лексик бойлигини ўрганишга бағишланган асарлар ёзилганлигини таъкидлайди. Бу тилда китоблар ёзилиб, ҳукмрон мамлук амир ва султонларга ҳадя қилинарди. Бу даврда мамлук султонлари олиму уламоларга эҳтиром кўрсатишгани боис, бу ерга кўпгина мамлакатлардан уламолар келиб, эркин ижод қилишларига имконият яратилди. Яна шуни эътироф этиш керакки, мамлуклар маҳаллий аҳолига уйланишлари мумкин бўлмаган. Бунда улар қон бузилмаслигига эътибор қаратишган. Шу сабабдан улар жорияларни ҳам Мовароуннаҳрдан олиб келиб, озод қилгач уларга уйланишган. Ҳозирги кунда ҳам Қоҳирада ал-Узбакия маҳалласи мавжуд бўлиб, бу маҳалла аҳолиси шошликлар, бухороликлар, фарғоналикларнинг ўша даврдаги вакиллари авлодлари яшамоқда ва ҳали ҳануз шу ном билан аталиши билан боғлиқ тарихий маълумотлар келтирилган.

19-26
18
4

РАЦИОНАЛИСТИЧЕСКИЕ МЕТОДЫ ИСЛАМСКОГО БОГОСЛОВИЯ И ПЕРСПЕКТИВА ИХ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ПРИ ЭКСПЕРТИЗЕ МАТЕРИАЛОВ РЕЛИГИОЗНОГО СОДЕРЖАНИЯ

Gulchakhra TULEMETOVA (Muallif)

Аннотация: Статья посвящена методологическим аспектам экспертной практики современного религиоведения и теологии. Эта сфера сравнительно новая для отечественного религиоведения, в связи с чем многие вопросы методологии религиоведческой экспертизы, понятийный и терминологический аппарат пока еще не разработаны. Внесение в нормативно-правовые акты Узбекистана задач по созданию ее методологической базы пока еще не ставились. Попытки ее формирования в мировом религиоведении не завершены и требуют оперативного решения на фоне дискуссий о целесообразности проведения религиоведческой экспертизы, начиная от убеждения в ее острой необходимости до отрицания таковой. Сравнительный анализ истории развития рационалистических методов исламского богословия и современной практики исследования материалов религиозного содержания при проведении религиоведческой экспертизы позволил выявить ряд проблем. На их решение нацелена данное исследование.


Цель статьи – обозначить круг методологических и практических вопросов, связанных с двумя аспектами вышеназванной проблематики: 1) с использованием принципа «гармоничного сочетания светских и религиозных знаний» применительно к исследовательскому этапу религиоведческой экспертизы; 2) исследованием рационалистических методов исламского богословия на  предмет  их  использования  при  проведении религиоведческой экспертизы материалов религиозного содержания  с  предложениями  соответствующих решений.


Для решения поставленных задач, во-первых, обобщены мнения по вопросу определения понятий «илм», то есть «знание», «фан», то есть «наука» и «дин», то есть «религия» восточных и западных ученых-востоковедов и исламоведов при научном и теологическом подходе к их определению, с учетом применения принципа «гармоничного сочетания светских и религиозных знаний»; во-вторых, проанализированы как средневековые рационалистические методы калама, приемы верификации хадисов в трудах Имама Бухари, так и современные нарративные методы; в-третьих, дана методологическая оценка практике использования принципа «гармоничного сочетания светских и религиозных знаний» применительно к исследовательскому этапу религиоведческой экспертизы, предложены методические рекомендации экспертам – религиоведам и теологам.


Метод индукции использовался для доказательства распространения частных выводов по экспертизе материалов с исламским контентом на экспертизу религиозного контента в целом. В данном случае правомерность этого обусловлена тем, что научный метод носит универсальный характер и распространяется на выводы о религиях мира. Применялись метод сравнительного анализа и контент-анализ, принцип историзма, системный и комплексный подход.


В результате проведенного комплексного анализа религиоведческого и теологического подходов экспертам – религиоведам и теологам при проведении экспертизы материалов религиозного содержания предлагаются практические рекомендации, позволяющие им придерживаться специальных для своей сферы знания исследовательских принципов.

27-40
27
3

IBN HAZM ANDALUSIY “AL-FISOL FIL-MILAL VAL-AHVA VAN-NIHAL” ASARINING QIYOSIY DINSHUNOSLIK SOHASIDAGI AHAMIYATI

Saidumarxon BURGUTXONOV (Muallif)

Dinshunoslik fani insoniyatning madaniy, maʼrifiy, fikriy tarixini o‘z ichiga olgan gumanitar fanlar qatoriga kiradi. Bu fanning yirik tarmog‘i hisoblangan qiyosiy dinshunoslik sohasi ham nafaqat G‘arbda, balki, o‘rta asr musulmon Sharqida ham alohida o‘rganilgan. Qiyosiy dinshunoslikning ilk asoschilari ham aynan musulmon olimlari hisoblanadi. Ular qatoriga Beruniy, Ibn Hazm, Shahristoniy, Kalbiy kabi bir qator olimlarni kiritish mumkin. Xususan, Ibn Hazm Andalusiy ham ilk bor dinlarni qiyosiy o‘rgangan musulmon olimlardan biri hisoblanadi. Beruniy va Ibn Hazm islom renessansi davrining yirik namoyondalaridan bo‘lib, ularning qiyosiy dinshunoslik sohasi bo‘yicha yozib qoldirgan asarlari soha rivojida muhim ahamiyatga ega. Bu ikki qomusiy olimni dinshunoslar “Qiyosiy dinshunoslik sohasining otalari” deya e’tirof etishadi. Ular yozib qoldirgan asarlar hozirgi kunga qadar o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan va qiyosiy dinshunoslik sohasi tadqiqotchilari uchun asosiy manbalar bo‘lib xizmat qilmoqda.


Ushbu maqolada musulmon olamida qiyosiy dinshunoslik sohasining asoschilaridan biri hisoblangan Ibn Hazm Andalusiy hayoti, u yashagan davrdagi ijtimoiy-siyosiy vaziyat va diniy muhit, shuningdek, olimning ilmiy merosi, uning bizgacha yetib kelgan asarlari, bir qator islomshunos va dinshunos olimlarning Ibn Hazm Andalusiy ilmiy merosiga munosabatlari, xususan, uning qalamiga mansub “al-Fisol fil-milal val-ahva van-nihal” asarining yozilish tarixi, asarda firqalar tasnifi va bu asarning dinlar va ulardagi firqalar tarixiga oid manbalar orasida tutgan oʻrni haqida ma’lumotlar keltirilgan.


Ibn Hazm Andalusiyning “al-Fisol fil-milal val-ahva van-nihal” asari Sharq qiyosiy dinshunosligiga oid ilk manbalardan biri hisoblanadi. Bu asar milal va nihal janrida yozilgan asarlar qatoriga kiradi. Asarda yakkaxudolik va ko‘pxudolik dinlari ta’limotlari, ulardagi firqalar, oqim va yo‘nalishlar haqida ma’lumotlar berilgan. Turli dinlardagi  ta’limotlar o‘zaro qiyosiy tahlil qilinib, farqli va o‘ziga xos jihatlari o‘rganilgan. Muallif dinlar ta’limotlarini bayon qilishda tanqidiy tahlil va ob’yektiv munosabat bildirgan holda yondashgan. Shuningdek, asarda yahudiylik, xristianlik va islom dinlari ta’limotlari qiyoslanib, ushbu dinlar doirasida bo‘linish va firqalarning yuzaga kelish tarixi, har bir firqaning qarash va ta’limotlari, ular keltirgan dalillar batafsil bayon qilingan.

41-48
7
2

ИШИД (“ИРОҚ ВА ШОМ ИСЛОМ ДАВЛАТИ”) ТАЪСИРИГА ТУШГАН АЁЛЛАР ВА БОЛАЛАРНИ РЕАБИЛИТАЦИЯ ВА ДЕРАДИКАЛИЗАЦИЯ ҚИЛИШ ВАЗИФАЛАРИ

Utkir T. SOBIROV (Muallif)

Бугун шиддат билан ўзгариб бораётган глобаллашув даврида ислом дини аҳкомларини нотўғри талқин қилиш, уларни сохталаштириш йўли билан турли фитна ва бузғунчиликлар содир этиш ҳолатлари кузатилаётгани барчамизни ташвишга солади. Бундай вазиятда ислом динининг софлигини сақлаш, унинг тинчлик ва инсонпарварликдан иборат асл моҳиятини аҳоли, айниқса, ёшларга тўғри, холис етказишга қодир, юқори даражада илмий ва диний салоҳиятга эга мутахассисларни тайёрлаш ҳамда “жаҳолатга қарши маърифат билан курашиш”нинг таъсирчан чораларини кўриш долзарб масалага айланди.


Юртимизда миллий анъана ва қадриятларимизни ривожлантириш, улуғ аллома аждодларимиз илмий меросини чуқур ўрганиш, ёшларимизни Ватанга муҳаббат, илм-маърифатли, интеллектуал баркамол авлод этиб тарбиялашга давлат сиёсатининг устувор йўналиши сифатида қаралмоқда. Барча соҳалар каби диний соҳада ҳам кўплаб ислоҳотлар амалга оширилмоқда. Ислом дини бой илмий-маънавий мероси, аждодларимиз қолдириб кетган бебаҳо асарларни ўрганиш, миллий анъаналаримизни қайта тиклаш ишларига алоҳида эътибор қаратила бошланди ва диннинг арконларини эмин-эркин бажариш учун барча шароитлар яратилди. Бу соҳада олиб борилаётган ислоҳотлар дунё миқёсида ҳам муносиб эътироф этилиб, диний бағрикенгликнинг намунали модели сифатида баҳоланмоқда.


Аммо шундай шароитлар яратилган бир даврда, айрим ҳамюртларимиз баъзи исломга ёт гуруҳ тарафдорларининг ғаразли таъсирига берилиб, “Ислом давлати”ни қуриш, “кофирларга қарши жанг қилиш”, гўё мазлум бўлиб қолган мусулмонларга “ёрдам бериш” каби замонавий жамиятдаги мусулмон оламига зид бўлган ғайриисломий интилишлар билан “ҳижрат”, “жиҳод” қиламан деб, тинч-тотув яшаб турган жамиятларда содир этилаётган қўпорувчилик ҳаракатларида билиб-билмай ёки алданиб иштирочига айланиб қолмоқда. Бузғунчи кучларнинг “қўғирчоғига” айланиб, Ватанига, ўз ота-онаси, ака-укаси ва яқинларига қарши чиқмоқда. Натижада ноҳақ қон тўкилиши, ўзлари эса халок бўлиши, узоқ муддатга озодликдан маҳрум этилиши ва турли давлатларда қочқин ёки хору-зорликда нобуд бўлишига сабаб бўлмоқда.


Бундай ҳаракатларнинг бугунги кундаги асосий кўринишлари “Ироқ ва Шом Ислом давлати” (ИШИД) каби тоифалар фаолиятида яққол сезилади. Халқимизни хусусан, ёшлар ва аёлларни бундай радикал гуруҳлар ва уларнинг ғаразли ғоялардан ҳимоя қилиш, салбий таъсирига қарши ижтимоий-психологик иммунитет ҳосил қилиш, оқим тарафдорларининг даъволарини ҳақиқатдан йироқлигини илмий далил ва манбалар асосида ёритиш, норасмий жамоаларнинг юзага келишига имкон берувчи сабаблар ва шарт-шароитларни бартараф этиш юзасидан социал-психологик таҳлилга эҳтиёж сезилмоқда.


Мазкур мақолада Яқин Шарқ ва Афғонистоннинг жанговар ҳудудларидан “Меҳр” опперацияси доирасида қайтарилган аёллар ва болаларни реабилитация ва дерадикализация қилиш йўллари, уларни ижтимоий-маънавий муҳитга мослаштириш вазифалари, ИШИД (“Ироқ ва Шом Ислом давтати”) террористик ташкилотининг аёлларга нисбатан турли услублар орқали психологик таъсир ўтказиш босқичларининг таҳлили баён қилинган.

49-58
15
2

MASOFAVIY TA’LIMNI TASHKIL ETISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISHNING SAMARADORLIGI

Mavlyuda Sabirovna XODJAYEVA، Barno Batirovna SAYDAKHMEDOVA (Muallif)

Masofaviy ta’limni tashkil etishda raqamli texnologiyalardan samarali foydalanish – fanga kiritilayotgan yangi ma’lumotlarni tezkorlik bilan o’zlashtirishda muhim o’rin tutadi. Shuningdek, virtual o’rganilayotgan mavzu doirasidagi qo’shimcha ma’lumotlarni tezkorlik bilan kiritish imkoniyatlari yaratiladi. Demak, masofaviy ta’lim jarayonlarida raqamli texnologiyalarni kiritish usullari va ulardan samarali foydalanish uslublarini tadqiq etish, masofaviy ta’lim kurslarini yaratish, dolzarb ilmiy-texnik masalalar turkumiga kiradi. Hozirgi vaqtda ta’lim sifatini oshirishda raqamli texnologiyalardan foydalanishning ahamiyati juda yuqori. Tadqiqot ishining maqsadi – masofaviy ta’limda raqamli texnologiyalardan unumli foydalanish va uning samaradorligini tekshirishning nazariy asoslari. Maqolada Moodle tizimining imkoniyatlari, kurs elementlarining afzalliklari, fanni o‘qitishdagi samarali usullari keltirib o‘tilgan. Shuningdek zamonaviy raqamli texnologiyalar va aloqa vositalaridan masofaviy ta’limda foydalanish muhokama qilinadi. Maqolada raqamli texnologiyalarning rivojlanish bosqichlari keltirib o’tilgan, “Raqamli texnologiyalar”, “Raqamli ta’lim texnologiyalari” tushunchalarining ma’nosi va mazmuni aniqlangan. O’quv jarayonini qiziqarli tashkil etishda Kahoot va Quizizz dasturiy platformalari bo’yicha ma’lumotlar tavsifi berilgan. Mazkur platformaning imkoniyatlari  o’quvchilarning  intellektual  va  ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish, o’qishga bo’lgan ishtiyoqini oshirishdagi afzalliklari ta‘kidlanadi. Ta’lim jarayoni an’anaviy yoki masofaviy ta’lim bo‘lishidan qat’iy nazar talabalarning darsga qiziqishini orttirish, ularni o‘z ustida ishlashlari uchun undash, mustaqil o‘rganish ko‘nikmalarini shakllantirish zarur. Dars jarayonini o’yinli platformalarda tashkil etish, elеktron testlar kompleksini yaratish va uni ta’limda qo`llash, dars samaradorligini oshirish hamda o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini, darsga qiziqishini orttirish, o’tilgan mavzuni o’zlashtirish darajasi yuqori bo’lishiga darsga bo’lgan qiziqishi rivojlanishiga, darslikdan tashqari qo’shimcha adabiyotlardan foydalanishda ko’nikma va malakalari shakllanishiga, o’quvchilarni ilmiy izlanishga yo’naltirishda shuningdеk, o‘quvchilarga doimiy ravishda bilim bеrib borishda raqamli texnologiyalardan o`quv jarayonida foydalanish maqsadga muvofiqdir. 

59-67
29
5

ORGANIZATIONAL AND ECONOMIC MECHANISM OF INDUSTRIAL DEVELOPMENT OF THE TASHKENT REGION

Nilufar Sherkulovna BATIROVA (Muallif)

In the conditions of transition to innovative economy radical changes in all public administration structures were required for the effective work of industrial enterprises of the region. Only by providing a favorable innovative investment environment and creating an effective mechanism for each industrial enterprise the region was able to get on the path of renewal and development. The article describes the directions of development of organizational and economic mechanisms for the development of region’s industry in the in the conditions of the formation of an innovative economy. A number of mechanisms and their measurements are given. Opportunities to support innovation activities by regional governments are widely covered. In particular, the issue of financial security and tax incentives was raised. The importance of innovation centers and the need to open technology transfer centers are also explained in detail. The tasks of technology transfer centers and the sequence of work in this direction were also discussed. The organization of the development fund, the goals and objectives of the fund, the scope of activities and a number of programs in this area were also proposed. The article analyzes the innovative structure of the industrial complex of the region, highlights its components of the market, resource, financial, innovation and motivational blocks. The development of regional industry in three stages (initial, middle and final) is explained in detail. This is the basis for the need to develop a regional model for the development of the industry and the level of problems. The priority directions of development of the regional industry are determined. Basic principles, mechanisms and tools have been developed. The activities of regional industrial clusters were assessed qualitatively and quantitatively. A system analysis of the regional model of the industry development was also carried out. Measures to support innovation activities have been developed by local governments. In conclusion, proposals are given within the framework of the tasks set for the development of the industry and directions for their implementation. It also included a comprehensive program of measures to develop high-tech production in the region. The measures are aimed at reducing the remoteness of the districts and cities that make up the region.

68-76
3
2

ТАСАВВУФШУНОС ОЛИМ, ПРОФЕССОР НАЖМИДДИН КОМИЛОВНИНГ ИЛМИЙ-МАЪРИФИЙ ФАОЛИЯТИ (БИБЛИОГРАФИК ТАҲЛИЛ)

Tokhir KHATAMOV (Muallif)

Тасаввуф тарихини ўрганиш, манбавий асосларини таржима қилиш, шарҳлаш ва халқимизга етказиш масаласи – мустақилликнинг дастлабки йилларида зиёлиларимиз олдидаги муҳим вазифалардан бирига айланди. Ушбу масъулиятли вазифани бажаришда профессор Нажмиддин Комилов ва шогирдларидан иборат жамоа ҳам ўз ҳиссаларини қўшди. Мақолада тасаввуфшунос олим, филология фанлари доктори, профессор Нажмиддин Комиловнинг илмий-маърифий фаолияти тадқиқ этилган. Жумладан, Н.Комилов томонидан нашр этилган асарлар, мақолалар, монографиялар, рисолалар, таржималар, маърузалар, сўзбошилар, тақризлар ҳамда масъул муҳаррирлик, таҳрир ҳайъатидаги иштироки каби жиҳатлар ўрганилган. Ўрганиш жараёнида аниқланган маълумотлар асосида олимнинг тасаввуф соҳаси бўйича олиб борган илмий фаолиятига доир таҳлилий хулосалар берилган. Олимнинг илмий тадқиқот фаолияти серқирра бўлиб, фаннинг турли йўналишларида илмий тадқиқот ишларини олиб борди. Жумладан, адабиёт соҳасида таржима ва қиёсий адабиётшунослик, таржима тарихининг назарий масалалари, матншунослик ва адабий жанрлар тараққиёти билан боғлиқ жиҳатларни тадқиқ этганлиги таъкидлаб ўтилган. Олимнинг “Тасаввуф” бўйича нашр этилган биринчи китобининг истиқлол йилларида тасаввуф таълимоти бўйича илмий аҳамияти ўрганилиб, китобдаги тасаввуф тарихи, тариқатлар, ҳол, маърифат ва ҳақиқат, муҳаббат, каромат, тариқат ва шариат, хилват ва анжуман, футувват, моҳият – инсон учун курашмоқ, комил инсон, тасаввуф ва бадиий ижод каби долзарб масалалар таҳлил этилган. Н.Комилов томонидан асарларга масъул муҳаррирликнинг бажарилиши, шарқ қўлёзма асарларнинг таржималари, маърузалар, сўзбошилар, тақризлар ҳамда таҳрир ҳайъатидаги фаолияти каби кўплаб ишлари алоҳида ўрганилди. Шу билан биргаликда, Н.Комилов илмий фаолиятининг замондошлари эътирофига оид мақолалар рўйҳати шакллантирилиб тақдим этилди. Профессор Нажмиддин Комиловнинг илмий-маърифий фаолиятини ўрганиш уч даврга бўлинди ва ҳар бир давр учун ном берилиб, алоҳида хулосалар тақдим этилди. Олимнинг ўз умри давомида дин, миллат, тарих, адабиёт ва тасаввуф бўйича олиб борган илмий-ижодий изланишлари, бугунги авлод учун ижобий аҳамиятга эга маърифий мерос ҳисобланинишини эътиборга олинди ва имкон даражасида илмий-ижодий фаолияти мазкур мақолада ёритилди.

77-85
5
1