DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2022/1/75%20-%2086Kalit so‘zlar:
дин диний омил глобаллашув сиёсат жаҳон динлари миллий динлар диний ташкилотлар нодавлат ташкилотлар инсон омилиAnnotasiya
Жаҳон сиёсати муайян давлатнинг ўзига хослиги ва урф-одатлари билан боғлиқ шароитлар ҳамда омиллар туфайли давлатларнинг миллий манфаатларидан келиб чиққан ҳолда мураккаб ва кўп қиррали муносабатдир.
Халқаро муносабатларда диннинг ўрни иқтисод ва сиёсатчалик муҳим деб ҳисобланмайди. Лекин дунёда турли динлар ниқоби остида юзага келаётган низо ва келишмовчиликлар жаҳон ҳамжамиятига диний омилнинг қанчалар муҳим экани, бу омил чегара билмаслиги, муайян давлат ҳудудида қолмаслигини такрор ва такрор эслатмоқда. XX асрда динга бўлган салбий муносабат XXI асрга келиб тубдан ўзгарди, дин шахс ва жамият ўртасидаги боғловчи, жаҳон ҳамжамияти сиёсий тизимида келишувга эришишдаги муҳим омил сифатида кўрила бошлади. Жаҳон сиёсатида диний омилнинг кучайиши нафақат глобаллашув, балки халқаро муносабатларнинг кўп асрлик секуляризация жараёни билан ҳам бевосита боғлиқ ҳисобланади.
Маълум йўналишлардан келиб чиққан ҳолда сиёсий омилга таъсир этувчи тизим турли кўринишга эга бўлса ҳам, лекин умумий тартибда у иқтисодий, жўғрофий, этномиллий, диний, маданий, ижтимоий-сиёсий ва тарихий жараёнлар билан боғлиқ ҳисобланади. Ушбу мақолада ҳозирги кунда халқаро сиёсатда маданий ва диний омил ҳам бошқа омиллардан кам бўлмаган муҳим аҳамият касб эта бошлагани, жаҳон сиёсатида диний омилнинг кучайиши нафақат глобаллашув, балки халқаро муносабатларнинг кўп асрлик секуляризация жараёни билан ҳам бевосита боғлиқ экани, ХХ асрга келиб халқаро муносабатларнинг диний анъаналар доирасида намоён бўлишида диний омил ўзини борича намоён эта бошлагани, у ҳақда турли назария ва қарашларнинг пайдо бўлишига асос бўлгани ҳамда ушбу назариялар таҳлили, бундан ташқари диний омилнинг жамиятнинг барча соҳаларига кўрсатган таъсири тадқиқ этилган.
Мақолада диний омил ва унга берилган таърифлар, Малайзия тарихи, диний-фалсафий таълимотлари, мазкур ўлкада диний омилнинг жамият ва сиёсатидаги ўрнини ўрганишда қиёсий-тарихий, типологик, герменевтик ҳамда адабиётларни комплекс таҳлил этиш усулларидан фойдаланилди.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Buvinic, M. Women in Poverty: A New Global Underclass // Foreign Policy (Fall). P. 39. 2См. United Nations Millennium Development Goals. URL: http://www.undp.org/content/undp/en/home/mdgoverview.html
2. Chalk P. West European Terrorism and Counter Terrorism: The Evolving Dynamic. New York: St Martin’s Press, 1996. P. 98.
3. Cronin A. K. Behind the Curve .Globalization and International Terrorism // International Security. 2002. 27(3). Winter/Spring. P. 39.
5. Huntington, S. The Clash of Civilizations. New York: Simon and Schuster, 1996.
6. Marty M. and Appleby R.S. Conclusion: Remaking the State: The Limits of the Funda- mentalist Imagination // Fundamentalisms and the State: Remaking Polities, Economies, and Mili- tance. Chicago:TheUniversity of Chicago Press, 1993.
7. Smith, D. E. Religion and Political Development. Boston, MA: Little Brown, 1970. P.6.
8. The Globalization of World Politics: an Introduction to International Relations / John Bay- lis, Steve Smith, Patricia Owens. 4thedition. New York: Oxford Univ. Press, 2008.
9. United Nations Human Development Report. New York: United Nations Development Programme? 2003. URL: http://www.unic.un.org.pl/hdr/hdr2003/hdr03_complete.pdf
10. Армстронг К. Битва за Бога. История фундаментализма. – Москва: 2013. – Стр.109.
11. Баталов Э.Я. Антропология мировой политики и международных отношений. – Москва: Аспект Пресс, 2010.С. 93.
12. Гусев М. Исламский фактор во внутренней ситуации в Малайзии // «Азия и Африка сегодня». - Москва: 2007 г., № 5, – Стр. 45–50.
13. Гусев М. Может ли возникнуть “Новый Азиатский халифат”? // «Азия и Африка сегодня». – Москва: 2004 г., № 11, – Стр. 58.
14. Ganiyev, A. (2020). TAXATION POLICY AND LAND REFORMS IN COLONIAL MALAYA. The Light of Islam, 2020(4), 56-62. https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2020/iss4/7/.
15. Ganiyev, A. (2020). Institution of Zakat in Colonial Malaysia. The Light of Islam, 2020(1), 10-18. https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2020/iss1/2/
16. Земляков Л.Е. Религиозный фактор политической культуры. Вестник БДУ. Сер.3. 2006. № 3. – Стр.70.
17. Инсон ҳуқуқлари декларасияси (1948), Инсон ҳуқуқлари ва асосий эркинликларини ҳимоя қилиш Европа конвенсияси (1950), Ирқий камситишнинг барча турларини тақиқлаш бўйича халқаро конвенсия (1965), Фуқаролик ва сиёсий ҳуқуқлар ҳақидаги халқаро пакт (1966), Инсон ҳуқуқлари тўғрисидаги Америка конвенсияси (1979), Аёлларни камситишнинг барча турларига барҳам бериш тўғрисидаги конвенсия (1979), Инсон ва халқлар ҳуқуқлари бўйича африка хартияси (1981), Бола ҳуқуқлари тўғрисидаги конвенсия (1984) ва б.
18. Корм Ж. Религиозный вопрос в XXI веке. Геополитика и кризис постмодерна. – Москва: “Институт общегуманитарных исследований”, 2012; Звягелская И.Д. Религиозный фактор в палестино-израильском конфликте // Религия и конфликт /под ред. Малашенко А. и Филатова С. – Москва: “Росспен”, 2007; Митрофанова А.В. Религиозный фактор в мировой политике и проблема «цивилизаций» // Век глобализации. 2008.
19. Косов Г.В. Политическая концепция ислама: цивилизационный и политологический анализ. – Ставрополь: Возрождение, 2008.
20. Кюнг Г. Великие христианские мыслители. – СПб.: 2000. – Стр. 390.
21. Лейн Т. Христианские мыслители. – Москва: 1997. – Стр. 326
22. Митрофанова А.В. Религиозный фактор в мировой политике и проблема “цивилизаций” / Век глобализации. 1/2008. Стр.109.
23. Nematullo Mukhamedov & Nurulloh Turambetov. (2021). The origins of religious tolerance in Central Asia. International journal of social science & interdisciplinary research ISSN: 2277-3630 Impact Factor: 7.429, 10(12), 68–73. Retrieved from https://www.gejournal.net/index.php/IJSSIR/article/view/105.
24. Назаров А.А. Религиозный фактор и его влияние на внешнюю политику государств: ретроспективный анализ / Вестник РМАТ №3. 2017. С.26.
25. Пай Л. Незападный политический процесс // Политическая наука. – 2003. – № 2., Василев Л.С. История Востока: в 2 т. – Москва: Высшая школа, 1993., Ерасов Б.С. Общие критерии дихотомного сопоставления социокультурных оснований Запада и Востока // Сравнительное изучение цивилизаций. – Москва: Аспект Пресс, 1998.
26. Переяшкин А.В. Религиозный фактор в современной мировой политике. Диссертация на соискание ученой степени кандидата политических наук. Пятигорск – 2015. – Стр. 17,
27. Поливянний Д.И. Конфессиональные аспекты международных отношений и мировой политики. Доступ: http://www.hist.msu.ru/Labs/UkrBel/relotn.htm (дата обращения: 14.05.2020).
28. Религия и глобализация на просторах Евразии / Под ред. А.Малашенко, С.Филатова. – Москва: 2009. –Стр. 97
29. Родосская декларация 2009 года. Доступ: http://www.ageev.net/2009/10/mirovoj-obshhestvennyj-forum-dialog-civilizacij (дата обрашения: 14.05.2020).
30. Станкевич Г.В., Косов Г.В. Политизация религиозного фактора: исламская проекция. / Исламоведение. 2013. № 3. – Стр. 15.
31. Угринович Д.М. Философические проблемы критики религии. – Москва: Политиздат, 1965. - Стр. 325–326.
32. Фактор // Большая советская энциклопедия: в 30 т. / гл.ред. А.М.Прохоров. – 3-е издание. –– Москва: “Советская энциклопедия”, 1969-1978.
33. Шерис А. Религиозный фактор и общество. Белорусская думка. № 5, 2019. Стр. 110.
34. Яковлев А.И. Религиозный фактор в мировой политике в эпоху глобализации: от секуляризации к фундаментализму // Вестн. Моск. ун-та. Сер. 25. Международные отношения и мировая политика. 2013. № 4. – Стр. 6.

