DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2023/4/78-88Kalit so‘zlar:
Islom yahudiylik diniy omil dinlarda oziq-ovqat halol kosher tref oziq-ovqat retseptlari ovqatlanish tartibi.Annotasiya
Dinlarning asosiy omillaridan biri oziq-ovqat tizimi bo’lib, u geografik, tarixiy, ijtimoiy va madaniy kabi ko’plab jihatlarni qamrab oladi. Umuman dinga qiziqish ortib borayotgan bir sharoitda anʼanaviy diniy
konfessiyalarning samoidentifikatsiyasi, jumladan, diniy jamoalarning birligi va yaxlitligini qoʻllab-quvvatlovchi meʼyoriy mexanizmlarni aniqlashtirish masalalari ayniqsa dolzarb boʻlib qoldi. Har qanday etnik guruhning ovqatlanish tartibi oziq-ovqat uchun ishlatiladigan asosiy oziq-ovqat mahsulotlarining tarkibi, mahsulotlarni tayyorlash va saqlash usullari, ulardan tayyorlanadigan taomlarning navlari, oziq-ovqatning etnik o’ziga xosligi, ular bilan bog’liq urf-odatlar, oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlash va pishirish usullari, oziq-ovqat cheklovlari, taqiqlar va afzalliklar, ovqatlanish tartibi va ovqatlar tayyorlanadigan va iste’mol qilinadigan joylar, oziq-ovqat mahsulotlarining milliy xususiyatlari va an’analaridan iborat.
Islom va yahudiylik kabi dinlarda oziq iste’moli qaysidir ma’noda o’xshashdir. Islomda, shuningdek, yahudiylik (iudaizm) dinlarida oziq-ovqat alohida o’rin tutadi va bu xalqlarning ovqatlanish madaniyati ularning diniy manbalarida bayon etilgan ko’plab me’yorlar bilan tartibga solinadi. Shunga qaramay, ushbu dinlar e’tiqodchilarining ovqatlanish madaniyatida diniy omilning rolini har tomonlama va muvofiqlashtirilgan o’rganish haligacha amalga oshirilmagani ushbu yo’nalishdagi tadqiqotlarning dolzarbligini ko‘rsatadi.
Ushbu maqolada islom va yahudiylik dinlaridagi asosiy oziq-ovqat ko’rsatmalarini, ularning paydo bo’lishi va rivojlanishi qiyosiy tahlil qilingan. Tadqiqot mavzusi dolzarb va ilmiy ahamiyatga ega, chunki oziq-ovqat ko’rsatmalari diniy tizimlarning muhim tarkibiy qismidir. Turli e’tiqodlarning ovqatlanish madaniyatini tahlil qilish ular o’rtasidagi bog’liqlik, o’xshashlik va farqli jihatlarini topishga imkon beradi, bu umuman dinni, xususan, uning jamiyatda faoliyat ko’rsatish mexanizmlarini chuqurroq tushunishga yordam beradi.
Tadqiqotning maqsadi – islom va yahudiylikda ovqatlanish madaniyatidagi diniy omilni tahlil qilishdir. Maqsadga erishish uchun quyidagi vazifalar qo‘yildi: islom va yahudiylik dinlarida iste’mol madaniyatiga oid birlamchi tushunchalarni aniqlash, din va ovqat iste’mol qilish madaniyatini o‘rganishning ilmiy-nazariy asoslarini aniqlash, taqqoslash, diniy an’analarda halol va kashrutning umumiy tamoyillarini tadqiq qilishdir.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Абдулла Нирша, Сахих имама Муслима. – 2008, 1934 с.
2. Аз-Замахшари М. Весна чистых. – Бейрут : Муассасат аль-Алами, 2010. – 978 с.
3. Ализаде М. Социологический анализ стиля питания // Социальное благоустройство. – 2011, №44. – 320 с.
4. Аль-Кулайни М. Аль-Кафи. – Тегеран : Нур-е вахй, 2008. – 770 с.
5. Артемова О. Ю., Традиционная пища // Народы и религии мира : Энциклопедия / Ин-т этнологии и антропологии им. Н. Н. Миклухо-Маклая Рос. Акад. Наук (Москва), Большая рос. энцикл., 1998, 150 с.
6. Арутюнов С.А., Маркарян Э.С., Мкртумян Ю.И. Проблемы исследования культуры жизнеобеспечения этноса // Советская этнография. – 1982, № 3. – 380 с.
7. Арутюнов С.А. Карта культуры питания народов мира // Этнографическое обозрение. – 2011, №2. – 200 с.
8. Ат-Табарани, сборник хадисов. – 2022. – 315 с.
9. Ахунди М. Отношение к еде и питанию с точки зрения ислама //Хассун. – 2009, №15. – 400 с.
10. Ахмад ибн Абд аль-Лятиф аз-Забиди, «Сахих Аль-Бухари». – 370 с.
11. Аятоллахи, С. Взгляд на питание с точки зрения ислама // Мешкот. – 1988, №18. – 190 с.
12. Бейтс Д. Пелак Ф. Культурная антропология. – Тегеран : Научное издательство, 2003, 980 с.
13. Берс А. А. Религиозные запреты на пищу. – М. : Научное обозрение, 1901, 230 с.
14. Boas F. Ethnology of the Kwakiutl. Washington D.C, 1913. 712 p.
15. Бутинов H. А. Пища, родство, инцест. Культура народов Индонезии и Океании. (Сборник музея Антропологии и этнографии). JL : Наука, 1984. 234 c.
16. Галицкий В. К вопросу об особенностях питания приверженцев различных религиозных традиций. – Москва : Сервис в России и за рубежом, 320 с.
17. Гиль П., Мешков З. Тора. – 1999.
18. Дородных М. Ислам и питание. – Орел : Орловский государственный университет имени И.С. Тургенева. 2016, 650 с.
19. Заки ад-дин аль-Мунзири, «Сахих Муслим», 2011, 1046 с.
20. Кардави – Дозволенное и запретное в исламе. – Россия : Идеал-Пресс, 1989, 45с.
21. Козлов В. И. Жизнеобеспечение этноса: содержание понятия и его экологические аспекты // Этническая экология. – М. : Наука, 1991. 148 c.
22. Кориц Сима, Кориц Михаэль. Не хлебом единым. Секреты еврейской кухни. – Москва : Текст, Книжники, 2010, 220 с.
23. Э. Кулиев, перевод Корана, 2007, 826 с.
24. Маддахи Машизи Джавад. Религиозный фактор в культуре питания: на примере таджиков г. Казани. Дисс. кан.ист.наук. – Казань, 2012. 207 c.
25. Муравьев В.В. Питание населения и духовная культура общества. – Санкт-Петербург : Искусство, 2009, 340 с.
26. Низамуддин аль-Бурханфури, Низамуддин, Аль-Фатава аль-Хиндия». – 2019, Т. 5. – 289 с.
27. Примак П. Кашрут как этнокультурный маркер традиционной кухни евреев. – Санкт-Петербург : Искусство, 2006, 130 с.
28. Расул Камила бинт. Мусульманская кухня. – Диля, 2013. – 272 стр.
29. Смоленский Б., Григоров Ю. Религия и питание. – Киев, 1995. – 346 с.
30. Смолянский Б. Л., Лифляндский В. Г. Священная кухня. Религия и питание. – СПб. : Амфора, 2012, 450 с.
31. Тюменев А. И. Евреи в древности и в Средние века. – Петербург : Госиздат, 1922. – 430 с.
32. Уиттмайер С. Социальная и религиозная история евреев. – Англия : Jewish Publication Society of
America, 1952. – 215 с.
33. Элиаде М. История веры и религиозных идей = Histoire des croyances et des idées religieuses. De Gautama Bouddha au triomphe du christiahisme / пер. с фр. Н. Н. Кулаковой, В. Р. Рокитянского, Ю. Н. Стефанова ; отв. ред.: А. А. Старостина. — М. : Академический проект, 2008. — Т. 2. – 670 с.

