Mualliflar

  • Yulduz NAMAZOVA National university Uzbekistan Muallif

DOI:

https://doi.org/10.47980/TLOI/2020/3/47-57

Kalit so‘zlar:

Мафкура ўзлик принцип давлат зиёли маънавият маданият тафаккур маърифат жадид таълим қадрият ғоя халқ миллий мустамлака маърифатпарвалик менталитет мерос

Annotasiya

XIX аср охири XX аср бошларида Туркистонда шаклланган таълим фалсафаси бу жадид маърифатпарварларининг миллий педагогик фаолият ва таълим асослари, унинг мақсадлари ва идеаллари, педагогик билимлар методологияси, янги рус тузем мактаблари тизимини яратиш усулларини таҳлил қилувчи тадқиқот соҳаси сифатида талқин қилинади. Шу боисдан ҳам таълим фалсафаси бу даврдаги ижтимоий-институционал шаклга эга бўлган соҳа сифатида жадидларнинг таълим дастурининг мақсади ва вазифалари, тамойилларини ўзида акс эттирган десак хато қилмаган бўламиз. Бизга маълумки, жадид маърифатпарварлиги шаклланган даврда дастлаб АҚШ кейинчалик эса Европада таълим фалсафаси бўйича махсус тадқиқотлар амалга оширилган. Бироқ, ундан анча олдин ҳам таълим фалсафаси бўйича Платон, Аристотел, Ян Амос Коменский, Локк, Гербарт каби файласуф олимлар томонидан алоҳида фалсафий тизим яратилган. Жадидлар учун ислом дини жаҳолатдан қутулиш йўли, маънавий баркамолликка эришиш воситаси ҳисобланган. Туркистонда келажакда умуминсоний ғояларга таянган, парламентаризм асосида бошқариладиган дунёвий давлат қуриш асосий мақсад қилиб қўйилган. Хусусан, буни миллий-ҳудудий автономия бўлган «Туркистон мухторияти» тузишга бўлган сиёсий ҳаракатлар жараёнида кўришимиз мумкин. Мақолада жадидчилик ҳаракатининг таълимга доир қирралари тадқиқ қилинган. Жадид маърифатпарварлари ғоясининг Туркия, татар ва озарбойжон фикрий дунёсига эргашиш орқали Ғарбий Европа маърифатчилигидан ҳам хабардор бўлишга интилиши масалалари таҳлил этилган.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma'lumotlari hali mavjud emas.

Bibliografik manbalar

1. Аhrorova Z. (2004) Jadid pedagogika asoslari. Toshkent, 2004. –B.11.

2. Alidjanova, L. A. (2019). The value of the scientific approach in the study of religions and science. ISJ Theoretical & Applied Science, 12 (80), 508-512. Soi: http://s-o-i.org/1.1/TAS-12-80-96Doi:https://dx.doi. org/10.15863/TAS.2019.12.80.96

3. Alidjanova, Lazizakhon Abbasovna (2020) “Questions of religion and society in the works of ibn Khaldun,” The Light of Islam: Vol. 2020 : Iss. 1 , Article 5. Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2020/iss1/5

4. Dono, K. (2020). Features of information exchange aspects in the information society. Ижтимоий фанлар, 2(3).

5. Zaki Validiy. (1981) Bugungi turkiylar. Istanbul, 1981. B. 579.

6. Ehtiyoji millat. (1913)/“Samarqand” gazetasi, 1913 yil, №26-son

8. Аbdulhakim Nurboy. (2005) Biz qanday millatmiz? // Tafakkur. – Toshkent, 2005, 2-son. – B.10-17.

9. Аbdurashidxonov M. (2003) Tanlangan asarlar / Аbdurashidxonov M. -T.: “Maʼnaviyat”. 2003, 19 bet

10. Аbdurashidxonov M. (2003)Tanlangan asarlar / Аbdurashidxonov M. -T.: “Maʼnaviyat”. 2003, 141-142 betlar

11. Aripova, Zukhra (2020) The life and status of women in society during the mamluk period, The Light of Islam: Vol. 2020: Iss. 2, Article 3. Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2020/iss2/3

12. Kalandarova, D. (2020). Features of aspects of information exchange. The Light of Islam, 2020(1), 210-214.

13. Qosimov B. Milliy uygʼonish. (2002) -T.: Maʼnaviyat, 2002. –B.33.

14. Аbdurashidxonov M. Tanlangan asarlar (2003) / Аbdurashidxonov M. -T.: “Maʼnaviyat”. 2003, 19-bet

15. Аbdurashidxonov M. (2001) Xotiralarimdan (Jadidchilik tarixidan lavhalar) / Аbdurashidxonov M.

-T.: “Sharq”, 2001 6-bet.

16. Mahmudxoʼja Behbudiy. (1914) Аʼmolimiz yoinki murodimiz // Oyina. 1914. № 6-7.

17. Mahmudxoʼja Behbudiy. (1999) Tanlangan asarlar. -T.:Maʼnaviyat, 1999.- B. 228.

18. Behbudiy M. (1913) Ehtiyoji millat // Samarqand. 1913 yil 12 iyulь.

19. Behbudiy M. (1997) Ikki emas, toʼrt til lozim // Behbudiy M. Tanlangan asarlar. Toshkent, 1997.150-152-betlar.

20. Olloyor. (1914) Rus lisonining ahamiyati // Sadoi Turkiston. 1914 yil 17 may.

21. Voqidova K.А. (2002) Ishoqqon Junaydulloh Xoʼja oʼgʼli Ibrat va uning tarixiy ilmiy merosi: Tarix fan.nom. ilmiy darajasini olishuchun yozilgan dissertatsiya. Toshkent, 2002.44-bet.

22. Dolimov U. (1994) Ishoqxon Ibrat (Istiqlol fidoyilari seriyasidan). Toshkent, 1994.53-bet.

24. https://www.tadqiqot.uz/wp-content/uploads/2019/07/tarix-2019-02/318-322.pdf. Behbudiy M. (1999) Tanlangan asarlar // Toʼplovchi, soʼzboshi va izohlar: B.Qosimov. – 2-nashri, tuzatilgan va toʼldirilgan. – Toshkent: Maʼnaviyat, 1999. – 150 b.

25. Аhmad Donish. (1964) Navodir ul-vaqoe. «Fan», T., 1964 yil. 274-bet.

26. Аshurova X.S. (2020)Samarqand jadidlarining ijtimoiy-siyosiy qarashlari (XX asrning birinchi choragi). Falsafa fanlari boʼyicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. – Samarqand 2020. –B.13.

27. Husanov B. E. (2002) Shaxs va jamiyat munosabatlarida goʼzallikning namoyon boʼlish xususiyatlari: Dis ... fal. fan. nom. – Toshkent: OʼzMU, 2002. -92 b.

28. Mahmudov T., Zayniddinova Z. Choʼlpon – romantik shoir (1991) // Sanʼat. – Toshkent, 1991. -№10. – 4 b.

29. Qosimov B. (2006) Ismoilbek Gaspirali. –T.: Maʼnaviyat, 2006. -B.26.

30. Qosimov B. (2006) Ismoilbek Gaspirali. –T.: Maʼnaviyat, 2006. -B. 27

31. Qosimov B. (2002) Milliy uygʼonish jasorat marifat fidoyilik. -T.: Maʼnaviyat, 2002. –B. 162.

32. Behbudiy M. (1994) Аsarlar. 2-jild. – T.: Gʼ.Gʼulom nomidagi Аdabiyot va sanʼat nashriyoti, 1994. B. 271-272.

33. Аbdulla Аvloniy. (1998) Tanlangan asarlar. 2-jild. –T.: , 1998. –B.185-186.

34. Baller E.А., Ismoilov F.Yu. (1978) Vorislik nima? – Toshkent: Oʼzbekiston, 1978. – B. 21.

35. Falsafa entsiklopedik lugʼat. – Toshkent: Oʼz ME nashriyoti, 2010. – B. 179-180.

36. Xujaev, M. I. (2015). Nekotorыe osobennosti eticheskix vzglyadov Аxmet-Zaki Validova. Credo new, (2-2), 3-3.

37. OʼzR. MDА, 47-f. 1-r. 1065-ish B.211.35.

38. Xujaev, M. I. EPRA International Journal of Research and Development (IJRD) Volume: 5 | Issue: 8 | August 2020 - Peer Reviewed Journal 2020 EPRA IJRD | Journal DOI: https://doi.org/10.36713/epra2016 | www.eprajournals.com |349 | BASHKIR TURKISH STUDIES. Volume: 5 | Issue: 8 | 2020

39. Sultonov, Asliddin (2019) “The new philosophical paradigm of cultural development,” The Light of Islam: Vol. 2019: Iss. 4 , Article 25. Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2019/iss4/25

40. Sultonov A.F. (2016) Davlat hokimiyatida demokratik boshqaruv madaniyatining rivojlanish jarayonlari. – Toshkent: O’zbekiston. – 264 bet.

41. Sadulla Otamuratov, Asliddin Sultonov. (2020). Democratic paradoxes of civil processes and necessary of new national idea in Uzbekistan. International Journal of Advanced Science and Technology, 29(05), 1521 - 1526. Retrieved from http://sersc.org/journals/index.php/IJAST/article/view/10072

42. Kakhharova, M. (2018). Question of Studying Personal Spiritual and Moral Development. Eastern European Scientific Journal, (6).

43. Qaxxarova, M., & Tuychieva, H. (2019). SPIRITUAL-MORAL ENVIRONMENT AND ITS BASIC INDICATORS. The Light of Islam, 2019(4), 24.

44. Qaxxarova, M., & Absattorov, B. M. (2020). EVOLUTION OF VIEWS ON ETHICS, ETHICAL CRITERIA AND ETHICAL STANDARDS. The Light of Islam, 2020(1), 110-115.

45. Islomov Z. (2020) Mahmudxo'ja Behbudiy milliy mustaqillik bunyodkori. Islom tafakkuri, 2020 yil №3. B. 6-11.

Tegishli maqolalar

Muminjon XUJAEV, МАҲМУДХЎЖА БЕҲБУДИЙ – ЖАДИД ИСЛОҲОТЛАРИ ЕТАКЧИСИ , Islom ziyosi: Jild 3 № 3 (2020)

Tulkin ALIMARDONOV, АМИР ТЕМУР ДАВЛАТ БОШҚАРУВИДА МИЛЛИЙ ВА ДИНИЙ ҚАДРИЯТЛАР УЙҒУНЛИГИ , Islom ziyosi: Jild 4 № 2 (2021)

Tulkin ALIMARDONOV, АМИР ТЕМУР СИЁСИЙ ҚАРАШЛАРИДА ДИНИЙ ТАМОЙИЛЛАР , Islom ziyosi: Jild 2 № 4 (2019)

Timur Sobirovich SATTAROV, AKMARAL A. Batayeva, Dauletali AKBARHAN, ЁШ АВЛОДНИНГ МАЪНАВИЙ-АХЛОҚИЙ ТАРБИЯСИ , Islom ziyosi: Jild 4 № 1 (2021)

Guzal OCHILOVA, Shakhlo JUMAYEVA, Bakhrom OCHILOV, ЖАМИЯТНИНГ МАЪНАВИЙ-АХЛОҚИЙ ВА МАДАНИЙ РИВОЖИДА МИЛЛИЙ ДАВЛАТЧИЛИК ТАФАККУРИНИ ШАКЛЛАНТИРИШ ЗАРУРИЯТИ: УСУЛ ВА ВОСИТАЛАРИ , Islom ziyosi: Jild 2 № 2 (2019)

Muxlisa MIRZAEVA, САЛЖУҚИЙЛАР ДАВРИДА БАҒДОД “НИЗОМИЯ” МАДРАСАСИНИНГ ТАШКИЛ ТОПИШ ТАРИХИ , Islom ziyosi: Jild 6 № 4 (2023)

Gozal SHARIPOVA, МАДАНИЙ БАҒРИКЕНГЛИК - ЎЗАРО МАДАНИЯТЛАРАРО АЛОҚАЛАР ТАМОЙИЛИ СИФАТИДА (МАЛАЙЗИЯ МИСОЛИДА) , Islom ziyosi: Jild 5 № 3 (2022)

Bakhtiarhoja SHODMONOV, ЁШЛАРГА ОИД ДАВЛАТ СИЁСАТИНИ АМАЛГА ОШИРИШДА ЖАҲОН ТАЖРИБАСИ ВА ЎЗБЕКИСТОН , Islom ziyosi: Jild 3 № 1 (2020)

Bahromkhuzha MAHAMADHODZHAEV, ЎРТА ШАРҚ ВА ЎРТА ОСИЁДА ПЕДАГОГИК ФИКР ВА ТАЪЛИМ (IХ-ХII АСРЛАР) , Islom ziyosi: Jild 3 № 2 (2020)

Zamirakhon ISAKOVA, ТАСАВВУФ ТАЪЛИМОТИДА ИРФОН ТУШУНЧАСИ ВА УНИНГ МАЗМУН-МОҲИЯТИ , Islom ziyosi: Jild 4 № 4 (2021)

Bundan tashqari, ushbu maqola uchun shunga o'xshash maqolalar uchun kengaytirilgan qidiruvni boshlang mumkin.