Authors

  • Ismat NAIMOV The Institute of History of the Academy of Sciences of the Republic of Uzbekistan. Author

DOI:

https://doi.org/10.47980/TLOI/2021/2/46%20-%2054

Keywords:

Ahmad Donish qazi Islam iman religion truth Usuli hamsa (Style of the five) scientist tolerance content pilgrimage

Abstract

In the second half of the 19th century, marked by intensive scientific researches, the educator and encyclopedist Ahmad Donish left behind a rich scientific legacy, particularly his work Me’yoru-t-tadoyun, which to this day remains poorly studied. Even though the name of this work is known to the scientific community, few people are still familiar with its content.

The article analyzes the religious and moral factors that caused the creation of the work Me’yoru-t-tadoyun, the recommendations of Ahmad Donish regarding the coverage of the history of world religions, and the rights of representatives of different religions to consider their beliefs as the only true ones.

Ahmad Donish proposed a series of large-scale reforms in the Bukhara Emirate. These reforms assumed the coverage of a complex of political, economic, and social problems of the country, which would contribute to the establishment of mutual respect and peaceful coexistence of citizens of the Bukhara Emirate, belonging to various religious beliefs. In his work, Ahmad Donish turned to the scientific heritage of his forerunners to strengthen the correctness of his ideas. The sources for it were such works as the works of Sheikh Fariddin Attor (Tazkiratu-l-avliya), Mavlono Jami (Nafatahuluns), Sarvi Bustani and his Tadilu-l-mizan, considered to be the edition of Mizanu-l-Haq, Mizanu-l-mavazin by Abdullah Mashhadi, Nasikhatu-l-muminin by Hafiz Gulom Halim Dehlevi, Rabboniilikni anglash (Understanding the Rabbinic ) by Abdulqadyr Gelani, including Kimiyoi Saodat and Imam Ghazali, such religious and moralistic works as Kanzu-lirfon and Hadisi Qudsi. The content of the work traces the influence of the philosophical views of Abu Nasr Farabi on the formation of the religious and moral ideas of Ahmad Donish.

The author of the article, outlining his thoughts about the meaning of «Me’yoru-t-tadoiyun» for the present, emphasizes and gives several convincing examples confirming the importance of this work for ensuring interreligious harmony of tolerance, resolving mutual contradictions between different religions. The author ends the article with scientific conclusions about the meaning and role of the studied work «Me’yoru-t-tadoyun» in the education of modern youth and in explaining the essence of the true doctrine of Islam.

Downloads

Download data is not yet available.

References

1. Аҳмад инб Носир (Аҳмаде Калла Донеш) Бухори. Меъёр ул тадоййун. ЎзР ФА ШИ, инв:553. 136 варақ. (ҳ.1311/ м.1894 йй. Муаллиф дастхати).

2. Аҳмад ибн Носир (Аҳмаде Калла Донеш) Бухори. Меъёр ул тадоййун. ЎзР ФА ШИ, инв: 2187. 154 варақ. (Кўчирувчи: Сиддиқхон Ҳашмат).

3. Ахмад Махдуми Дониш. Меъёру-т тадойюн (Таҳияи матн ба алифбои кириллии тоҷики ва тасҳеҳу тавзеҳот ва шарҳи луғот аз А.Девонақулов ва Н.Зокиров). – Душанбе: Эр-граф, 2010. – 309 саҳ.

4. Аҳмад Дониш. Наводирул вақое (Нодир воқеалар). Академик И.Мўминов таҳрири остида. Форс-тожикчадан А.Ҳамроев ва А.Шокиров таржимаси. – Тошкент: “Фан”, 1964. – 414 б.

5. Аҳмад Дониш. Рисола ёхуд манғитлар хонадони салтанатининг қисқача тарихи. Таржима, изоҳлар ва кириш сўзи муаллифи Қ.Йўлдошев. – Тошкент: “Ўзбекистон миллий энциклопедияси” Давлат илмий нашриёти, 2014. - 144 б.

6. Ахмад Дониш. Путешествие из Бухары в Петербург. Вступительная статья и примечания Р. Хадизаде. Перевод с таджикского М.Н. Османова и Л.Н. Демидчика. – Сталинобад: Ирфон, 1976. – 280 с.

7. Айний С. Асарлар. Саккиз томлик. Том 5. Эсдаликлар I-II қисмлар. – “Тошкент”: Бадиий адабиёт нашриёти, 1965. – 312 б.

8. Айний С. Асарлар. Саккиз томлик. Том 6. Эсдаликлар III қисм. – “Тошкент”: Бадиий адабиёт нашриёти, 1965. – 240 б.

9. Айний С. Асарлар. Саккиз томлик. Том 7. Эсдаликлар IV қисм. – “Тошкент”: Бадиий адабиёт нашриёти, 1966. – 312 б.

10. Бартольд В.В. Исламъ. – Петроградъ. Огни, 1918. – 98 с.

11. Бертельс Е. Рукописи произведений Ахмада Каллэ. Труд Таджикской базы. – М.: АН СССР, 1936. – 385 с.

12. Қуръони Карим. Бақара сураси, 158-оят.

13. Бу ҳақда қаранг: Айний С. Тарихи инқилоби Бухоро. – Душанбе: Адиб, 1987. – С. 58-67; Телеграмм. Дахилия хабарлари // Таржимон. №3. 1910 йил 13 январ; Исмаил Гаспиринский. Бухараи шариф вақеаси // Таржимон. №4. 1910 йил 22 январ; Алексеев А. “Тарихи инкилоби фикри дар Бухоро” как источник по суннито-шиитским отношениям в Бухарском эмирате (к. XIX – нач. XX вв.) https://www.kunstkamera.ru/files/lib/978-5-88431-234-0/978-5-88431-234-0.pdf.

14. Каспий. Турли ҳавадис. // Таржимон. № 30. 1906 йил 24 март.

15. Костенко Л.Р. Путешествие в Бухару русской миссии. (С маршрутом от Ташкента до Бухары). – С-Петербург: “Издание Бортневскаго”, 1871. – 108 с.

16. Мўминов И. Ўзбекистондаги табиий-илмий ва ижтимоий-фалсафий тафаккур тарихидан лавҳалар. – Тошкент: “Фан”, 1999. – 256 б.

17. ЎзР ФА ШИ, инв: 481/II.

18. ЎзР ФА ШИ, инв: 2283.

19. ЎзР ФА ШИ, инв: 2349.

20. ЎзР ФА ШИ, инв: 2247/II.

Similar Articles

Prof. , IBN SINA AND HIS PHILOSOPHY OF INTERPRETING QURANIC SURAHS , The Light of Islam: Vol. 9 No. 3 (2026)

Asliddin SULTONOV, GERMAN NON-CLASSICAL PHILOSOPHICAL CONCEPTS OF RELIGION AND ISLAMIC CULTURE , The Light of Islam: Vol. 3 No. 3 (2020)

Ramzjon Raximdjanovich ISAKDJANOV, GNOSEOLOGICAL PRINCIPLES OF IBN SINA IN THE FIELD OF ISLAMIC PHILOSOPHY , The Light of Islam: Vol. 6 No. 1 (2023)

Odiljon ERNAZAROV, THE ACTIVITY OF CHINESE MUSLIMS IN THE SOCIAL, ECONOMIC AND CULTURAL LIFE OF THE COUNTRY IN THE IX-XVI CENTURIES , The Light of Islam: Vol. 3 No. 3 (2020)

Guzal KADIROVA, POLITICAL ANALYSIS  OF THE  FOREIGN POLICY  OF  MUSLIM  COUNTRIES , The Light of Islam: Vol. 8 No. 4 (2025)

Mavlyuda XODJAYEVA, Turdali JUMAYEV, Alimjon DADAMUHAMEDOV, Barno SAYDAKHMEDOVA, CREATION OF MOBILE APPLICATIONS FOR THE SHRINES OF AL-HAKIM AL-TERMIZI , The Light of Islam: Vol. 3 No. 2 (2020)

MUMIN MIRZO Abdupattaev, IMAM SHAHRASTАNI’S SCIENTIFIC HERITAGE AND APPROACHES TO THE STUDY OF HIS SCIENTIFIC WORKS , The Light of Islam: Vol. 5 No. 2 (2022)

Mahfuza ALIMOVA, ACTUAL DEVELOPMENT TRENDS OF RELIGIOUS STUDIES IN UZBEKISTAN , The Light of Islam: Vol. 2 No. 4 (2019)

Turdali JUMAYEV, Alimjon DADAMUHAMEDOV, CREATION OF ELECTRONIC RELIGIOUS PROGRAMS ON ISLAMIC SUBJECTS ON THE EXAMPLE OF THE SANCTUARY OF AL-HAKIM AL-TERMIZI , The Light of Islam: Vol. 3 No. 1 (2020)

Abdurakhmon Anvarjon ogli TURSUNALIYEV, THE REPRESENTATION OF RELIGIOUS STUDIES ISSUES IN THE “TABAQAT AL-UMAM” BY ABUL QASIM SAID IBN AHMAD AL-ANDALUSI , The Light of Islam: Vol. 9 No. 3 (2026)

You may also start an advanced similarity search for this article.