DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2021/4/22%20-%2031Kalit so‘zlar:
Замахшарий замахшарийшунослик исломшунослик фиқҳшунослик манбашунослик тарих Хоразм тарихи тилшунослик Қуръон тафсиршунослигиAnnotasiya
Маҳмуд Замахшарий мероси бўйича асрлар давомида олиб борилган изланишларнинг асосий жиҳатларини тадқиқ ва таҳлил қилиш.
Кириш қисмида Замахшарий асарлари борасида олиб борилган тадқиқотлар ва уларнинг муаллифлари борасидаги умумий маълумотлар тақдим қилинган. Замахшарийшуносликнинг Шарқу Ғарбдаги тараққиёти ҳақида маълумотлар берилган. Аллома асарларининг юртимизда ўрганилиши ёритилган.
Услублар қисмида мақолани ёзишда фойдаланилган тарихий таҳлил, анализ, синтез, индукция, дедукция каби методларнинг аҳамияти изоҳланган ва бу борада аллома меросидан мисоллар келтирилган.
Натижалар қисмида Замахшарий меросини ўрганиш орқали тарих, исломшунослик, тафсир, ҳадис, фиқҳ, ақоид, тилшунослик, манбашунослик, грамматика ва адабиётшунослик каби турли фанларнинг муайян даврдаги ҳолати, ривожланиш тенденциялари, ўзаро таъсири, уйғун ва фарқли жиҳатлари ҳақидаги илмий хулоса ва натижалар олиш имконини бериши баён қилинган.
Муҳокама бўлими уч қисмдан иборат. Биринчи қисмда Замахшарийнинг ҳаёти ва асарлари ҳақида мўъжаз маълумотларни тақдим қилган манбалар ҳақида маълумотлар тақдим этилган. Бунда асосан табақот жанрида ёзилган асарларга аҳамият қаратилган. Тарих, тилшунослик, тафсир ва фиқҳ йўналишида ёзилган тарихий манбаларда аллома ҳаёти ва фаолиятининг акс эттирилиши баён қилинган. Иккинчи қисмда Маҳмуд Замахшарий ва унинг илмий фаолиятига бағишланган алоҳида тадқиқотлар таҳлили тақдим этилган. Замахшарий ҳаёти ва фаолияти, унинг тилшунослик ва тафсиршуносликка қўшган ҳиссасига оид изланишларда аллома асарлари сони ва мавзусининг таҳлил этилиши ўрганилган. Учинчи қисмда Маҳмуд Замахшарийнинг муайян асарига бағишланган тадқиқотларнинг кириш қисмида аллома мероси ҳақидаги маълумотлар қиёсланган. Алломанинг тилшунослик ва тафсирга оид асарлар тадқиқотлар марказида бўлиб келган. Ҳар бир тадқиқотда Замахшарий асарлари таҳлили берилган.
Хулоса қисмида қуйидагилар таъкидланган: Қадимдан муаррихлар ва мутахассислар эътиборида бўлиб келган Маҳмуд Замахшарий мероси ҳозирги даврда ҳам дунёнинг турли чеккаларида илмий изланишлар асоси бўлиб хизмат қилмоқда. Хориж тадқиқотчилари Замахшарийнинг ҳаёти ва у яшаган давр билан боғлиқ маълумотлар ҳамда алломанинг асарларида кўтарилган масалалар борасида илмий изланишлар олиб бормоқдалар. Маҳмуд Замахшарий 90 дан ортиқ асарлар муаллифидир. Улар уч қисмга бўлиб ўрганилади: 1. Матбуъ (нашр қилинган). 2. Махтут (қўлёзма). 3. Мафқуд (йўқолган). Замахшарийшуносликдаги асосий йўналишлари тилшунослик ва тафсиршуносликдир. Мақолда Замахшарий меросининг асосий жиҳатлари тадқиқ ва таҳлил қилинган.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Eisenlohr, L. (2011). Arabic Quantitative Metrics in al-Zamakhshari’s al-Qisтâs al-Mustaqîm. Ohio State (USA): The Ohio State University.
2. Horne, C. F. (2006). Golden Necklaces Or Maxims Of Zamakhshari – Pamphlet. Kessinger Publishing.
3. Schmidtke, S. (1997). A Mutazilite creed of az-Zamaẖšarî al-Minhâğ fî uṣûl ad-dîn / ed. and transl. by Deutsche Morgenländische Gesellschaft. . Stuttgart: Steiner.
4. АБдулҳалимМуҳаммад. (1977). Маҳмуд Замахшарий Руусул-масаил асари танқидий матни. Сент-Эндрюс Шотландия: Сент-Эндрюс нашриёти.
5. АбуКешк, З. Т. (2002). Ал-авжуҳ ал-балағия вад-дилалия фий тафсийр ал-Кашшаф аз-Замахшарий. Мута (Иордания): Мута университети нашриёти.
6. Абҳарий, К. Ж. (2014). Аз-Замахшарий сийратуҳу, осоруҳу, мазҳабуҳу ан-наҳвий. Амман: Дар ал-жинан лин-нашри ват-тавзиъ.
7. Ад-Давмий, М. М. (2005). Ал-қираат ал-мутавотира фий тафсийр аз-Замахшарий. Иордания: Ярмук университети.
8. Адийб, А. С. ( 2002). Ат-Тавжийҳ ал-луғавий ван-наҳвий лил-қираат ал-Қуръания фий тафсийр аз-Замахшгарий. Мусул (Ироқ): Мусул университети нашриёти.
9. Азмий, Ю. (1979). Аз-Замахшарий ҳаёти ва унинг “Девон” асари танқидий матни (инглиз тилида). Дюрем (Англия): Дюрем тезис нашриёти.
10. ал-Убайдий, Р. А. (2001). Аз-Замахшарий ал-луғавий ва китабуҳу ал-Фаиқ. Бағдод: Ироқ фанлар академияси нашриёти.
11. Ал-Хуфий, А. М. (1966). Аз-Замахшарий. Қoҳира: Дар ал-фикр ал-аоабий.
12. Ал-Ҳасаний, Б. Б. (1967). Рисалатани лиз-Замахшарий. Ироқ фанлар академияси журнали , 15, 87-129.
13. ан-Нажжор, А. Қ. (1982). Аз-Замахшарий осоруҳу ва манҳажуҳу ан-наҳвий. Истанбул: Ал-Фотиҳ университети нашриёти.
14. Ан-Нажжор, А. Қ. (1982). Аз-Замахшарий осоруҳу ва манҳажуҳу ан-наҳвий. Триполи: Триполи ал-Фотих университети нашриёти.
15. Броккелман, К. (1977). Араб адабиёти тарихи. Қоҳира: Дар ал-маъвриф.
16. Ғомидий, И. и. (1996). Абулқосим Маҳмуд Замахшарийнинг “Шарҳ ал-фасиҳ” асари. Маккка: Уммул-Қуро университети.
17. Исломов З. Муқаддамату-л-адаб» асарининг манбашунослик ва матншунослик тадқиқи. Монография. Ўзбекистон халқаро ислом академияси нашриёт-матбаа бирлашмаси. – Тошкент: 2020. – 334 б.
18. Жексон, Р. (2006). Исломдаги 50 буюк шахс (инглиз тилида). Нью Йорк: Роутленж.
19. Жувайний, М. а.-С. (1968). Манҳаж аз-Замахшарий фий тафсир ал-Қуръан ва баёну иъжазиҳи. Қоҳира: Дар ал-маъариф.
20. З.М.Буниятов. (1999). Хоразмшоҳл ар - ануштегинийлар давлати. Баку: Элм.
21. Замахшарий, М. (1973). Ал-муҳожот бил-масаил ан-наҳвия. (Б. Б. ал-Ҳасаний, Ред.) Бағдод: Ироқ фанлар академияси.
22. Замахшарий, М. (1991). Иъжаз сурат ал-Кавсар. (Ҳ. ал-Хаффоф, Ред.) Байрут: Дар ал-балаға.
23. Замахшарий, М. (1987). Руусул-масаил ал-хилафия байна ал-ҳанафия ваш-шафиия. (А. Н. Аҳмад, Ред.) Байрут: Дар ал-башаир ал-исламия.
24. Заҳабий, Ш. (1982). Сияр аълам ан-нубало. Байрут: Муассаса ар-рисала.
25. Ибн Қутлубуғо, Қ. (1997). Маҳмуд ибн Умар аз-Замахшарий. В Қ. Ибн Қутлубуғо, Тож ат-тарожум (стр. 291-292). Байрут: Дар ал-қалам.
26. Исломов, З. М. (2002). Адаб илмининг дурдонаси. Тошкент: Тошкент ислом университети нашриёти.
27. Исломов, З. М. (2002). Маҳмуд Замахшарий. В Буюк алломаларимиз. Тошкенгт: Тошкент ислом университети нашриёти.
28. Исломов, З. М. (1993). Маҳмуд Замахшарийнинг “Муқаддаматул-адаб” асаридаги туркий феъллар таҳлили: Филол. фан. ном. дис... автореф. Тошкент: Тошкент Давлат Университети нашриёти.
29. Исломов, З. М. (1998). Маҳмуд Замахшарийнинг “Муқаддаматул-адаб” асарининг қўлёзма манбалари ва арабча-туркий феъллар сўзлигининг йиғма илмий-танқидий матни: Филол. фан. докт. дис... автореф. Тошкент: ЎзР ФА Қўлёзмалар институти нашриёти.
30. Исломов, З. М. ( 2002.). Муқаддаматул-адаб (манбашунослик таҳлили) . Тошкент: Тошкент ислом университети нашриёти.
31. Қураший. (1993). Ал-жаваҳир ал-музийя фий табақот ал-ҳанафия. Қоҳира: Дар ҳижр.
32. Лакнавий, А. (1998). Абулқосим Жоруллоҳ аз-Замахшарий. В А. Лакнавий, Ал-жаваҳир ал-музийя фий табақот ал-ҳанафия (стр. 209-210). Байрут: Ширкат дар.
33. Муҳаммад Абу Мусо. (1988). Ал-балоға ал-Қугъония фий тафсийр аз-Замахшарий асаруҳо фий ад-дирасат ал-балағия. Қоҳира: Мактаба ал-ваҳба.
34. Муҳаммад Адийб, А. С. (2002). Ат-Тавжийҳ ал-луғавий ван-наҳвий лил-қираат ал-Қуръания фий тафсийр аз-Замахшарий. Мусул: Мусул университетит.
35. Mukhamedov Nematullo (2020). Medieval Scientists Of The Oasis Shash And Their Contribution To Islamic Civilization // The American Journal of Social Science and Education. Innovations (ISSN – 2689-100x). Published: August 14, 2020 | Pages: 137-143. Doi: https://doi.org/10.37547/tajssei/Volume02Issue08-20
36. Прозоров, С. (2007). Mahmut Zamakhshary and Oriental Literature - Scientific Renaissance. Гордость Хваризма Махмуд Замахшари и его титулированные (стр. 420-423). Ашхабад: Дашогуз.
37. Самъоний, & Абдулкарим. (1980). Ал-Ансаб. В С. Абдулкарим, Ал-Ансамб (стр. 2282). Қоҳира: Рисала.
38. Саъдун, А. А. (2002). Асар Маъаний ал-Қуръан ли ал-Фарро ва маъаний ал-Қуръан ва иърабуҳу ли аз-Зажжаж фил-Кашшаф аз-Замахшарий. Бағдод: Бағдод университети.
39. Сомроий, Ф. С. (1971). Ад-дирасат ан-наҳвия вал-луғавия инда аз-Замахшарий. Бағдод: Матбаа ал-иршад.
40. Холидов, Боки Зоҳидович; Холидов, Анас Бокиевич. (1973). Биография аз-Замахшари, составленная его современников ал-Андарасбани. В Письменные памятники Востока. Историко-филологические исследования.Ежегодник (стр. 203-212). Москва: Наука.
41. Ҳасаний, Б. Б. (1967). Рисалатани лиз-Замахшарий. Ироқ фанлар академияси журнали , 15, 87-129.
42. ҲожиХалифа. (2010). Ал-Имам ал-Аллома Жоруллоҳ аз-Замахшарий. В ҲожиХалифа, Силм ал-вусул ила табақот ал-фухул (стр. 314-315). Истанбул: Евромат. IRCICA.
