Mualliflar

  • Mushtariy ISAYEVA INTERNATIONAL ISLAMIC ACADEMY OF UZBEKISTAN Muallif

DOI:

https://doi.org/10.47980/TLOI/2022/2/81%20-%2091

Kalit so‘zlar:

шахс шахс қадриятлари оила оилавий муносабатлар оила мустаҳкамлиги никоҳ диний эътиқод шахс диний йўналганлиги

Annotasiya

Оилаларнинг мустаҳкамлиги жамиятнинг иқтисодий, ижтимоий, сиёсий, миллий xавфсизлигини, унинг равнақи, тараққиётини белгиловчи ҳал қилувчи омил ҳисобланади. Оиланинг ижтимоий маскан сифатида фарзанд камолотида тутган ўрни, унинг ўз қобилияти ва иқтидорини намоён этишига таъсири масалалари ҳамиша долзарб бўлиб келган. Бу мавзу инсоният тарихида яшаган кўплаб алломаларнинг эътиборидаги муҳим муаммолардан саналади. Оилавий муҳит жамият учун соғлом фикрдаги авлодни тарбиялашнинг асосий бўғини ҳисобланса, ота-она билан фарзанд ўртасидаги муносабатларда диний эътиқодни тарбиялаш асосий воситадир.

Мақолада оила мустаҳкамлигига таъсир этувчи диний ва психологик омиллар илмий-назарий ва эмпирик жиҳатдан ўрганилди: оила мустаҳкамлигига диний омилларнинг таъсири; эр-хотин қадриятларининг мослиги оилавий муносабатлар мустаҳкамлигини белгиловчи фактор эканлиги; эр-хотиларнинг никоҳдан қониқиш даражаси билан шахснинг диний йўналганлиги ўртасида боғлиқлик мавжудлиги ижтимоий-психологик методикалар ёрдамида очиб берилган. Тадқиқот объекти сифатида Тошкент шаҳрида истиқомат қилувчи 50 нафар оила қамраб олинган.

Тадқиқотда эр-хотин қадриятлари ва уларнинг ўзаро мослиги масаласига алоҳида тўхталиб, Н.В.Волкованинг “Оиладаги ролли кутилмалар ва интилишлар” сўровномаси ўтказилди ва маълум бир қадриятлар устунлиги, ўзаро боғлиқлик ва аҳамияти нисбатан паст бўлганлиги аниқланган.

Дин инсониятни яхшиликка ундаши, оилавий муносабатларни ҳам тартибга солиш хусусиятига эгалигидан келиб чиқиб, диний билимларга эга бўлиш инсонлар ҳаётида оилавий келишмовчиликлар келиб чиқишини қанчалик камайтириш мумкинлигини хулоса қилиш мумкин. Бунда нафақат билимга эга бўлиш, балки шахс диний йўналганлигининг ҳам аҳамияти каттадир. Мазкур фаразни эмпирик жиҳатдан исботлаш учун психологлар Г.Олпорт ва Д.Росс томонидан ишлаб чиқилган шахсда диний ориентациянинг қайси типи – ташқи ёки ички ориентация устунлигини аниқлашга хизмат қилувчи “Диний ориентация шкаласи” методикаси, шунингдек, оилавий ҳаётдан, яъни никоҳдан қониқиш даражасини аниқлаш учун В.В. Столин, Т.Л. Романова, Г.П. Бутенколар томонидан ишлаб чиқилган “Никоҳдан қониққанлик даражасини аниқлаш” методикаларидан фойдаланилган. Шахснинг диний йўналганлиги ва никоҳдан қониқиш даражаси кўрсаткичлари ўртасида ўрта ва юқори даражада боғланишга эга бўлган корреляцион алоқалар кузатилган. Тадқиқот давомида олинган натижалар асосида амалий тавсиялар ишлаб чиқилган.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma'lumotlari hali mavjud emas.

Bibliografik manbalar

1. Абдурауф Фитрат (2000) Оила. – Т.: «Маънавият», 2000. – 112 б.

2. Абдурауф Фитрат (1998) Оила ёки оила бошқариш тартиблари. – Т.: «Маънавият», 1998. – 8 б.

3. Абдураҳмонов Ф., Абдураҳмонова З. (2011) Дин психологияси. – Тошкент: ЎзРФА Фалсафа ва ҳуқуқ институти, 2011. - Б.36.

4. Абу Наср Фаробий (1993) Фозил одамлар шаҳри. – Т.: Абдулла Қодирий номидаги халқ мероси нашриёти, 1993. – 224 б.

5. Adams, Gary A.; King, Lynda A.; King, Daniel W. (1996) Relationships of job and family involvement, family social support, and work–family conflict with job and life satisfaction. Source: Journal of Applied Psychology 81.4 (Aug 1996) 411-420.Impact factor: 3.8.

6. Акрамова Ф.А. (2014) Оилада соғлом психологик муҳитни таркиб топтиришнинг ижтимоийпсихологик асослари. - Т.: «Шамс АСА», 2014. - 185 б.

7. Акрамова Ф.А. (2014) Ёшларни оилага тайёрлашнинг асосий омиллари ва уларнинг психологик хусусиятлари // Замонавий таълим. 2015, 10. Б. 45-52.

8. Акрамова Ф.А. (2006) Оилада муомалани ташкил этиш психологияси. - Т.: «Шамс АСА», 2006. - 90 б.

9. Акрамов М.Р. (2014) Психолого-педагогические особенности экологического образования //The Way of Science. – 2014. – С. 78.

10. Akramov M.R. (2021) et al. Шахс касбий йўналганлиги ривожланишида масъулиятлиликнинг аҳамияти //Молодой ученый. – 2021. – №. 11. – С. 259-261.

11. Акрамов М.Р. (2021) Конфликт и его социально психологические свойства //Молодой ученый. – 2021. – №. 6. – С. 293-295.

12. Акрамов М.Р. (2020) ЭКОЛОГИЧЕСКОЕ СОЗНАНИЕ КАК ПРЕДМЕТ ПСИХОЛОГИЧЕСКОГО ИССЛЕДОВАНИЯ //Научная платформа: дискуссия и полемика. – 2020. – С. 30-32.

13. Arkamov M.R. (2016) THE ETHICAL AWARENESS BEHAVIOR OF STUDENTS DURING HIGHER EDUCATION (IN THE CONDITION OF UZBEKISTAN) //European Journal of Research and Reflection in Educational Sciences Vol. – 2016. – Т. 4. – №. 10.

14. Акрамов М.Р. (2013) ПРОБЛЕМЫ ИЗУЧЕНИЯ ПСИХОЛОГИЧЕСКИХ ОСОБЕННОСТЕЙ РАЗВИТИЯ ЭКОЛОГИЧЕСКОГО СОЗНАНИЯ ПО ВА ЯСВИНУ //SCIENCE AND WORLD. – 2013. – С. 117.

15. Allport G. (1998) The Person in psychology. Boston: Beacon, 1968, pp. 376-409. (Ruse d.: Olport Gordon V. Lichnost’ v psikhologii. Moscow, “KSP+” Publ., St.Petersburg “Iuventa” Publ., 1998. 375 p.)

16. Batool S., Khalid R. (2009) Role of Emotional Intelligence in Marital Relationship. Pakistan Journal of Psychological Research, 2009, P.51.

17. Ганиева, Г. В. К. (2020). ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ДИАГНОСТИКИ КОМПЕТЕНЦИИ МАГИСТРА. International scientific review, (LXXIV), 58-60.

18. Davila J. (2000) Marriage // Encyclopedia of Stress In 3 vol. / Ed. By G. Fink Vol.2. SanDiego: Acad. Press, 2000.19. Дусмухамедова Ш.А. (1987) Психологические особенности педагогической оценки в обучении детей шестилетнего возраста: Автореф. дис.… канд. психол. наук. М., 1987. 24 с : дис. – –М.: НИИ АПН СССР, 1988.–162 с, 1987.

20. Дусмухамедова Ш., Салиева Д., Максимова Л.А. (2020) Соотношение уровня развития академической самостоятельности младших школьников с показателями учебной мотивации и стилем педагогической деятельности (на примере учащихся начальных школ Узбекистана) //Педагогическое образование в России. – 2020. – №. 2. – С. 77-83.

21. Дусмухамедова Ш.А. (2021) ПСИХОЛОГИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ ПЕДАГОГИЧЕСКОЙ ОЦЕНКИ В РАЗВИТИИ ЛИЧНОСТИ ДЕТЕЙ ДОШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА //Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences. – 2021. – Т. 1. – №. Special Issue 2. – С. 355-361.

22. Fitness J. (2001) Emotional intelligence and intimate relationships. In J.V.Ciarrochi, J.P.Forgas & J.D.Mayer. Emotional intelligence and everyday life. NY: Psychological Press, 2001, P.106.

23. Huygen F.J., Smits A.J. (1983) Family Relations, Coping Styles, Stress, and Cardiovascular Disease Risk Factors Among Children and Their Parents. Source: Family Systems Medicine 1.1 (Spr 1983): 23-32.Impact Factor: 2.6.

24. Исаева, М. (2020). Оилавий муносабатлар психодиагностикаси. Интернаука, (23-3), 63-66.

25. Каримова В.М. (1993) Ижтимоий тасаввурларнинг шаклланишида эр-xотин ўзаро муносабатларининг роли. Ўзбек оиласининг этнопсиxологик муаммолари. Респ. илм. амал. анж. маъруз. кискача баёни. - Т., 1993. –Б.44-45.

26. Каримова В.М. (1994) Ўзбек ёшларида оила тўғрисидаги ижтимоий тасаввурлар шаклланиши: Псиxол. фанл. докт. … дисс. Фарғона, 1994. -322 б.

27. Каримова В.М. (2006) Оилавий ҳаёт психологияси. Ўқув қўлланма. –Т., 2006. -142 б.

28. Каримова В.М. (2008) Оила психологияси. Дарслик. Педагогика олийгоҳлари талабалари учун. –Т: “Fan va texnologiya”, 2008. – 170 б.

29. Khamidovna, K.Z., Rustamovich, A.M., Anorbaevna, G.N., & Tulkunovna, R.N. (2021). Psychological Aspects Of The Development Of Ecological Ideas Among Students. Psychology and Education Journal, 58(2), 7812-7818.

30. Мельникова Н.А. (2008) Социальная психология: конспект лекций. – М.: 2008. – 160 с.

31. Mengboevich, U. B., & Sottarovich, N. A. (2021). SOCIAL AND PSYCHOLOGICAL CHARACTERISTICS OF THE LEADER IN THE IMPLEMENTATION OF MANAGEMENT DECISIONS. Science Time, (10 (94)), 31-35.

32. Муҳиддин С. (1999) Оила ва шаръий никоҳ одоблари. – Т.: «Мовароуннаҳр», 1999. – 80 б.

33. Мухиддинова У., Мухиддинова Ф. (2021) Боланинг психик ривожланишида тил ўрганишнинг аҳамияти // “Бола шахсида салбий ўзгаришларни келтириб чиқарувчи ташқи таъсирларнинг психолоик педагогик асослари” мавзусидаги Республика илмий амалий конференцияси. – Тошкент, 03.04.2021. Б.467469

34. Mukhiddinova U.A. (2021) Aspects of Psychological and Willing Training of Athletes // “SOCIOCULTURAL AND PSYCHOLOGICAL COORDINATES OF PERSONALITY FORMATION” III International Scientific and Practical Conference. Kherson State University, 2021. P.14-17.

35. Mukhiddinova U.A., Zotova E.A. (2021) Factors of decreasing the performance of the competitive activity of athletes // ACADEMICIA An International Multidisciplinary Research Journal (Double Blind Refereed & Peer Reviewed Journal) / ISSN: 2249-7137. Impact Factor: SJIF 2021 = 7.492 // DOI: 10.5958/22497137.2021.00366.9. https://saarj.com Vol. 11, Issue 2, February 2021.

36. Mukhiddinova U.A., Zotova E.A. (2021) Relationship of functional asymmetry with individual psychological features of the personality // The Way of Science International scientific journal, № 4 (86), 2021. ISSN 2311-2158. Impact factor of the journal «The Way of Science» – 0.543 (Global Impact Factor, Australia). P.85-89

37. Мясищев В.Н. (2010) Психология отношений / В.Н. Мясищев. - М.: Институт практической психологии, 2010. - 356 с.

38. Назаров, А. С., & Митина, О. В. (2020). ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ПРИНЯТИЯ УПРАВЛЕНЧЕСКИХ РЕШЕНИЙ. Наука и мир, (121), 73-75.

39. Назаров, А. С. (2020). Психологический анализ уровней принятия управленческих решений и факторов, влияющих на него. Молодой ученый, (21), 739-740.

40. Nazarov, A. S. (2021). RAHBAR FAOLIYATIDA BOSHQARUV QARORLARINI QABUL QILISH TAMOYILLARINI IJTIMOIY-PSIXOLOGIK XUSUSUSIYATLARI. Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences, 1(Special Issue 2), 342-348.

41. Расулова З.А. (2018) Ўзбекларда оила-никоҳ анъаналарининг ижтимоий ва этник психологияси // Психол.фан.док.диссер. автореферати. – Т. 2018.

42. Расулева, Н. Т. (2018). ПСИХОЛОГИЯ ИСЛАМСКОЙ ЛИЧНОСТИ. In XLIII INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE" INTERNATIONAL SCIENTIFIC REVIEW OF THE PROBLEMS AND PROSPECTS OF MODERN SCIENCE AND EDUCATION" (pp. 123-124).

43. Rasulova, N., & Ulmasova, D. (2020). THE IMPORTANCE OF FOLLOWING THE PROFESSIONAL AND ETHICAL PRINCIPLES OF THE PSYCHOLOGIST IN THE PROVISION OF PSYCHOLOGICAL SERVICES. The Light of Islam, 2020(3), 192-200.

44. Rasulova, N. T. (2020). Ўзбек оилаларида репродуктив фаолиятнинг тарихий илдизлари. Молодой ученый, (8), 343-345.

45. Rustamovich A.M. (2016) The moral consciousness dynamics of students is the position in the process of high education //European journal of education and applied psychology. – 2016. – №. 1.

46. Антонова А.И. (2005) Социология семьи: Учебник / Под ред. проф. А.И. Антонова. - М.: ИНФРА-М, 2005 – С. 220.

47. Umarov, B.M., & Nazarov, A.S. (2021) SOCIO PSYCHOLOGICAL ASPECTS AND MECHANISMS AFFECTING MANAGEMENT DECISION-MAKING IN THE ACTIVITIES OF THE HEAD. Международный научно-практический электронный журнал «МОЯ ПРОФЕССИОНАЛЬНАЯ КАРЬЕРА». Выпуск № 29 (том 1)(октябрь, 2021). Дата выхода в свет: 31.10. 2021., 91.

48. Ғозиев Э.Ғ. (2015) Ижтимоий псиxология.- Т. 2015. - 106 б.

49. Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф (2018) «Қуръони Карим» ва ўзбек тилидаги маънолари таржимаси / Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф. – Тошкент: «HILOL NASHR» нашриёт, 2018. – 628 б.

Tegishli maqolalar

Nigora YUSUPOVA, ИСЛОМ ҲУҚУҚИДА НИКОҲ ШАРТЛАРИ ВА НИКОҲГА МОНЕЛИК ҚИЛАДИГАН ҲОЛАТЛАР , Islom ziyosi: Jild 2 № 4 (2019)

Adhamjon ASHIROV, ИСЛОМ ДИНИДА ОИЛАВИЙ МАРОСИМЛАР ВА ХАРАЖАТЛАР , Islom ziyosi: Jild 7 № 1 (2024)

Nodir SHOMIRZAYEV, МУТААССИБ ШАХСЛАРНИ СОҒЛОМ ИЖТИМОИЙ МУҲИТГА ҚАЙТАРИШНИНГ ЖАҲОН ТАЖРИБАСИ , Islom ziyosi: Jild 6 № 4 (2023)

Aziza NOSIROVA, ДИНИЙ КСЕНОФОБИЯНИ ОЛДИНИ ОЛИШНИНГ ЎЗИГА ХОС ХУСУСИЯТЛАРИ , Islom ziyosi: Jild 6 № 4 (2023)

Elyor ALIMKULOV, ҚАДИМГИ ЭЪТИҚОДЛАР ВА УЛАРДАГИ ДИНИЙ-МИСТИК РАМЗЛАР , Islom ziyosi: Jild 3 № 4 (2020)

Matlyuba QAHHOROVA, Mirolim TASHMURODOV, ОИЛАВИЙ МУНОСАБАТЛАР:  МИЛЛИЙ ВА УМУМИНСОНИЙ МУРОСА ТАМОЙИЛЛАРИ , Islom ziyosi: Jild 7 № 1 (2024)

Timur AHMEDOV , ЎЗБЕКИСТОНДА АМАЛГА ОШИРИЛАЁТГАН ИСЛОҲОТЛАРДА ДИНИЙ ЭРКИНЛИКЛАРНИ ТАЪМИНЛАШНИНГ ЎРНИ , Islom ziyosi: Jild 6 № 1 (2023)

Dilafruz TURDIEVA, ГЛОБАЛЛАШУВ ШАРОИТИДА ДИНИЙ ОМИЛНИНГ ЖАМИЯТ ҲАЁТИГА ТАЪСИРИ , Islom ziyosi: Jild 5 № 1 (2022)

Utkirbek HASANBOYEV, ДИН ВА ДИНИЙ ТАШКИЛОТЛАРНИНГ ИЖТИМОИЙ-МАЪНАВИЙ МУҲИТНИ СОҒЛОМЛАШТИРИШДАГИ ЎРНИ , Islom ziyosi: Jild 9 № 3 (2026)

Asliddin SULTONOV, НЕМИС НОКЛАССИК ДИНИЙ-ФАЛСАФИЙ КОНЦЕПЦИЯЛАРИ ВА ИСЛОМ МАДАНИЯТИ , Islom ziyosi: Jild 3 № 3 (2020)

Bundan tashqari, ushbu maqola uchun shunga o'xshash maqolalar uchun kengaytirilgan qidiruvni boshlang mumkin.