Mualliflar

  • Pirnazar Sardor o‘g‘li RAJAPOV INTERNATIONAL ISLAMIC ACADEMY OF UZBEKISTAN Muallif

DOI:

https://doi.org/10.47980/TLOI/2023/2/38-46

Kalit so‘zlar:

Bayhaqiy ibn Javziy Bundoriy Ibn al-Adim Ibn Kalonisiy Mixail Attales Anna Kommena Urfalik Mateos Abulfaraj “Zaynul-axbor” “Siyosatnoma” “Saljuqnoma” “Al-Komil fit-tarix” “Jome at-tavorix” voqeanoma.

Annotasiya

Ushbu maqolada saljuqiylar davri tarixi yoritilgan o‘rta asr manbalari tahlil qilingan. Mazkur manbalar musulmon va xristian tarixchilar tomonidan arab, fors, turkiy, yunon, gruzin, arman va suryoniy tillarida yozilgan. Tahlil jarayonida asar muallifi va u yashagan davr ilmiy muhiti, manba yozilgan til, asarning tarkibi va umumiy mazmuni, bugungi kunda manbaning zamonaviy nashrlari va tarjimalari kabi jihatlarga to‘xtalib o‘tildi.

Tahlil qilingan asarlarning aksariyatini arab va fors tilidagi manbalar tashkil etadi. Saljuqiylar davri tarixi yoritilgan turk tilidagi o‘rta asr manbalari deyarli uchramaydi. Vizantiya manbalari esa Buyuk Saljuqiylarning tarixi bilan faqatgina Anadolu fathi nuqtai nazaridan bog‘liqdir. Shunga qaramay, Vizantiya manbalari Anadolu Saljuqiylari davri tarixini o‘rganishda muhim ahamiyatga ega.

Gruzin manbalarida esa nafaqat saljuqiylarning Kavkazga harbiy yurishlari, balki Anadoluda aholining turkiylashuv jarayonlari va saljuqiy turklar haqida yorqin ta’rif va ma’lumotlar mavjud. Shuningdek, Anadoluda yashagan arman va suryoniy mualliflarning bevosita tarixiy hodisalarda ishtirok etishi ularga saljuqiy turklar haqida to‘g‘ri va xolisona ma’lumotlar berish imkonini bergan.

Saljuqiylar davri Islom tarixining uch asrini qamrab olgan boʻlsa-da, bu davrda Islom sivilizatsiyasida erishilgan yutuqlar to‘laqonli ochib berilmagan. Buning sababi saljuqiylar davri tarixi yoritilgan manbalarning salmog‘i bilan bog‘liq. Darhaqiqat, saljuqiylar hukmronligining muhim voqealarga boy bo‘lgan dastlabki davri, ya’ni XI-XII asrlarga oid manbalar keyingi asrlardagi manbalarga nisbatan kamroq. Buning ustiga XI-XII asrlarda yozilgan tarixiy asarlarning aksariyati bizgacha yetib kelmagan.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma'lumotlari hali mavjud emas.

Bibliografik manbalar

1. Аbdülkerim Özaydın. Hamdullah yel-Müstevfî // Türkie Diyanet Vakfı İslâm Аnsiklopedisi. C. 15. – İstanbul: TDVY, 1997. – S. 454-455.

2. Аbdülkerim Özaydin. Nizâmülmülk // Türkie Diyanet Vakfı İslâm Аnsiklopedisi. C.33. – İstanbul: TDVY, 2007. – S. 194-196.

3. Аbdülkerim Özaydın. Tarih-i-Guzide // Türkie Diyanet Vakfı İslâm Аnsiklopedisi. C. 40. – İstanbul: TDVY, 2011. – S. 82-83.

4. Аbdülkerim Özaydın. İbnüʼl-Esîr, İzzeddin // Türkie Diyanet Vakfı İslâm Аnsiklopedisi. C. 21. – İstanbul: TDVY, 2000. – S. 26-27.

5. Аbdülkerim Özaydın. İbnüʼl-İbrî. // Türkie Diyanet Vakfı İslâm Аnsiklopedisi. C. 21. – İstanbul: TDVY, 2000. – S. 92-94.

6. Аli Sevim. Аzimi // Türkie Diyanet Vakfı İslâm Аnsiklopedisi. C.4. – İstanbul: TDVY, 1991. – S. 330-331.

7. Аli Sevim. İbnüʼl-Kalânisîʼnin Zeylü Tarih-i Dımask adlı aserinde Selçuklularla ilgili bilgiler I (1044-1106) // Belgeler. 29.Cilt. Sayı 33, 2008. – S. 1-43.

8. Аli Sevim. İbnüʼl Аdim // Türkie Diyanet Vakfı İslâm Аnsiklopedisi. C. 20. – İstanbul: TDVY, 1999. – S. 478-479.

9. Аnna Kommena. Аlexiad (çev.Bilge Umar). – İstanbul: İnkilap Kitabevi, 1996. – 570 s.

10. А.D.Kuşçu, C.Güler, M.Özer, M.Öztemel. Selçuklu Tarihçiliğiʼne Başlarken. – Konya: Necmettin Yerbakan Üniversitesi, 2017. – 521 s.

11. Gülseri Begüm Okudan. Zeynüʼl-Аhbâr (Tâhirîler, Saffârîler, Sâmânîler ve Gazneliler)// Tarih Kritik. Sayı 4, 8.cilt, 2022. – S. 282-284.

12. Gümüş Yercan. İbnüʼl-Ezrak ve yeseri “Meyyâfârikîn ve Âmîd Tarihi” üzerine Türkieʼde yapılan çalışmalar ışığında bir değerlendirme // ye-Şarkiyat İlmi Аraştırmalar Dergisi. Sayı 7, 2012. – S. 3-13.

13. Hrand D. Аndreasyon. Türk Tarihine Аid Yermeni Kaynakları // İstanbul Üniversitesi Yedebiyat Fakültesi Tarih Dergisi. C. 1, Sayı 1, 1949. – S. 95-118.

14. İsmail Аka. Аksarâyî, Kerîmüddin // Türkie Diyanet Vakfı İslâm Аnsiklopedisi. C. 2. – İstanbul: TDVY, 1989. – S. 293.

15. Mikhael Аttaleiates. Tarih (çev. Bilge Umar). – İstanbul: Аrkeoloji ve Sanat, 2008. – 327 s.

16. Muhammet Kemaloğlu. Türkie Selçuklu Tarihi Birinci Yelden Kaynakları // Journal of History Culture and Аrt Research. vol.2, No.3, 2013. – P. 1-38.

17. Muharrem Kesik. Selçuklular tarihi. – İstanbul: İstanbul üniversitesi, 2010. – 364 s.

18. Muhammet Kemaloğlu. Türkie Selçuklu Devletinin III. Hükümdarı Şahinşah Dönemi ve Şahinşahʼın Şahsieti // Orkun Dergisi. Sayı 88-89, 2004. – S. 1-8.

19. Nikephoros Brennios. Tarihin Özü (çev. Bilge Umar). – İstanbul: Аrkeoloji ve Sanat, 2008. – 187 s.

20. Osman Gazi Özgüdenli. Zahîrüddîn-i Nîsâbûrî // Türkie Diyanet Vakfı İslâm Аnsiklopedisi. C.44. – İstanbul: TDVY, 2013. – S. 102-103.

21. Osman Turan. Selçuklular tarihi ve Türk-İslam medenieti. – İstanbul: Turan neşriyat yurdu, 1969. – 478 s.

22. Orhan Bilgin. Gerdizi // Türkie Diyanet Vakfı İslâm Аnsiklopedisi. C.14. – İstanbul: TDVY, 1996. – S. 29-30.

23. Ramazan Şeşen. Müslümanlarda Tarih-Coğrafya Yazıcılığı. – İstanbul: İslam Tarih, Sanat ve Kültürünü Аraştırma Vakfı, 1998. – 451 s.

24. Reşidud-din. Câmi ut-tevârih: Selçuklu devleti (Farsçadan Çevirenler Yerkan Göksu H.Hüseyin Güneş). – İstanbul: Selenge yayınları, 2010. – 311 s.

25. Tahsin Yazıcı. Târîh-i Beyhakī // Türkie Diyanet Vakfı İslâm Аnsiklopedisi. C.40. – İstanbul: TDVY, 2011. – S. 74-75.

26. Yusuf Аyönü. İzmirʼde Türk Hâkimietinin Başlaması // Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi. C.9. Sayı 1, 2009. – S. 1-8.

27. Yusuf Аyönü. Selçuklu-Bizans Münasebetleri (1116-1308) / Doktora Tezi. – İzmir: Yege Üniversitesi Sosyal Bilimler Yenstitüsü, 2007. – 290 s.

Tegishli maqolalar

Abdurakhmon Anvarjon ogli TURSUNALIYEV, ABUL QOSIM SOID IBN AHMAD AL-ANDALUSIYNING “TABOQOT AL-UMAM” ASARIDA DINSHUNOSLIK MASALALARINING YORITILISHI , Islom ziyosi: Jild 9 № 3 (2026)

Dilorom MUMINJONOVA, MUSULMОN DINSHUNОSLIGIDА ISRОILIYОT QISSАLАRINING TАDQIQ ETILISHI , Islom ziyosi: Jild 6 № 3 (2023)

Lazizaxon Abbasovna ALIDJANOVA, Lazzat Kasymbekovna RYSBEKOVA, ISLOM TA’LIMOTIDA INSON SALOMATLIGI VA MUSULMON MAMLAKATLARIDA SHIFOXONALAR EVOLYUTSIYASI , Islom ziyosi: Jild 7 № 1 (2024)

Ahrorxon ABDURASHIDOV, ABU HAFS NASAFIY TAFSIRIDA QUR’ON VA UNING INSON KAMOLOTI HAMDA JAMIYAT BARQARORLIGIGA TA’SIRI , Islom ziyosi: Jild 9 № 3 (2026)

Ilkhomjon I. BEKMIRZAEV , IBN SINO VA UNING QURYON SURALARINI TUSHUNISH FALSAFASI , Islom ziyosi: Jild 9 № 3 (2026)

Saidumarxon BURGUTXONOV, IBN HAZM ANDALUSIY “AL-FISOL FIL-MILAL VAL-AHVA VAN-NIHAL” ASARINING QIYOSIY DINSHUNOSLIK SOHASIDAGI AHAMIYATI , Islom ziyosi: Jild 5 № 4 (2022)

Sohibjon UMMATALIYEV, ИЛК  ЎРТА  АСРЛАРДА  ИСЛОМ ТАРИХИГА  ОИД  ЁЗИЛГАН  АСАРЛАР  ВА УЛАРНИНГ  НОМЛАНИШИ , Islom ziyosi: Jild 8 № 3 (2025)

Saidumarxon BURGUTXONOV, IBN HAZM ANDALUSIY “AL-FISOL” ASARIDA XRISTIANLIK OQIMLARI TARIXI , Islom ziyosi: Jild 6 № 3 (2023)

Gularam MASHARIPOVA, ABU ALI IBN SINONING TABIIY-ILMIY VA FALSAFIY QARASHLARI , Islom ziyosi: Jild 2 № 3 (2019)

Lazizakhon ALIDJANOVA, ИБН ХАЛДУН АСАРЛАРИДА ДИН ВА ЖАМИЯТ МАСАЛАСИ , Islom ziyosi: Jild 3 № 1 (2020)

Bundan tashqari, ushbu maqola uchun shunga o'xshash maqolalar uchun kengaytirilgan qidiruvni boshlang mumkin.