Mualliflar

  • Saidumarxon BURGUTXONOV INTERNATIONAL ISLAMIC ACADEMY OF UZBEKISTAN Muallif

DOI:

https://doi.org/10.47980/TLOI/2022/4/41-48

Kalit so‘zlar:

Ibn Hazm Andalusiy “al-Fisol fil milal val-ahva van-nihal” falsafa dinlar tarixi firqalar oqimlar Qiyosiy dinshunoslik.

Annotasiya

Dinshunoslik fani insoniyatning madaniy, maʼrifiy, fikriy tarixini o‘z ichiga olgan gumanitar fanlar qatoriga kiradi. Bu fanning yirik tarmog‘i hisoblangan qiyosiy dinshunoslik sohasi ham nafaqat G‘arbda, balki, o‘rta asr musulmon Sharqida ham alohida o‘rganilgan. Qiyosiy dinshunoslikning ilk asoschilari ham aynan musulmon olimlari hisoblanadi. Ular qatoriga Beruniy, Ibn Hazm, Shahristoniy, Kalbiy kabi bir qator olimlarni kiritish mumkin. Xususan, Ibn Hazm Andalusiy ham ilk bor dinlarni qiyosiy o‘rgangan musulmon olimlardan biri hisoblanadi. Beruniy va Ibn Hazm islom renessansi davrining yirik namoyondalaridan bo‘lib, ularning qiyosiy dinshunoslik sohasi bo‘yicha yozib qoldirgan asarlari soha rivojida muhim ahamiyatga ega. Bu ikki qomusiy olimni dinshunoslar “Qiyosiy dinshunoslik sohasining otalari” deya e’tirof etishadi. Ular yozib qoldirgan asarlar hozirgi kunga qadar o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan va qiyosiy dinshunoslik sohasi tadqiqotchilari uchun asosiy manbalar bo‘lib xizmat qilmoqda.

Ushbu maqolada musulmon olamida qiyosiy dinshunoslik sohasining asoschilaridan biri hisoblangan Ibn Hazm Andalusiy hayoti, u yashagan davrdagi ijtimoiy-siyosiy vaziyat va diniy muhit, shuningdek, olimning ilmiy merosi, uning bizgacha yetib kelgan asarlari, bir qator islomshunos va dinshunos olimlarning Ibn Hazm Andalusiy ilmiy merosiga munosabatlari, xususan, uning qalamiga mansub “al-Fisol fil-milal val-ahva van-nihal” asarining yozilish tarixi, asarda firqalar tasnifi va bu asarning dinlar va ulardagi firqalar tarixiga oid manbalar orasida tutgan oʻrni haqida ma’lumotlar keltirilgan.

Ibn Hazm Andalusiyning “al-Fisol fil-milal val-ahva van-nihal” asari Sharq qiyosiy dinshunosligiga oid ilk manbalardan biri hisoblanadi. Bu asar milal va nihal janrida yozilgan asarlar qatoriga kiradi. Asarda yakkaxudolik va ko‘pxudolik dinlari ta’limotlari, ulardagi firqalar, oqim va yo‘nalishlar haqida ma’lumotlar berilgan. Turli dinlardagi  ta’limotlar o‘zaro qiyosiy tahlil qilinib, farqli va o‘ziga xos jihatlari o‘rganilgan. Muallif dinlar ta’limotlarini bayon qilishda tanqidiy tahlil va ob’yektiv munosabat bildirgan holda yondashgan. Shuningdek, asarda yahudiylik, xristianlik va islom dinlari ta’limotlari qiyoslanib, ushbu dinlar doirasida bo‘linish va firqalarning yuzaga kelish tarixi, har bir firqaning qarash va ta’limotlari, ular keltirgan dalillar batafsil bayon qilingan.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma'lumotlari hali mavjud emas.

Bibliografik manbalar

1. Abu Zahra. Ibn Hazm, Hayatuhu and Asruhu, Arouhu and Fiqhuhu. Darul-fikril-Araby, 1978. 544 p.

2. Anwar G. Chejne, “Ibn Hazm”, Chicago: Kazi Publications, 1982. 360 p.

3. Brockelmann, Carl – Encyclopaedia Iranica. www.iranicaonline.org. Retrieved 2019-01-09.

4. Burgutkhonov S. Ibn Hazm Andalusi’s book “Al-Fisol” is the first source in the comparative religious study of the East. Materials International Scientific Conference of Students and Young Scientists “Farabi alemi” Almaty, Kazakhstan, April 6-8, 2022–P. 704-707.

5. Camilla Adang, Muslim writers on Judaism and the Hebrew Bible: from Ibn Rabban to Ibn Hazm (Leiden: Brill, 1996).

6. C. Pellat, “Ibn Hazm al-Andalusi”, Journal of the Pakistani Historical Society 9 (1961).

7. Gabriel Martinez-Gros, “Ibn Hazm contre les Juifs: Un bouc emissaire jusqu’au jugement dernier,” Atalaya 5 (1994).

8. Hasan Muhammad Hasan. Ibn Hazm al-Andalusi, asruhu wa manhajuhu wa fikruhut-tarbawi. Cairo, - S. 37.

9. Humaydi, Abu Abdullah Muhammad ibn Futuh. Jazwatul-Maqtabis fi Zikri Wulatil-Andalus, (thk. Muhammad Tavit al-Tanji), Cairo, 1953. -S. 291.

10. Himaya, Mahmoud Ali. Ibn Hazm wa manhajuhu fi dirasatil-adyan. Cairo: “Darul-maarif”, 1983. 380 p.

11. Ibn Asir, Abul-Hasan Ali ibn Abil-Karim Muhammad ibn Muhammad al-Shaybani. Al-Kamil Fit-Tarikh. Beirut 1966, IX.

12. Ibn Hazm. Al-Fisal fil-milal wal-ahwa wan-nihal. Beirut: “Darul-jiyl”, 1996. 5 volumes.

13. Jurjani, Ali ibn Muhammad Sayyid Sharif. Mu’jamut-tarifat. Cairo: “Darul-fadila”, 2007. 382 p.

14. Ibn Manzur, Abul-Fadl Jamaluddin Muhammad. Lisanul-Arab. “F.S.L” md., Beirut ts., XI.

15. Mehmet Özdemir, Andalusian Muslims (Political History), 3rd Edition, TDV, Ankara 2010.

16. Islam. Entsiklopedichesky dictionary. M.: Nauka, Glavnaya redaktsiya vostochnoy literatury, 1991.0

17. Maribel Fierro. Ibn Hazm et le zindiq juif. Revue du Monde Musulman et de la Mediterranee 63-64 (1992).

18. Nurshif Rifat. Ibn Hazm on Jews and Judaism. (Diss., University of Exeter, 1988).

19. Philip K. Hitti, Abu-Muhammad al-Hasan ibn-Musa al-Nawbakhti, Hellmut Ritter & Abu-Muhammad al-Hasan ibn-Musa al-Nawbakhti. Journal of the American Oriental Society 54 (2):214 (1934).

20. R.R. Isakdjanov. Epistemological principles in Ibn Sina’s theological teaching. MONOGRAPH. IIAU, - / Tashkent: Qamar media. 2022.

21. Reynold A. Nicholson, A Literary History of the Arabs (London: T. Fisher Unwin 1907; reprint: Cambridge University 1962). -P. 427-428.

22. Subki, Tajuddin Abu Nasir Abdulwahab ibn Ali. Tabaqatush-Shafiyatil-Kubro. (Mahmud Muhammad al-Tanahi), Beirut, 1420/1999, I .

23. Toxtiev Mr, S. (2020). Social and cultural life of the shiite communities of Central Asia in the XX-early XXI centuries. The Light of Islam, 2020(2), 82-90. https://uzjournals.edu.uz/cgi/viewcontent.cgi?article=1171&context=iiau

24. Theodore Pulcini, Exegesis as Polemical Discourse: Ibn Hazm on Jewish and Christian Scriptures (Atlanta: Scholars Press, 1998).

25. William M. Brinner and Stephen D. Ricks, 109-121 (Atlanta: Scholars Press, 1986); Ghulam Haider Ahasi, “Muslim understanding of other religions: an analytical study of Ibn Hazm’s Kitab al-Fasl”, (Ph.D. diss., Temple University, 1986).

26. Zahabi, Shamsuddin Muhammad ibn Ahmed. Siyaru A’lamin-Nubala, (thk. Shuayb al-Arnaud Muhammad Naim al-Arkasusi), Beirut, 1406/1985, XVIII, -B. 185-186.

27. Haji Khalifa, Mustafa ibn Abdullah Katib Jilbi. Kashfuz-zunun an-asomil-kutub wal-funun. Beirut: “Dar ihyo’ at-turos al-arabi”, 1024 p.

Tegishli maqolalar

Bundan tashqari, ushbu maqola uchun shunga o'xshash maqolalar uchun kengaytirilgan qidiruvni boshlang mumkin.