DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2026/2/35-42الكلمات المفتاحية:
тиббиёт соҳаси дунёвий тамойил соғлиқни сақлаш ҳуқуқи диний бағрикенглик виждон эркинлиги “Ўзбекистон Республикасида фуқароларнинг виждон эркинлигини таъминлаш ва диний соҳадаги давлат сиёсати концепциясини тасдиқлаш тўғрисида”ги Қонун халқ табобати соғлом турмуш тарзи.الملخص
Ушбу мақолада Янги Ўзбекистоннинг тиббиёт соҳасида дунёвий тамойилларни амалга оширишнинг айрим жиҳатлари тадқиқ қилинган. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ҳамда қонунчилик ҳужжатларида фуқароларнинг виждон эркинлиги, дин ва давлатнинг ажратилганлиги, жамиятда конфессиялараро тотувликни таъминлаш каби қадриятлар мустаҳкам ўрин олган. 2025 йилда қабул қилинган “Ўзбекистон Республикасида фуқароларнинг виждон эркинлигини таъминлаш ва диний соҳадаги давлат сиёсати концепциясини тасдиқлаш тўғрисида”ги ЎРҚ-1037-сон Ўзбекистон Республикаси Қонуни эса ана шу тамойилларни изчил равишда амалга оширишда ҳуқуқий, маъмурий ва ахлоқий механизмларни белгилаб берувчи муҳим стратегик ҳужжат ҳисобланади. Ушбу концепциянинг 6-боби тўлиқ ҳолда дунёвий давлатни ривожлантиришнинг устувор йўналишларига бағишланган бўлиб, унинг 4-параграфида тиббиёт соҳасига оид дунёвий тамойилларни амалга оширишга алоҳида урғу берилган. Шу асосда, тиббий тизимда дунёвийликни мустаҳкамлаш масаласи нафақат ҳуқуқий, балки ахлоқий, илмий ва маданий нуқтаи назардан ҳам ўта долзарб масала сифатида вужудга келмоқда.
Тиббиёт соҳасида дунёвийлик тушунчаси, умумий қилиб айтганда, тиббий хизмат кўрсатиш жараёнида фуқароларнинг соғлиқни сақлаш ҳуқуқларини ҳурмат қилиш, тиббий-одоб меъёрларига амал қилиш ва барча қарорлар илмий далилларга таянишини таъминлашга йўналтирилган. “Дунёвийлик” тушунчаси бу ерда динсизликни эмас, балки ҳар қандай эътиқоддан мустақил ҳолда, инсоний қадриятлар ва илмий ечимларда устувор ёндашувни назарда тутади. Бунда тиббий ёрдам кўрсатишда беморларнинг шахсий танлови, ахборотли розилиги, хабардорлик даражаси ва ҳуқуқий кафолатлари биринчи ўринга чиқади. Шу боисдан ҳам концепцияда қайд этилган тиббиётда дунёвийликни таъминлаш механизмлари фақат ҳуқуқий эмас, балки кенг ижтимоий-ахлоқий ва таълимий ислоҳотларни ҳам талаб этади.
التنزيلات
المراجع
1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. (2023). Toshkent: “O‘zbekiston”.
2. O‘zbekiston Respublikasining Qonuni. (2025). O‘zbekiston Respublikasida fuqarolarning vijdon erkinligini ta’minlash va diniy sohadagi davlat siyosati konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risidagi O‘RQ-1037-son Qonuni.
3. O‘zbekiston Respublikasining Qonuni. (2021). Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to‘g‘risidagi O‘RQ-699-son Qonuni. https://lex.uz/docs/5502624 (https://www.google.com/search?q=https://lex.uz/docs/5502624)
4. O‘zbekiston Respublikasining Sog‘liqni saqlash kodeksi. (2024). Lex.uz.O‘zbekiston Respublikasining Qonuni. (1996). Fuqarolar sog‘lig‘ini saqlash to‘g‘risidagi 265-I-son Qonuni. https://lex.uz/docs/25565
5. O‘zbekiston Republikasi Prezidentining Farmoni. (2020). Sog‘liqni saqlash tizimini tashkil etishning yangi modeli va davlat tibbiy sug‘urtasi mexanizmlarini joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risidagi PF-6110-son Farmoni. https://lex.uz/docs/5102521
6. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Qarori. (2018). Xalq tabobati sohasidagi faoliyatni tartibga solish chora-tadbirlari to‘g‘risidagi 823-son qarori. https://lex.uz/docs/4006126
7. Beauchamp, T. L., & Childress, J. F. (2019). Principles of biomedical ethics (8th ed.). Oxford University Press.
8. Council of Europe. (2011). The Strasbourg declaration on Roma and medical ethics. https://www.coe.int/en/web/portal/home
9. European Court of Human Rights. (2022). Guide on Article 9 of the European Convention on Human Rights: Freedom of thought, conscience and religion. https://www.echr.coe.int/documents/guide_art_9_eng.pdf
10. Hayitmetov, N. (2022). O‘zbekistonda dinlararo munosabatlar va ularning rivojlanish tendensiyalari. Jahon siyosati va xavfsizlik, (3), 45-58.
11. International Covenant on Civil and Political Rights. (1966). United Nations Human Rights Office of the High Commissioner. https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/international-covenant-civil-and-political-rights
12. Journal of Medical Ethics. (2021). Conscientious objection in healthcare: Theoretical perspectives. https://jme.bmj.com/
13. Sodiqov, A. (2019). Tibbiyot huquqi: O‘quv qo‘llanma. Ziyouz.uz.
14. UNESCO. (1995). Declaration of principles on tolerance. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000101834
15. UNICEF. (2021). The state of the world's children 2021: On my mind. https://www.unicef.org/reports/state-worlds-children-2021
16. United Nations. (1948). Universal declaration of human rights. https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights
17. World Health Organization. (2019). WHO global report on traditional and complementary medicine 2019. https://www.who.int/publications/i/item/9789241515436
18. World Medical Association. (2013). WMA declaration of Helsinki: Ethical principles for medical research involving human subjects. https://www.wma.net/policies-post/wma-declaration-of-helsinki-ethical-principles-for-medical-research-involving-human-subjects/

