المؤلفون

  • Ziyodilla ZINATULLAYEV International Islamic Academy of Uzbekistan Muallif

الكلمات المفتاحية:

Марказий Осиё Аҳамонийлар юнон- македонлар Буюк Ипак йўли Ғарбий Турк хоқонлиги Ўн ўқ хоқонлиги ябғу қора будун Эл Арслон Абруй Исфижоб қадимги туркий битиклар

الملخص

Мақолада илк ўрта асрлардаги Марказий Осиё минтақасининг стратегик аҳамияти, туркий халқларнинг босқини ва Турк хоқонлигига қўшиб олиниши жараёнлари кўриб чиқилган. Туркий қабилаларнинг ҳужумлари натижасида Марказий Осиёни қарийб бир аср бошқариб келган Эфталийлар давлати инқирозга юз тутди. Ўлкада кўчманчилик анъаналарига асосланган бошқарув тизими қарор топди: янгича тартиб ва унвонлар жорий этилди.

Туркий қабилалар томонидан ўрнатилган бошқарув тизимида сўғдийлар, хоразмийлар, бақтрийлар, чочликлар, фарғоналиклар, шунингдек, бошқа маҳаллий автохтон туркий тилли элатлар ҳам иштирок этган. Маҳаллий сулолаларнинг бошқарувдаги иштирокидан кўзланган мақсад – ўтроқ ўлкаларда сиёсий барқарорлик ва иқтисо­дий тараққиётни таъминлаш ҳамда ҳарбий эҳтиёжларни қондириш бўлган. Ғарбий хоқонлик аҳолисининг катта қисми хоқонлик бошқаруви шароитида ўтроқ деҳқончилик, ҳунармандчилик ва савдо-сотиқ билан машғул бўлган. Бу даврда Марказий Осиё ерларида деҳқончилик, боғдорчилик ва узумчилик тез ривожланди.

Марказий Осиё Ғарбий Турк хоқонлиги вассали бўлса-да, муайян даражада ички мустақилликка эга бўлган. Ўлкада марказлашган кучли ҳокимият мавжуд бўлмасдан, у бир неча «салтанатлар»дан ташкил топган конфеде­рация шаклида ривожланар эди.

Мақолада исломнинг Марказий Осиёга кириб келиши арафасида ҳудуддаги сиёсий-ижтимоий ҳолат ва маҳал­лий бошқарув тизими бирламчи манбалар ва илмий адабиётлар асосида ёритилган.

 

التنزيلات

تحميل البيانات غير متوفرة حتى الآن.

المراجع

1. Abu Bakr Muhammad ibn Ja’far an-Narshaxiy. Buxoro tarixi. – T.: Kamalak, 1991.

2. Ibn Havqal. Movarounnahr/Ibn Havqal; arab tilidan tarj., izohlar muallifi SH.S.Kamoliddin. – T.: O‘zbekiston milliy entsiklopediyasi, 2011.

3. Abu Rayhon Beruniy. Osor ul-boqiya anal-qurun al-holiya. (Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar)

4. Ahmedov B. Tarixdan saboqlar. – T.: O‘qituvchi, 1994.

5. Gumilev L.N. Drevnie tyurki. Kristall, 2003.

6. Otaxo‘jaev A. Ilk o‘rta asrlar Markaziy Osiyo sivilizatsiyasida turk-sug‘d munosabatlari. – T.: ART-FLEX, 2010.

7. Shamsutdinov R., Mo‘minov X. O‘zbekiston tarixi. – T.: Sharq, 2013.

8. Bey shu (Shimoliy sulolalar tarixi). Yirik tarixchi Li Yan-shou qalamiga mansub. Markaziy Osiyo, Xorazm va Sharqiy Тurkistonning VI asr ikkinchi yarmidagi tarixi haqida qimmatli ma’lumotlar mavjud. Suy shu (Suy xonadonining tarixi). Xitoy tarixchilari jamoasi tomonidan yozilgan. Asarning 83-bobida Markaziy Osiyo haqida ma’lumotlar mavjud. Qarang: Madraimov A. Fuzailova G. Manbashunoslik. – T.: O‘zbekiston faylasuflari ilmiy nashriyoti, 2008. 138-b.

9. Sultonov F., Bozorboev F. O‘rta asrlar tarixi (O‘zbekiston tarixi). – T.: Alisher Navoiy nomidagi O‘zbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2007.

المؤلفات المشابهة

Ziyodilla ZINATULLAYEV, ИСЛОМНИНГ КИРИБ КЕЛИШИ АРАФАСИДА МАРКАЗИЙ ОСИЁДАГИ ИЖТИМОИЙ-СИЁСИЙ ВАЗИЯТ , ضياء الإسلام: مجلد 3 عدد 2 (2020)

Ramzjon Raximdjanovich ISAKDJANOV, ИСЛОМ ФАЛСАФАСИ СОҲАСИДА ИБН СИНОНИНГ ГНОСЕОЛОГИК ТАМОЙИЛЛАРИ , ضياء الإسلام: مجلد 6 عدد 1 (2023)

Raziya MATIBAEVA , ХI-XII АСРЛАРДА ХОРАЗМДАГИ СИËСИЙ ҲОЛАТ ВА МАДАНИЙ ҲАЁТ , ضياء الإسلام: مجلد 6 عدد 1 (2023)

Jamolitdin KARIMOV, XVIII АСР – XX АСР БОШЛАРИДА ЯҲУДИЙ ЖАМОАЛАРИ ДИНИЙ ИЕРАРХИЯСИ ВА МАЪНАВИЙ ҲАЁТИ , ضياء الإسلام: مجلد 4 عدد 1 (2021)

Nilufar Makhsutjanovna TUYCHIEVA, ХУРОСОН ТАСАВВУФ МАКТАБИ РИВОЖИДА ҲУЖВИРИЙНИНГ ТУТГАН ЎРНИ , ضياء الإسلام: مجلد 9 عدد 3 (2026)

Nematullo MUKHAMEDOV, МЕМОРИАЛЬНЫЙ КОМПЛЕКС ЗАНГИ АТА И ЭПИГРАФИЧЕСКИЕ НАДПИСИ , ضياء الإسلام: مجلد 5 عدد 4 (2022)

Ziyodilla ZINATULLAYEV, СОМОНИЙЛАР ДАВЛАТИ ИСЛОМГА АСОСЛАНГАН МАҲАЛЛИЙ БОШҚАРУВНИНГ ИЛК НАМУНАСИ СИФАТИДА , ضياء الإسلام: مجلد 6 عدد 2 (2023)

Bahromkhuzha MAHAMADHODZHAEV, ПЕДАГОГИЧЕСКАЯ МЫСЛЬ И ОБРАЗОВАНИЕ НА БЛИЖНЕМ ВОСТОКЕ И В ЦЕНТРАЛЬНОЙ АЗИИ (IX-XII ВВ) , ضياء الإسلام: مجلد 3 عدد 2 (2020)

Ramzjon Raximdjanovich ISAKDJANOV, МЕТАФИЗИКА ВА ОЛАМНИ ТАЛҚИН ҚИЛИШДА ИБН СИНО ЭКЗОТЕРИКАСИ , ضياء الإسلام: مجلد 9 عدد 2 (2026)

Rano URAZOVA, АВЕСТА  ТАДҚИҚОТЛАРИНИНГ НАЗАРИЙ-МЕТОДОЛОГИК  АСОСЛАРИ , ضياء الإسلام: مجلد 8 عدد 4 (2025)

يمكنك أيضاً إبدأ بحثاً متقدماً عن المشابهات لهذا المؤلَّف.