المؤلفون

  • Doniyor MURATOV INTERNATIONAL ISLAMIC ACADEMY OF UZBEKISTAN Muallif

DOI:

https://doi.org/10.47980/TLOI/2021/2/26%20-%2035

الكلمات المفتاحية:

ҳайвон ноқа баийр соиба бақара тойр анъом намл наҳл ҳаром ҳалол

الملخص

Ушбу мақоланинг мақсади Қуръони каримда зикр қилинган ҳайвонларни ўрганиш, уларнинг оятларда эслатилиш ўринлари, бирор қиссани зикр қилишда ва масаллар келтиришда, уларнинг таъсирли чиқишида ҳайвонлар образларидан фойдаланиш услубларини ва ўзига хос жиҳатлари тадқиқ қилишдан иборат. Мақолада инсон фаолияти бевосита ҳайвонот олами билан боғлиқ экани қайд қилинган Қуръон оятларининг сабаб ва мақсадлари таҳлил қилинган. Шу билан бирга оятларда зикр қилинган ҳайвонлар номларининг ифода этиш учун араб тилида ишлатилган сўзлар ва синонимлари ҳам ўрганилган ва тадқиқ этилган.

Араб манбаларида барча тирик мавжудот борки, ҳаммаси ҳайвон дейилиши деб айтиб ўтилган. Зеро, ҳайвон сўзи араб тилида тириклик маъносидан олинган. Ҳар бир нарсаки, унда ҳаёт бўлса, у ҳаракатдадир, яъни ҳаёт бу ҳаракат, ҳаракат бу тириклик демак. Шунингдек, ҳайвонлар инсонлар каби уммат экани ҳам Қуръонда эслатилган бўлиб, улар 140 дан ортиқ оятда тилга олинган. Ушбу мақолада масаланинг мазкур жиҳатлари ҳам тадқиқ қилинган.

Чунончи Қуръони каримда ҳайвонлар турли вазифаларни бажарганини кўриш мумкин. Масалан, ҳудҳуд Сулаймон (а.с.)нинг хизматида бўлган ва бу билан у бош ролда зикр қилинган. Намл сурасида бу қуш Сулаймон пайғамбарнинг хизматчиси сифатида келган. Пайғамбарларнинг мўъжиза кўрсатишида ҳам ҳайвонлар билан боғлиқ ўринлар ўрганилган. Оли Имрон сурасида, ҳайвонлар одамлар учун бойлик ҳамда фойдаланиладиган воситалиги Қуръон оятларида учрайди.Қуръонда баъзи ҳайвонлар мусулмонларга ҳаром қилингани борасидаги оятлар таҳлил этилган. Ҳайвонларнинг гўштини истемол қилиш ва қилмаслик уқтаи назардан, яъни фиқҳий томондан ҳам ўрганиш зарур.

Мақолада ўзбек тилида фаолият олиб борган муфассирларнинг тафсирларида ҳайвонларга оид арабча сўзларни ўзбек тилига таржималари қиёсий таҳлил қилинган. Масалан, туянинг ёши, жинси ва бошқа шу каби жиҳатларини ифодалаш учун араб тилида қатор иноним сўзлар ишлатилади, ва бу ҳолат Қуръонда ҳам ўз аксини топган. Туя маъносини ифодалаш учун Қуръонда ибил, баийр, ноқа, баҳира, соиба каби сўзлардан фойдаланилган.

Хулосада эса, Қуръонда зикр қилиб ўтилган ҳайвонлар ва уларнинг образларининг тадқиқ этиш аҳамиятига доир муаммолар очиб берилган.

التنزيلات

تحميل البيانات غير متوفرة حتى الآن.

المراجع

1. Qarang: Zamaxshariy. Kashshof. – ar-Riyoz: Maktaba al-Abaykon, 1998. – J. 4. – B. 560.

2. Qur’oni karim: ma’nolarining tarjima va tafsiri / tarjima va tafsir muallifi Abdulaziz Mansur. – T.: “Toshkent islom universiteti”, 2007. – 624 b. (keyingi o’rinlarda Qur’on oyatlariga faqat suraning nomi va oyat raqami yoziladi, izohlarga iqtibos keltiriladi).

3. Qur’oni karim: ma’nolarining tarjima va tafsiri / tarjima va tafsir muallifi Abdulaziz Mansur. – T.: “Toshkent islom universiteti”, 2007. – B. 132.

4. Zag’lul Rog’ib. Al-Hayvanat fi-l-Qur’an al-karim. – Bayrut: Dor al-Ma’rifa, 2006. – B. 35.

5. Qarang: Zakariyo ibn Muhammad Qazviniy. Ajoib al-maxluqot va-l-hayvonot va g’aroib al-mavjudot. – Bayrut: Muassasa al-a’lamiy lil matbuot, 2000. – B. 250-381.

6. Favziya Yusuf Bag’dodiy. al-Hayvan fi-l-Qur’an al-karim. – al-Madina: Ummul Quro, 1985. – B. 95.

7. Umar Alayviy. Asmo al-hayvon fi-l-Qur’an. – al-Jazoir: Farhot Abbos, 2012. – B. 47.; Muhammad Abdaliy. Asmo al-hayvon fi-l-Qur’an. – Bayrut: Doa al-qosim. 2000. – B. 3.

8. Muhammad Fuod Abdulboqiy. Al-Mu’jam al-mufahris li-alfaz al-Qur’an al-karim. – al-Qohira: Dor al-hadis, 1996. – B. 3.

9. Qarang: Shayx Muhammad Sodiq M.Yu. Tafsiri Hilol. – T.: Sharq, 2008. – J. 6. – B. 459.

10. Muhammad Somiy Abdussalom. Al-Luzum ad-daloliy li asma al-hayvan fi-l-Qur’an al-karim (al-I’jaz va-t-tafsir). – al-Qohira: Bivarasa al-kutub li-n-nashr va-t-tavzi’, 2013. – B. 21.

11. Qarang: Shayx Muhammad Sodiq M.Yu. Tafsiri Hilol. – T.: Sharq, 2008. – J. 4. – B. 28.

12. Qarang: Bag’aviy. Tafsir al-Bag’aviy. – ar-Riyoz: Dor toyyiba, 1989. – J. 3. – B. 107.

13. Qarang: Shayx Muhammad Sodiq M.Yu. Tafsiri Hilol. – T.: Sharq, 2008. – J. 5. – B. 169-170.

14. Qarang: Shayx Muhammad Sodiq M.Yu. Tafsiri Hilol. – T.: Sharq, 2008. – J. 1. – B. 269-270.

15. Qarang: Shayx Muhammad Sodiq M.Yu. Tafsiri Hilol. – T.: Sharq, 2008. – J. 1. – B. 59-62.

16. Qur’oni karim: ma’nolarining tarjima va tafsiri / tarjima va tafsir muallifi Abdulaziz Mansur. – T.: “Toshkent islom universiteti”, 2007. – B. 318.

17. Ibn Munzir. Lison al-arab. – Bayrut: Dor Sadr, – J. 10. – B. 133.

18. Qur’oni karim: ma’nolarining tarjima va tafsiri / tarjima va tafsir muallifi Abdulaziz Mansur. – T.: “Toshkent islom universiteti”, 2007. – B. 328.

19. Qur’oni karim: ma’nolarining tarjima va tafsiri / tarjima va tafsir muallifi Abdulaziz Mansur. – T.: “Toshkent islom universiteti”, 2007. – B. 147.

20. Qarang: Shayx Muhammad Sodiq M.Yu. Tafsiri Hilol. – T.: Sharq, 2008. – J. 5. – B. 137.

21. Qarang: Qur’on so’z va iboralari (izohli lug’at) / tuzuvchilar: D.Muratov, S.Siddiqov, N.Mukaramxonov, I.Turdimatova. – T.: “Movarounnahr”, 2017. – B. 287-288.

22. Qur’oni karim: ma’nolarining tarjima va tafsiri / tarjima va tafsir muallifi Abdulaziz Mansur. – T.: “Toshkent islom universiteti”, 2007. – B. 173.

23. O’zbek tilining izohli lug’ati: 80 000 dan ortiq so’z va so’z birikmasi: 5 jildli / O’zR FA A. Navoiy nomidagi Til va adabiyoti in-ti; A. Madvaliev tahriri ostida; tahrir hay’ati E. Begmatov. – Toshkent: O’zbekiston milliy ensiklopediyasi. – T. 2. – B. 529.

24. Qur’oni karim: ma’nolarining tarjima va tafsiri / tarjima va tafsir muallifi Abdulaziz Mansur. – T.: “Toshkent islom universiteti”, 2007. – B. 118, 172.

25. Qur’oni karim: ma’nolarining tarjima va tafsiri / tarjima va tafsir muallifi Abdulaziz Mansur. – T.: “Toshkent islom universiteti”, 2007. – B. 118.

26. O’zbek tilining izohli lug’ati: 80 000 dan ortiq so’z va so’z birikmasi: 5 jildli / O’zR FA A. Navoiy nomidagi Til va adabiyoti in-ti; A. Madvaliev tahriri ostida; tahrir hay’ati E. Begmatov. – Toshkent: O’zbekiston milliy ensiklopediyasi. – T. 4. – B. 478.

27. Qur’oni karim: ma’nolarining tarjima va tafsiri / tarjima va tafsir muallifi Abdulaziz Mansur. – T.: “Toshkent islom universiteti”, 2007. – B. 5.

28. Zag’lul Rog’ib. Al-Hayvanat fi-l-Qur’an al-karim. – Bayrut: Dor al-Ma’rifa, 2006. – B. 163.

29. Qarang: Shayx Muhammad Sodiq M.Yu. Tafsiri Hilol. – T.: Sharq, 2008. – J. 2. – B. 383.

30. Qur’oni karim: ma’nolarining tarjima va tafsiri / tarjima va tafsir muallifi Abdulaziz Mansur. – T.: “Toshkent islom universiteti”, 2007. – B. 401.

31. Qarang: Doktor Solih Xolidiy. Al-Qasas al-Qur’aniy. – Damashq: Dor al-qalam, 1998. – J. 3. – B. 518-521.

32. Umar Alayviy. Asmo al-hayvon fi-l-Qur’an. – al-Jazoir: Farhot Abbos, 2012. – B. 47.; Muhammad Abdaliy. Asmo al-hayvon fi-l-Qur’an. – Bayrut: Doa al-qosim. 2000. – B. 78.

33. Qarang: Doktor Solih Xolidiy. Al-Qasas al-Qur’aniy. – Damashq: Dor al-qalam, 1998. – J. 3. – B. 525-567.

34. Qarang: Shayx Muhammad Sodiq M.Yu. Tafsiri Hilol. – T.: Sharq, 2008. – J. 3. – B. 659.

35. Qur’oni karim: ma’nolarining tarjima va tafsiri / tarjima va tafsir muallifi Abdulaziz Mansur. – T.: “Toshkent islom universiteti”, 2007. – B. 124, 268.

36. Shayx Muhammad Ali Toho. Tafsir al-Qur’an al-karim va e’robuh va bayonuh. – Bayrut: Dor Ibn Kasir, 2009. – B. 584-585.

37. Qarang: Qur’oni karim: ma’nolarining tarjima va tafsiri / tarjima va tafsir muallifi Abdulaziz Mansur. – T.: “Toshkent islom universiteti”, 2007.; Shayx Muhammad Sodiq M.Yu. Tafsiri Hilol. – T.: Sharq, 2008. 6 jildli.

38. Sarra Tlili. The Meaning of the Qur’anic Word ‘dabba’: ‘Animals’ or ‘Nonhuman Animals’?. Journal of Qur’anic Studies. 2010. №12. – P. 167-187.

39. Qur’oni karim: ma’nolarining tarjima va tafsiri / tarjima va tafsir muallifi Abdulaziz Mansur. – T.: “Toshkent is-lom universiteti”, 2007. – B. 378.