DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2021/4/82%20-%2089الكلمات المفتاحية:
инсон шахс баркамол инсон комил инсон гармоник шахс детерминант ижтимоий муҳит объектив омил субъектив омил таълим тарбия миллий ғоя ўз-ўзини тарбиялаш санъат адабиётالملخص
Мақолада шахс ижтимоий моҳияти, шаклланиши қонуниятлари, жамият ва шахс ўртасидаги алоқадорлик муаммолари таркибий-функционал таҳлил қилинган, унинг ўзига хос ривожланиш хусусиятлари очиб берилган.
Бугунги ижтимоий тараққиётнинг ижтимоий ва салбий жиҳатлари, фан ва техника ривожи, инсон интелектуал салоҳиятининг юксалиши шахс муаммосига эътиборни янада кучайтирмоқда. Мураккаб тараққиёт, кескин ўзгаришлар инсон, жамият ва табиат муносабатларида кескин ўзгаришлар содир бўлди ҳамда бу борада ижтимоий тадқиқотлар олиб бориш зарурати пайдо бўлди. Чунки, инсон шахсини жамият манфаатлари, ижтимоий тараққиёт талабларига монанд равишда камол топтириш учун энг аввало, постмодерн жамият ва инсон шахси ўртасидаги диалектик алоқадорликни, Ўзбекистонда замонавий социум тенденциялари таъсирида инсон шахсида юз бераётган ўзгаришларни ҳар томонлама тадқиқ қилиш зарур бўлади. Тубдан фарқ этадиган ўзига хос хусусиятларни акс эттиргани туфайли бугунги давр аввалгисидан ажралиб туради. Бугунги постмодерн даври инсоннинг онг ижоди маҳсули бўлгани учун ҳам жамиятнинг ижтимоий-иқтисодий, маънавий-маданий мезонларини белгилайди, яъни шахс ва жамиятнинг ўзаро таъсири объект ва субъектнинг трансформациясини ҳаракатга келтиради. Шу муносабат билан шахс шаклланишига таъсир кўрсатувчи объектив ва субъектив детерминантларни ўзига хос жиҳатларини аниқлаш ва тадқиқ қилиш долзарб ижтимоий-фалсафий муаммога айланмоқда. Дарҳақиқат шахс шаклланишининг икки асосий детерминанти мавжуд бўлиб, улар: а) объектив шарт-шароитлар (ижтимоий муҳит); б) субъектив омиллар (бир мақсадга йўналтирилган таълим-тарбия, миллий ғоя, ўз-ўзини тарбиялаш жараёни)дир. Шахс шаклланишини ижтимоий-фалсафий моҳияти очиб берувчи мулоҳазалар, тахминлар, фаразлар, факт ва аргументлар кўплаб мавжуд. Бироқ уларнинг ҳаммаси ҳам илм-фан платформасида шакллантирилмаган.
Мазкур мақолада муаммо илм-фан нуқтаи-назаридан ва тўғри назарий-методологик позициядан тадқиқ этилган. Мақолада воқелик ҳодисаларининг алоқадорлиги ва ўзаро шартланганлиги ҳақидаги таълимотдан яъни детерминизмдан келиб чиққан ҳолда инсон шахси шаклланиши масалалари ёритиб берилган. Яъни, инсон шахсининг ривожланиши жараёнига таъсир кўрсатувчи детерминантларни аниқлаш ва таҳлил қилиш орқали муаммонинг ечими таҳлил қилинган. Мақолада шахс шаклланишига таъсир кўрсатувчи субъектив омиллар: таълим, тарбия, миллий ғоя тарғиботи, ўз-ўзини тарбиялаш, адабиёт ва санъат каби муҳим детерминантлар таҳлил қилинган.
التنزيلات
المراجع
1. Majitov M. A. (2020). Some views of Islamic religion and muslim scholars on the phenomenon of human-personality. ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal(10(5)), 1541-1547.
2. Aripova M. (2014). Shaxsning jamiyatda o‘z o‘rnini topishda oila tarbiyasining ta’siri. zamonaviy ta’lim, 55-60.
3. Axmedyanova A., & Kashapova L. (2018). Garmonichno razvitaya lichnost kak ob’ekt issledovaniya system gumanitarnыx nauk. Azimut nauchnыx issledovaniy: pedagogika i psixologiya, 27-30.
4. Dekart R. (1989). Rassujdeniya o metode, chtobы xorosha napravlyat svoy razum i otыskivat istinu v naukax// Sochineniya v 2-x tomax. Moskva: Mыsl.
5. Komilov N. (2001). Komil inson - millat kelajagi. Toshkent: O‘zbekiston.
6. Komissarenko S. (2013). Formirovanie lichnosti. Konsepsii, institutы, texnologii. Moskva: Petropolis.
7. Majitov M. (2021). Kitobxonlik - shaxsni o‘z-o‘zini tarbiyalash jarayonining muhim omillaridan biri. Scientific progress, 2(1), 1081-1086.
8. Maxmudova A. (2021). Falsafa fanlari bo‘yicha falsafa doktori dissertatsiyasi avtoreferati. Zamonaviy fuqarolik jamiyatida shaxsning huquqiy ijtimoiylashuvi (ijtimoiyfalsafiy tahlil). Samarqand: Samarqand davlat chet tillar instituti.
9. Mirziyoev Sh. M. (2018). Xalqimizning roziligi bizning faoliyatimizga berilgan eng oliy bahodir. Toshkent: O‘zbekiston.
10. Monten M. (1992). Opыti//Izbrannыe proizvedeniya v 3-x tomax. Moskva: Golos.
11. Sabirova N. (2011). Gosudarstvo i lichnost v grajdanskom obщestve. vlast, 124.
12. Stepin V., & Semigin G. (2010). Novaya filosofskaya ensiklopediya. V 4-tomax. Moskva: Mыsl.
13. Suvanov I. (2018). Falsafa fanlari bo‘yicha falsafa doktori dissertatsiyasi avtoreferati. Shaxs ma’naviyatini yuksaltirishda milliy g‘oya va o‘zlikni anglash dialektikasi. Toshkent: O‘zbekiston Milliy Universiteti.
14. To‘ychieva H. (2010). Shaxs huquqiy ongi va huquqiy ta’lim. Toshkent: Muharrir.
15. Umarova N. (2018). Psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori dissertatsiyasi avtoreferati. Shaxs iqtisodiy ijtimoiylashuviga ta’sir etuvchi ijtimoiy-psixologik omillar. Toshkent: Toshkent davlat pedagogika universiteti.
16. Choriev A. (2002). Inson falsafasi (ikkinchi kitob) Mustaqil shaxs. Toshkent: CHINOR ENK.
17. Choriev A. (2007). Inson falsafasi. Inson to‘g‘risidagi falsafiy fikrlar taraqqiyoti. Birinchi kitob. Toshkent: O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati.
18. Choriev A., & Choriev, S. (2005). Insonparvar, demokratik jamiyat mafkurasi va barkamol inson shaxsini shakllantirish. Toshkent: Cho‘lpon.
19. Choriev S. (2004). Siyosiy yetuk shaxs. Toshkent: O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati.
20. Sharipov I. (2017). Garmonichnaya lichnost - odin iz prioritetov natsionalnoy idei Uzbekistana. Molodoy uchenыy, 631-633.
21. Shermuhammedova N. (2016). Inson falsafasi(matn). Toshkent: Noshir.
22. Khatamov Tokhir Abdumutalovich. Public education in Uzbekistan history of formation and development International Journal of Social Science And Human Research ISSN(print): 2644-0679, ISSN(online): 2644-0695 Volume 03 Issue 07 July 2020 Page: 72-75. http://ijsshr.in/v3i7/2.php
23. Erkaev A. (2018). Ma’naviyatshunoslik, 2-kitob(matn), Ma’naviyat metodologiyasi va praksiologiyasi. Toshkent: Ma’naviyat.
24. Yaxshilikov J., & Muhammadiev N. (2015). Milliy g‘oya va mafkura. Toshkent: Fan.
25. Tuychieva, H. (2020). LEGAL EDUCATION-SPECIFIC ASPECTS OF EDUCATION. In АКТУАЛЬНЫЕ ВОПРОСЫ СОВРЕМЕННОГО ОБРАЗОВАНИЯ (pp. 41-44).
26. Qaxxarova, M., & Tuychieva, H. (2019). Spiritual-moral environment and its basic indicators. The Light of Islam, 2019(4), 24.

