Mualliflar

  • Mamurjon ERKAEV INTERNATIONAL ISLAMIC ACADEMY OF UZBEKISTAN Muallif

DOI:

https://doi.org/10.47980/TLOI/2020/3/74-85

Kalit so‘zlar:

ория ижара фарз вожиб макруҳ мустаҳаб ҳаром “истеъмол орияси” “истеҳлок орияси” “ҳақиқий ория” “мажозий ория” “мутлоқ ория” “муқайяд ория”.

Annotasiya

Ушбу мақолада ҳанафий мазҳабининг классик даври манбаларида ижтимоий-ҳуқуқий муносабатларга оид ория масаласи, унинг шаръий ҳукми ва турлари ўрганилган. Ислом ҳуқуқига оид манбаларида ория масаласини ўрганишнинг аҳамиятли тарафи шундаки, инсонлар ўртасидаги ўзаро ижтимоий муносабатларни тартибга солиш билан бирга, мазкур соҳага доир бугунги кундаги долзарб муаммоларга ечим бўлади. Илмий мақолада Қуръон оятлари, ҳадиси шарифлар далиллар келтирилди. Шунингдек, ория масаласида фикр билдирган мовароуннаҳрлик ва ислом дунёсида таниқли ҳанафий мазҳаби фақиҳларнинг асарлари билан бир қаторда шофеъий мазҳаби фақиҳларидан Абу Исҳоқ Шерозийнинг (ваф. 486) “Муҳаззаб” асаридан иқтибослар келтирилди ва қиёсий таҳлил қилинди. Мақолада таҳлилга тортилган асосий масалалар юзасидан хулосалар берилди. Мақсад: Ислом ҳуқуқига оид манбаларида ория муносабатларини таҳлил этиш, унинг ҳукми, келадиган ўринлари ва турларини илмий жиҳатдан асослаб беришдан иборат. Усуллар: Мавзуни ёритишда, комплекс ёндашув, тизимлилик, тарихийлик, қиёсий-танқидий, манбашунослик каби методлардан кенг фойдаланилди. Натижалар. Мақолада ория муносабатлари гарчи Қуръон оятлари, ҳадиси шарифлар ва ижмои уммат (уламолар иттифоқи) асосида сабит бўлган бўлса-да, зарурийлиги жиҳатидан ихтиёрий хусусиятга эгалигига эътибор қаратилди. Шу билан бирга, ориянинг турлари, яъни “ҳақиқий ория” ва “мажозий ория” ҳамда уларнинг ҳар бири “мутлоқ ория” ва “муқайяд ория”га бўлишини ўрганилди. Хулоса. бугунги кунда ория масаласига ижтимоий муносабатларнинг бир кўриниши сифатида қараш одатга айланган бўлиб, унинг фиқҳий жиҳатлари унутилиб кетган. Лекин ория масаласининг ислом ҳуқуқи нуқтаи назаридан Мовароуннаҳрда ёзилган фиқҳий манбаларда алоҳида мавзу қилиб ўрганилиши ория масаласида қарор топадиган ҳақлар жамиятда фақиҳлар наздида қанчалар муҳим масала эканлигини кўрсатади. Иккинчи томондан ўзбек жамиятида ҳозирги модернизм ва глобаллашув кенгайиб бораётган бир даврда ория каби асрий қадриятлар унитилиб кетмаслиги учун унинг ҳуқуқий асосларини ислом динида бўлганлиги ва улар Қуръон, ҳадис ва фиқҳий манбалар орқали ҳуқуқий асослаб қўйилганлиги ва унинг остида катта яхшилик ва барака борлигини ёш келажак авлод шуурига сингдириш муҳим омил саналади.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma'lumotlari hali mavjud emas.

Bibliografik manbalar

1. Abdulaziz Mansur. (2018) Kurani karim manolar tarjimasi va tafsiri/ O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi xuzuridagi Toshkent islom universiteti; tarjima va tafsir muallifi Abdulaziz Mansur. – T.: “Tashkent Islam university ”, 2018. – 624 b. (in Uzbek.)

2. Abdulmajid Anarboy va takhrir khayati. An-naʿym-ul-kabiyr. – Namangan: “Namangan nashriyoti”. 2014. – 810 b. (in Uzbek.)

3. Abu Iskhoq Sheraziy. (1996) Mukhazzab. – Damashq. “Dorul qalam”. 1996. 7 mujallad/3. – 670 b. (in Arab.)

4. Abu Iso Termiziy. (1996) Jome’ul kabir. – Bayrut. “Dorul garb islomiy”. 1996. 6 mujallad/ 2. – 612 b. (in Arab.)

5. Abu Lays Samarkqandiy. (2005) Khizanatul fiqkh. – Bayrut. Dorul kutubul ilmiyya. 2005. – 382 b. (in Arab.)

6. Akmaluddun Bobartiy. (2007) Al-Inoya sharkhil khidoya. – Bayrut: “Dorul kutubul ilmiyya”, 2007. 6 mujallad/5. – 525 b. (in Arab.)

7. Alouddin Kosoniy. (2003) Badoi’us va sanoe’ fi tartibish sharoe’. – Bayrut: “Dorul kutubul ilmiyya” 2003. 10 mujallad/8. – 520 b. (in Arab.)

8. Alouddin Samarkqandiy. (2017) Tukhfatul fuqakho. – Bayrut. “Dorul kutubul ilmiyya” 2017. 4 mujallad/4. – 717 b. (in Arab.)

9. Alouddin Khozin. (2004) Lubabut ta’vil fi ma’onit tanzil (Tafsiru Khozin). – Bayrut. “Dorul kutubul ilmiyya”. 2004. 4 mujallad/3. – 464 b. (in Arab.)

10. Aripova, Zukhra (2020) “The life and status of women in society during the Mamluk period,” The Light of Islam: vol. 2020 : Iss. 2, Article 3. Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2020/iss2/3

11. Aripova, Z. D. (2019). Mamluk sultans in Egypt and Abbasid caliphs in Cairo. ISJ Theoretical & Applied Science, 10 (78), 201-205. Soi: http://s-o-i.org/1.1/ TAS-10-78-36 Doi: https://dx.doi.org/10.15863/ TAS.2019.10.78.36

12. Badriddin Ayniy. (2012) Al-Binoya fi sharkhil khidoya – Bayrut: “Dorul kutubul ilmiyya”, 2012. 11 mujallad/10. – 460 b. (in Arab.)

13. Burkhaniddin Makhmud Bukhariy. (2004) Mukhitul Burkhaniy. – Riyoz. “Maktabatur rushd” 2004. 25 mujallad/8. – 514 b. (in Arab.)

14. Burkhaniddin Margiloniy. (2012) Khidoya sharkhi bidoyatul mubtadiy. – Qakhira. “Darus salam”. 2012. 4 mujallad/ 3. – 1846 b. (in Arab.)

15. Coulson, N. J. (2011). A history of Islamic law. AldineTransaction.

16. Ibn Mavdud Mavsiliy. (2009) Al-Ikhtiyor li ta’lili mukhtor. – Bayrut: “Dorul kutubul ilmiyya”, 2009. 5 mujallad/3. – 198 b. (in Arab.)

17. Islom. Ensiklopediyasi: A-H / Shayhk Abdulaziz Mansur takhriri ostida. – T.: “O‘zbeksiston milliy ensiklopediyasi” Davlat ilmiy nashriyoti, 2017. – 672

b. (in Uzbek.)

18. Jalaliddin Suyutiy. (2003) Durrul mansur fi tafsir bil masur. – Qakhira. 2003. 17 mujallad/15. – 834 b. (in Arab.)

19. Mulla Ali Qori. (2009) Fatkhu bobi ‘inoya fi sharkhi kitab al-Niqoya. – Bayrut: “Dorul kutubul ilmiyya”, 2009. 3 mujallad/2. – 608 b. (in Arab.)

20. Matibaeva, Raziya (2019) “Sacralization and traditionalization of personality Abu Khanifa in Mavarannahr,” The Light of Islam: vol. 2019: Iss. 4, Article 3.Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2019/iss4/3

21. Mukhamedov N. (2015) Keffal Şaşî’nin Diplomatik Faaliyeti. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi 2 (2), 119-126 b. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/282071

22. Mukhamedov Nematulla (2020) “Activities of hadith scholars (muhaddis) of shash oasis in scientific centers of the region”. The Light of Islam: vol. 2020 : Iss. 2 , Article 11. Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2020/iss2/11.

23. Nizamiddin Shashiy. (2012) Usulu Shashiy. – Pakistan. “Maktabatul Madina”. 2012. (in Arab.)

24. Shaykh Alauddin Mansur. (2019) Kurani Azim. Mukhtasar tafsiri. – T.: “Sharq” 2019. – 992 b. (in Uzbek.)

25. Shaykh Mukhammad Sodiq Mukhammad Yusuf. (2011) Usulul fiqkh. – T.: “Sharq”. 2011. – 576 b. (in Uzbek.)

26. Shaykh Usmonkxan Temurkxan Samarkqandiy. (2019) Tafsiru Irfon, 27-30-juzlar, – T. “Sharq” HMAK, 2019. – 752 b. (in Uzbek.)

27. vakhba az-Zukhayliy. (1985) Fiqkhul islam va adillatuhu. – Damashq: “Dorul fikr” 1985. – 8 mujallad/5. – 870 b. (in Arab.)

28. Weiss, B. G. (1998). The spirit of Islamic law (vol. 5). University of Georgia Press.

Tegishli maqolalar

Mamurjon ERKAEV, ОРИЯ КЕЛИШУВИГА ОИД ФИҚҲИЙ ҚОИДАЛАР , Islom ziyosi: Jild 2 № 4 (2019)

Mamurjon ERKAEV, ИЖАРА ШАРТНОМАСИНИНГ РУКН ВА ШАРТЛАРИ , Islom ziyosi: Jild 4 № 3 (2021)

Nematullo NASRULLAEV, “ТАНҚИҲ АЛ-УСУЛ” АСАРИ ВА УНИНГ ШАРҲИДА МУАЛЛИФ МАҲОРАТИ , Islom ziyosi: Jild 7 № 1 (2024)

Mamurjon ERKAEV , ИСЛОМДА ИЖАРА ТУШУНЧАСИ ВА УНИНГ ИЖТИМОИЙ МУНОСАБАТЛАРНИ ТАРТИБГА СОЛИШДАГИ ЎРНИ , Islom ziyosi: Jild 4 № 1 (2021)

Doniyor MURATOV, ҚУРЪОНИ КАРИМДА ЗИКР ҚИЛИНГАН ҲАЙВОНЛАР БОРАСИДА , Islom ziyosi: Jild 4 № 2 (2021)

Nigora MULLASODIQOVA, АРАБ БАЛОҒАТ ИЛМИДА “АМР” (БУЙРУҚ) ШАКЛИНИНГ ФУНКЦИОНАЛ-СЕМАНТИК ВА ПСИХОЛИНГВИСТИК ТАЛҚИНИ , Islom ziyosi: Jild 9 № 2 (2026)

Muzaffarkhon JONIYEV, ХIХ АСР ОХИРИ – ХХ АСР БОШЛАРИДА ЎРТА ОСИЁ-ҲИЖОЗ ҲАЖ ЙЎЛЛАРИНИНГ ИЖТИМОИЙ-ИҚТИСОДИЙ ВА СИЁСИЙ АҲАМИЯТИ , Islom ziyosi: Jild 2 № 3 (2019)

Ramzjоn ISAKDJANOV, ИБН СИНОНИНГ ТЕОЛОГИК ТАЪЛИМОТИДА РАЦИОНАЛ ТАМОЙИЛЛАР ВА УЛАРНИНГ ШАКЛЛАНИШ ХУСУСИЯТЛАРИ , Islom ziyosi: Jild 2 № 3 (2019)

Mukhammadolim MUKHAMMADSIDIQOV, АРАБ ДАВЛАТЛАРИДА ДУНЁВИЙЛИК ВА ДИНИЙЛИК ТАМОЙИЛЛАРИНИ ТАРТИБГА СОЛИШ МУАММОЛАРИ , Islom ziyosi: Jild 2 № 4 (2019)

Gavkhar FUZAILOVA, ШАРҚ МУТАФАККИРЛАРИ ПЕДАГОГИК МАҲОРАТ ҲАҚИДА. , Islom ziyosi: Jild 3 № 2 (2020)

Bundan tashqari, ushbu maqola uchun shunga o'xshash maqolalar uchun kengaytirilgan qidiruvni boshlang mumkin.