DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2020/1/34%20-%2043Kalit so‘zlar:
Ибн Халдун дин ақида диний илм дунёвий илм дунёқараш таснифAnnotasiya
Ибн Халдун диний ва дунёвий илмлар уйғунликда ёритилган ноёб асарлар яратган улуғ олимлар сирасига киради. Унинг тўлиқ исми – Абдураҳмон Абу Зайд ибн Муҳаммад Ибн Халдун (туғ. 1332, Тунис/ваф. 1406, Қоҳира) — араб тарихчиси ва файласуфи. Ибн Рушднинг издоши ҳисобланиб, 1349-1375 йилларда Тунис, Фес, Ғарнота, Бужжойа (Жазоирда) ҳукмдорлари саройида юқори лавозимларда ишлаган. 1382 йил Мисрга келиб, мударрислик қилган. Ибн Xалдун Дамашқ шаҳрининг Амир Темурга топширилиши шартлари ҳақида музокара олиб борган делегация таркибига кирган. Шу тариқа Ибн Xалдун Амир Темур билан шахсан суҳбатлашишга мушарраф бўлган. Ибн Халдуннинг далолат беришича, Амир Темур ундан Мағриб мамлакатлари, унинг манзиллари ва шаҳарларини батафсил баён қилиб беришни сўраган. Ибн Xалдун Амир Темур ташқи сиёсий фаолиятига нисбатан шахсий қарашидан қатъи назар, Соҳибқирон шахсига муносиб баҳо берган. У Амир Темурнинг ҳарбий тарих соҳасидаги теран билимидан ҳайратга тушган, уни «мунозара-баҳсларни яхши кўрадиган ўткир заковатли ва теран зеҳнли инсон», – деб таърифлаган. Унинг асосий асари: «Китоб ул-ибар» («Ибратли мисоллар китоби», 1370) бўлиб, Ибн Xалдун жамият тараққиёти хусусида ўз фикрларини ҳамда Шарқ мусулмон халқлари (хусусан, Мағриб) тарихини баён қилган. Ибн Халдуннинг ижтимоий-сиёсий ва фалсафий қарашларини ўрганиш, ҳозирги замон тарих фалсафасида муҳим аҳамиятга эга. Мақола учун Ибн Халдун диний-маърифий фалсафасининг асосий жабҳаларини тавсифлаш, унинг тарих, жамият, давлат, бошқарув, ҳокимият, дин ва бошқаларга нисбатан ёндашувларини ҳамда уларнинг диний тажрибалар билан боғлиқликларини аниқлашга қаратилган дунёқарашларини ойдинлаштириш ҳамда олимнинг ижтимоий-сиёсий ва фалсафий қарашларига диний фаолият доирасида қараш кабилар мақсад қилиб қўйилди. Унда Ибн Халдун фаолиятидаги диний-фалсафий ва ижтимоий-сиёсий жабҳаларни намоён этиш ва шу тавсифдаги муаммолар кўриб чиқилиб, таҳлил қилинган.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Каримов И.А. Юксак маънавият – енгилмас куч. –Т.: Маънавият, 2008. – Б. 37.
2. Абдурахмон ибн Халдун. Мукаддимату ибни Хал-дун. – Искандария. – Б.305-337.
3. Игнатенко А.А. Ибн Халдун. – М.: Мысль, 1980.- 160 с.
4. Махамадходжаев А. // Имом ал-Бухорий сабоқлари. 3-сон, – Тошкент, 2007. – Б. 194.
5. Al-Azmeh A. Ibn Khaldun: an essay in reinterpretation. London, 2003
6. Oumlil A. L’histoire et son discours: essai sur la methodologied’ Ibn Khaldoun. Rabat, 1979
7. Enan M.A. Ibn Khaldun: His life and works. New Delhi, 1997
8. Степанянц M. Т. Ибн Халдун //Восточная философия. Избранные тексты 2-е издание, исправленное и дополненное. –M. , 2001. – С. 482-490
9. Кирабаев Н. Социальная философия мусульманская Востока – М.,1987
10. Игнотенко А. Ибн Хальдун. – М.,1980
11. Goodman L.E. Ibn Khaldun and Thucydides, Journal of the American Oriental Society, Issue: 92, 1972, p. 250-270
12. Baali F. Wardi A. Ibn Khaldun and Islamic thought-styles: a social perspective. Boston, 1981
13. Irvin R.Toynbee and Ibn Khaldun. Middle Eastern Studies. Iss. 33, 1997, p. 461-479
14. Goodman L.E. Ibn Khaldun and Thucydides, Journal of the American Oriental Society, Issue: 92, 1972, p. 250-270
15. Baali F. Wardi A. Ibn Khaldun and Islamic thought-styles: a social perspective. Boston, 1981
16. Irvin R.Toynbee and Ibn Khaldun. Middle Eastern Studies. Iss. 33, 1997, p. 461-479
17. Dhaoadi M. An exploration into Ibn Khaldun and Western classical sociologist’s thought on the dynamics of change. // Islamic Quarterly Iss. 30, 1986, p.139-158
18. Rozina P. Ibn Khaldun as an economist: a comparative study with modern econimists // Pakistan Journal of History and Culture, 15.I. 1994, p.111-133
19. Fida M. Ibn Khaldun’s theory of social change a comparison with Hegel, Marx and Durkheim // American Journal of Islamic Social Sciences, 15, II, 1998, p.25-45
20. Jilvestre de Sacy. Íbn Khaldun Biografíe universelle Pans, 1818,Chrestomatie arabe. 1806. Vol u Paris - С 387-523, Relation arabe de Egypte par Abdallatife Pans, 1810, Hammar J Veber den Vervall des Islams nach den ersten 3 Jahrhunderten des hidschra-Wien, 1812, Schulz FE Sur le grand ouvrage historique et critigue d~Ibn Khaldun JA, 1825
21. Диноршое M. Ибн Халдун. // Таджикская советская энциклопедия Душанбе, 197 4 2 – С 529, Шамолов А. А. Философско-теологические воззрения Газали, Душанбе, 2002. –С. 257-306, Гуломов О. Социология Учебник. Душанбе, 2000 – С. 36, Хазрати M., Савдиен И. Ислом Равия, мазхаб ва фиркгхоион Душанбе, 1992. – С. 15, Абдулхонов Ф. M. Муаммои инсон дар фалсафаи Ибн Халдун// Лаеми донишгохи омузгори Душанбе, 2005 № 2. – С. 53-55.
22. Alimova, Mahfuza and Nigmatullayev, Ibrohim (2019) “CLARIFICATION OF TOLERANCE IN ISLAMIC SOURCES,” The Light of Islam: Vol. 2019 : Iss. 1 , Article 13. Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2019/iss1/13
23. Rahimjonov, Durbek (2019) “The importance of social rehabilitation of people who have fallen under the influence of extremist ideas in the process of globalization,” The Light of Islam: Vol. 2019 : Iss. 1 , Article 12. Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2019/iss1/12
24. ISAKDJANOV, Ramzjоn (2019) “RATIONAL PRINCIPLES IN IBN-SINА’S THEOLOGICAL EDUCATION AND THEIR CHARACTERISTIC FEATURES,” The Light of Islam: Vol. 2019 : Iss. 3 , Article 8. Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2019/iss3/8
25. NIZAMETDINOV, Najmiddin (2019) “THE SHORT HISTORY OF TURKIC LITERATURE OF INDIA DURIND THE RULING OF BABURIDS (XVI – XVIIITH CENTURIES),” The Light of Islam: Vol. 2019 : Iss. 3 , Article 15. Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2019/iss3/15
26. Ernazarov, Odiljon (2018) “The socio-cultural life of Chinese Muslims during the Ming dynasty,” The Light of Islam: Vol. 2018 : Iss. 1 , Article 11. Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2018/iss1/11
