DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2020/3/150-158Kalit so‘zlar:
рубоий қўлёзма тошбосма девон таҳлил танқидий матн шеър тадқиқот манбашунослик бадиий мерос.Annotasiya
Қуйидаги мақолада Амир Хусрав Деҳлавий меросининг қўлёзма манбалари, айниқса Ўз-бекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон беруний номидаги Шарқшунослик институтида сақланаётган қўлёзма девонлари ва бошқа қўлёзма нусхалар, улардаги рубоийлар таҳқиқи юзасидан амалга оширилган илмий изланишлар ҳақида маълумотлар келтирилади. биз кўриб чиққан қўлёзма нусхаларда берилган ғазалларнинг қайси девондан олингани бирма-бир зикр этиб борилгани ҳолда, рубоийларнинг қаердан олингани қайд этилмаган. Рубоийларнинг берилиш тартиби кўпгина қўлёзмаларда бирор принципга асосланган эмас. Фақат уларнинг айримларидагина ё рубоийларнинг бош сўздаги биринчи ҳарфга, ёки қофиянинг охирги ҳарфига қараб, алифбо тартибида жойлаштирилгани кузатилади. Қўлёзма нусхаларда бешта девондаги рубоийларнинг аралаш ҳолда берилишини шоир девонларининг кўп вақтдан бери давом этиб келаётган, бир тўпламга жойлашга уриниш тенденцияси билан изоҳлаш мумкинлигини таъкидлаш мумкин. Мақоладаги кузатувларимиздан шуларни англашимиз мумкинки, Амир Хусрав Деҳлавий рубоийлари юзасидан олиб бориладиган тадқиқот учун шоирнинг Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Абу Райҳон беруний номидаги Шарқшунослик институтида сақланаётган қўлёзма девонлари ва бошқа қўлёзма нусхалар асосий манба бўлиши мумкин. Шунда нашрларидаги нуқсонларини ҳам бартараф этиш ва кенг миқёсдаги рубоийларни таҳлил доирасига тортиш имконига эга бўламиз. Амир Хусрав Деҳлавий рубоийларининг Конпур, Теҳрон ва Душанбе нашри материаллари шоир ижод этган рубоийларни етарли миқдорда қамраб ололмагани туфайли, улардан илмий тадқиқот иши учун фақат ёрдамчи манбалар сифатидагина фойдаланиш мумкин. Ўзбекистон Фанлар академияси Абу Райҳон беруний номидаги Шарқшунослик институти қўлёзмалар хазинасидаги рубоийлар устидаги изланишларимиз шоирнинг бу жанрдаги шеърлари тўпламини яратиш учун ишончли ва салмоқли манба бўла оладиган қўлёзма нусхаларга эга эканини кўрсатади. Амир Хусрав Деҳлавий поэтик меросини тўлалигича йиғиб бўлмаслиги ҳақидаги ўтмиш ва кейинги асрлар ҳамда ҳозирги замон соҳа мутахассисларининг фикрини унинг рубоийларига ҳам тааллуқли деб билиш лозим. Аммо бу фикр республикамиз фонди қўлёзмаларига асосланган ҳолда Амир Хусрав Деҳлавий рубоийларининг миқдор жиҳатдан энг салмоқли тўпламини яратиш имконини тўсиб қўймаслиги керак. Амир Хусрав Деҳлавий қўлёзма нусхаларнинг кўплиги уларда қачон қайси рубоийларни такрор-такрор кўчирилганини аниқлаш орқали замона маънавий-эстетик эҳтиёжини белгилаш юзасидан изланишлар олиб бориш имконини беради.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Suyima G`aniеva. (1961). Alishеr Navoiy. Majolis un-nafois. / Ilmiy-tanqidiy matn. -T.: Fan,. – B. 48.
2. Mukammal asarlar to`plami. (1990). Alishеr Navoiy. Favoyid ul-kibar.. 20 tomlik, vI tom - T.: Fan,. – B. 516.
3. Aripova, Zukhra (2020) “The life and status of women in society during the Mamluk period,” The Light of Islam: vol. 2020 : Iss. 2 , Article. Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2020/iss2/3
4. Baqoеv M. (1975). Khayot va ejodiyoti xusravi Dеkhlaviy. – Dushanbе: Donish,. – B. 204.
5. Braginskiy I.S. (1956). Iz istorii tadjikskoy narodnoy poezii. – Mосква. – B. 206. (In Russ.).
6. Kozmoyan A.K. (1981). Rubai v klassichеskoy poezii na farsi (x-xII vv.). – Еrеvan,. – B. 7.
7. Shomukhamеdov Sh. (2003). Forsiy shе’riyatning asosiy shakllari. – Toshkеnt: ToshDShI. – B.37.
8. Bеrtеls Е.E. (1935). Pеrsidskaya poeziya v Buxarе. – Mосква. – B. 36. (In Russ.).
9. Davlatshokh Samarqandiy. (1981). Shoirlar bo`stoni («Tazkirat ush-shuaro»dan). –T.: G`afur G`ulom nomidagi adabiyot va san’at nashriyoti. – B. 88.
10. Kozmoyan A.K. (1981). Rubai v klassichеskoy poezii na farsi (x–xII vv.). – Еrеvan. – S. 111. (In Russ.).
11. Mullasodiqova, Nigora (2019) “Sentence in the science of maoniy and its types,” The Light of Islam: vol. 2019: Iss. 2, Article https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2019/iss2/14
12. Musaеv B. (1976). Amir xusrav dеvonining qo`lyozmalari haqida G`G` O`zbеk tili va adabiyoti. –T. –№ 4. - B. 53–55.
13. Musaеv B.M. (1969). Tеkstologichеskoе isslеdovaniе gazеlеy «Tuxfat as-sigar» Amir xosrava Dеxlеvi. Avtorеf. kand. diss. – T. – B.9. (In Russ.).
14. Munirov Q. (1975). Amir xisrav Dеhlaviy. Qo`lyozma asarlari katalogi. –T.: Fan.
15. Mirzo Abdulqodir Bеdil. (1986). Ruboiylar. – T. – B. 5.
16. Muhammad Ibrohim xalil. (1340). Sharhi muxtasar ahvol va osori Amir xusrav. – Kobul, –B.5.
17. Shomukhamеdov Sh. (1974). Hind sеhrgari G` Gumanizm abadiylik yalovi.Toshkеnt: G`. G`ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyoti. – B. 165–166.
18. Ruboiyoti Shayx Sayfiddin Boxarziy. Qo`lyozma, Inv. 2333/I; 10802/II.
19. Feruza Nizamova. (2019). Technological Issues and Innovative Solutions of Learning Ruba’is of Amir Khusrow Dehlavi // International Journal of Innovative Technology and Exploring Engineering (IJITEE), ISSN: 2278–3075 (Online), volume-9 Issue-2, December 2019, Page No. 4792-4798. https://www.ijitee.org/download/volume-9-issue-2/
20. Khaqqulov I. (1981). O`zbеk adabiyotida ruboiy. – Tошкент.
21. Ganiеva S. (1986). Shе’riy injular G` Ruboiy shе`ri. - T.: Yosh gvardiya. – B. 6.
22. Khojiahmеdov A. (1978). Ruboiy vaznlari G` Maktabda aruz vaznini o`rganish. –T.: O`qituvchi. – B. 24.
23. Shomukhamеdov Sh., Musaеv B. (1971). Amir xusrav Dеhlaviy. – T. –B. 4.
24. Xo`non Manzume Abusaid Abulxayr. (1383) Majmue-y ruboiyot. Bohotemome Said Nafisiy – Tehron, 1383. (In Persian)
