DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2024/3/4-11Kalit so‘zlar:
Шош ўрта аср фақиҳ минтақа Самарқанд Бухоро Марв Бағдод Қаффол Шоший Абу Бакр Шоший ислом фахри улуғ имом.Annotasiya
Фиқҳ – ислом ҳуқуқшунослиги соҳаси сифатида VIII-X асрларда шаклланди ва унинг методологияси вужудга келди. Фиқҳ илми мустақил ҳуқуқшунослик соҳаси сифатида ривожлана бориб, ижтимоий ҳаётнинг барча соҳаларига оид масалаларни қамраб олди. Бу жараён икки ярим аср давом этиб, ислом ҳуқуқшунослигининг шаклланишида “олтин аср” деб номланади. Мовароуннаҳр фиқҳ мактаби олимлари ёзган асарлар туфайли ривожланган Ислом қонуншунослиги халқимиз маънавийҳуқуқий меросининг ажралмас қисми сифатида асрлар давомида Марказий Осиё халқлари ҳаётида муҳим омил бўлиб хизмат қилган.
IX – XII асрлар Марказий Осиёда илмфан ва маданият, айниқса, ислом илмлари тараққий қилган. Бинобарин, юртимиздаги Бухоро, Самарқанд, Насаф (Қарши), Термиз, Хива, Шош (Тошкент) каби қадимий шаҳарлар ислом дунёсидаги илмфан ва маданият марказлари сифатида машҳур бўлган. Жумладан, Тошкент – ўрта аср манбаларида Шош деб номланиб, бу ердан ҳадис, фиқҳ каби ислом илмларида кўплаб таниқли олимлар етишиб чиққан.
Мақолада мисрлик тарихчи Тожуддин Абу Наср Абдулваҳҳоб Субкийнинг “Табақот аш-шофиъия ал-кубра” номли асарида ўрта (IX-XII) асрларда яшаган Шошлик фақиҳларнинг минтақа илмий марказларидаги фаолияти таҳлил қилинган. Шунингдек, Шош воҳасида фиқҳ илмининг ривожланишида ўрта асрлардаги анъанага мувофиқ Самарқанд, Бухоро, Насаф, Термиз ҳамда минтақадаги Марв, Бағдод каби турли шаҳарлардаги мадрасаларда фаолият кўрсатган олимлар ўртасидаги илмий ҳамкорлик масалалари тадқиқ этилган.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Abu Sa’d Abdulkarim ibn Muhammad Sam’oniy. al-¬Ansob. -Bayrut, 1988. 7-jild. -B. 244.
2. Бартольд В.В. Туркестан в эпоху монгольского нашествия // Соч. в.9 т.Т.1. -М.,1963.
3. Bahodirov R., Rasulov D. Islom ilmlarining buyuk allomalari. -T.: Abdulla hodiriy nomidagi xalh mеrosi nashriyoti, 2000. -B.10.
4. Yoqut al-Hamaviy. Mu'jam al-buldon. -Qohira, 1906. 1-jild. -B. 7.
5. Ibn Xaldun. Al¬-Muqaddima.- B.315.
6. Ibn Xallikon. Vafoyot al-¬a’yon. 1-jild. -B.459.
7. Juzjoniy A. Sh. Islom huquqshunosligi va Hanafiy mazhabi taraqqiyotida O‘rta Osiyo faqihlarining o‘rni. Yuridik fanlar nomzodi... diss. avtoreferati. ¬-T.: 2005. ¬-B.11.
8. Muminov A. Xanafitskiy mazxab v istorii sentralnoy Azii. Monografiya /Pod red. S. Prozorova. –Almatы: Qazaq ensielopediyasы, 2015. -400 s; Nauchnoe nasledie xanafitskix uchyonыx sentralnoy Azii i Kazaxstana. Tom 4. –Astana, 2018.
9. Munirov Q., Irisov A., Nosirov A. Toshkent tarixida ba’zi siymolar. -T.: Fan, 1983. ¬B. 16-17.
10. Mu’jam al-¬buldon. 1-¬jild. -¬B.401.
11. Мухамедов Н.А. (2014) Идеи толерантности и гуманизма в деятельности учёных суфиев оазиса Ташкент. THE CULTURE OF TOLERANCE IN THE CONTEXT OF GLOBALIZATION: METHODOLOGY OF RESEARCH, REALITY AND PROSPECT http://sociosphera.com/ files/conference/2014/k-05_13_14.pdf#page=54-57 (in Russ).
12. Мухамедов, Н. А. (2014). Хазрат Имам Абу Бакр Каффал Шаши – мухаддис из Ташкента. PEOPLES OF EURASIA. HISTORY, CULTURE AND INTERACTION PROBLEMS, 130. http://www.sociosphera.com/files/conference/2014/k-04_05_14.pdf#page=130
13. Mukhamedov, N., & Turambetov, N. (2023). HUMANISTIC IDEAS: KINDNESS, GENEROSITY, AND TOLERANCE IN THE WORK OF MAVERANNHAR SCIENTISTS. EPRA International Journal of Research and Development (IJRD), 8(12), 322-325.
14. Mo‘minov A. Hanafiy ulamolarining Markaziy Movarounnahr shaharlari hayotida tutgan o‘rni va roli. Tarix fanlari doktori ilmiy darajasini olish uchun yozilgan dissertatsiya. -T., Toshkent islom universiteti, 2003. -B.66.
15. Rizouddin Faxriddin. Imom G‘azzoliy. O‘zR FA Sharqshunoslik instituti Qo‘lyozmalar fondi. Inv. № 9122. 16¬-sahifa.
16. Saidov A. Usulul fiqh – islom qonunshunosligiga bir nazar // Usulul fiqh. ¬-T.: Adolat, 1997. ¬-B.209.
17. Sovet Sharqi musulmonlari. -Toshkent, 1971 y. № 3, -B. 9.
18. Сюкияйнен Л. Мусульманское право. М.: 1986. -С.68.
19. Tojuddin Abu Nasr Abdulvahhob as-¬Subkiy. Tabaqot ash-¬shofi’iya al-kubro. ¬ Bayrut: Dor al¬-kutub al-¬ilmiya, 1999. 3-¬jild. -¬B.341.
20. Hoji Xalifa. Kashf az-¬zunun. 1-¬jild. -¬B. 6.
21. Husniddinov Z. Shofiiy mazhabi // Islom: yo‘nalishlar, mazhablar, oqimlar. -T.: Movoraunnahr, 2000. -¬B.16-17.
22. Xayruddin Zirikli. al¬-A’lom. 6-¬jild. -¬B.210. 1-¬jild. ¬-B.327.
23. Xoja Xalifa. Kashf az-¬zunun. -Bayrut: Dor al-kutub al-ilmiya, 1992. 1¬ jild. -¬B.611.
24. Shamsuddin Zahabiy. Siyar a’lom an-nubalo. -Bayrut. Muassasat ar-risola, 1993. 16-jild. -B.283.
