Mualliflar

  • Damir KHAYRETDINOV Center for Islamic Studies, Moscow Islamic Institute Muallif

Kalit so‘zlar:

Москва татар слободаси мусулмонлар Хива Бухоро Москва тарихий масжиди

Annotasiya

Мақолада Бухоро ваХива вакилларининг XVII - XIX аср бошларида Москвадаги ислам турмуш тарзига ривожига қўшган ҳиссаси ўрганилган. Инқилобгача бўлган тарихий манбалар ва архив уужжатлари асосида Бухоро ва Хива элчихоналари қабул уйлари, уларнинг вазифалари ҳамда Москва давлати билан Марказий Осиё хонликлари ўртасидаги савдо-дипломатик алоқалардаги ўрни тахлил қилинган. Алоҳида эътибор Замоскворечье ҳудудидаги Татар слободасига - асрлар давомида татарлар, бухороликлар, хиваликлар ва бошқа мусулмон халқлар истиқомат қилган диний марказга қаратилган. 1823-1824 йилларда бу ерда Катта Татарская кўчасида масжид барпо этилиб, у мусулмон жамоасининг маънавий марказига айланган.
Биринчи марта бухоролик савдогар Назарбой Алибаевич Хошаловнинг фаолияти батафсил ёритилган. У Москвадаги биринчи тош масжид - ҳозирги Тарихий масжид қурилишининг ташаббускори ваҳомийси бўлган. Унинг оиласи, савдо ва жамоат ишларидаги фаолияти ҳақиба маълумотлар келтирилади. Шунингдек, XVII асрда Москва мусулмонларининг маънавий ҳаётига раубарлик қилган хивалик имомлар - Бакей-сейид Абдулов, Маҳмет-Солиҳ Муҳамметов ва Девлет-Али Маликов фаолияти ҳам таҳлил этилган.
Тадқиқот натижаларига кўра, Татар слободаси нафақат диний, балки маданий марказ бўлиб, унда исломдаги тақво ва таълим анъаналари сақланиб қолган. Мақола янги уужжатлар асосида Москвадаги марказий осиёлик мусулмонларнинг - айниқса. бухоролик ва хиваликларнинг - маънавий ҳамда маданий манзарани шакллантиришдаги ҳиссасини ёритади.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma'lumotlari hali mavjud emas.

Muallif biografiyasi

  • Damir KHAYRETDINOV, Center for Islamic Studies, Moscow Islamic Institute

    Candidate of Historical Sciences (PhD), Director 

Bibliografik manbalar

1. Аидроссов, В. (1832). Статистическая записка о Москве (с. 119). Москва.

2. Глебов, И., & Иванов, Д. (1860). История Московской практической академии коммерческих наук (с. 106-107, 132-133). Москва.

3. Дмитриева, Л. В., Мугинов, А. М., & Муратов, С. Н. (1965). Описание тюркских рукописей Института народов Азии. Том I: История (с. 91). Москва: Наука.

4. Кондратьев, И. К. (б.г.). Указанное сочинение (с. 348).

5. НА РБ. Ф. И-295. Оп. 3. Д. 126. (л. 6, 16 об., 38 об., 39). Национальный архив Республики Башкортостан.

6. Переписные книги города Москвы 1665-1676 гг. (1886). Москва (с. 18,68, 73).

7. Щепкин, П. (ценз.). (1836). План столичного города Москвы. Москва.

8. Павел Алеппский. (1898). Путешествие антиохийского патриарха Макария в Россию в половине XVII века, описанное его сыном архидиаконом Павлом Алеппским (Вып. 3, с. 78-79). Москва.

9. РГАДА. Ф. 138. On. 1. Д. 4. (1642). Российский государственный архив древних актов (л. 1).

10. Кулмаматов, Д. С. (2020). Подбор и подготовка восточных переводчиков и толмачей Посольского приказа в XVII в. Восток (Oriens), (4), 64-68.

11. Кулмаматов,Д. С. (н.д.). XVI-XVII асрларда Москвада Элчилик девони шарк таржимонлари ва тилмочлари мактабининг шаклланиши тарихи ҳақида. Илмий-методик электрон журнал. Извлечено с www.journal. fledu.uz.

12. РГАДА. Ф. 138. Ou. 1. Д. 1. (1648). Российский государственный архив древних актов (л. 6).

13. РГАДА. Ф. 138. On. 1. Д. 5. (1657). Российский государственный архив древних актов (л. 90).

14. РГАДА. Ф. 159. Он. 2. Д. 636. (1638/1639). Российский государственный архив древних актов.

15. Хайретдинов, Д. 3. (б.г.). Татарское Замоскворечье: неизвестные страницы истории (с. 183-190,276-277, 282-285).

16. ЦГАМ. Ф. 14. Оп. 7, 8, 16; Ф. 16, 32, 50, 51, 54, 84, 163. (разные годы). Центральный государственный архив Москвы (различные дела и листы: л. 1-2 об., 6-6 об., 12-12 об., 18 об,-19, 36-36 об., 42-43, 46, 50 об., 57 об., 101 об., 113, 253, 325, 335, 357, 625-628 об. и др.).

17. Центральный государственный архив Москвы (ЦГАМ). (б.г.). Ф. 16. Оп. 3. Д. 1217. (л. 6-6 об).

1. Androssov, V. (1832). Statisticheskaya zapiska о Moskve (p. 119). Moscow.

2. Glebov, I., & Ivanov, D. (1860). Istoriya Moskovskoy praktichcskoy akadcmii kommercheskikh nauk (pp. 106-107, 132-133). Moscow.

3. Dmitrieva, L. V., Muginov, A. M., & Muratov, S. N. (1965). Opisanie tyurkskikh rukopisey Instituta narodov Azii. Tom 1: Istoriya (p. 91). Moscow: Nauka.

4. Kondratyev, I. K. (n.d.). Ukazannoye sochinenie (p. 348).

5. National Archive of the Republic of Bashkortostan. Fond 1-295, Opis 3, Delo 126 (folios 6, 16 verso, 38 verso, 39).

6. PerepisnyeknigigorodaMoskvy 1665-1676gg. (1886). Moscow (pp. 18, 68, 73).

7. Shchepkin, P. (censor). (1836). Plan stolichnogo goroda Moskvy. Moscow.

8. Pavel Aleppskiy. (1898). Puteshestviye antiohiyskogo patriarkha Makariya v Rossiyu v polovine XVII veka, opisannoye ego synom arkhidiakonom Pavlom Aleppskim (Vol. 3, pp. 78-79). Moscow.

9. Russian State Archive of Ancient Acts (RGADA). Fond 138, Opis 1, Delo 4 (1642) (folio 1).

10. Kulmamatov, D. S. (2020). Podbor i podgotovka vostochnykh perevodchikov i tolmachey Posol’skogo prikaza v XVII v. Vostok (Oriens), (4), 64-68.

11. Kulmamatov, D. S. (n.d.). XVI-XVII asrlarda Moskvada Elchilik devoni sharq tarjimonlari va tilmochlari maktabining shakllanishi tarixi haqida. Ilmiy-metodik elektron jurnal. Retrieved from www.journal.fledu.uz

12. Russian State Archive of Ancient Acts (RGADA). Fond 138, Opis 1, Delo 1 (1648) (folio 6).

13. Russian State Archive of Ancient Acts (RGADA). Fond 138, Opis 1, Delo 5 (1657) (folio 90).

14. Russian State Archive of Ancient Acts (RGADA). Fond 159, Opis 2, Delo 636 (1638/1639).

15. Khayretdinov, D. Z. (n.d.). Tatarskoye Zamoskvorechye: neizvestnye stranitsy istorii (pp. 183-190,276-277,282-285).

16. Central State Archive of Moscow (TsGAM). Fonds 14, 16,32,50,51,54,84,163; Opis 7,8,16 (various years). Various files and folios (folios 1-2 verso, 6-6 verso, 12-12 verso, 18 verso-19,36-36 verso, 42-43,46, 50 verso, 57 verso, 101 verso, 113, 253, 325, 335, 357, 625-628 verso, etc.).

17. Central State Archive of Moscow (TsGAM). (n.d.). Fond 16, Opis 3, Delo 1217 (folios 6-6 verso).

Tegishli maqolalar

Nematullo MUKHAMEDOV , ШОШЛИК ФАҚИҲЛАРНИНГ МИНТАҚА ИЛМИЙ МАРКАЗЛАРИДАГИ ФАОЛИЯТИ , Islom ziyosi: Jild 3 № 3 (2020)

Nematullo MUKHAMEDOV, ШОШЛИК МУҲАДДИСЛАРНИНГ МИНТАҚА ИЛМИЙ МАРКАЗЛАРИДАГИ ФАОЛИЯТИ , Islom ziyosi: Jild 3 № 2 (2020)

Nematullo MUKHAMEDOV, МИСРЛИК ТАРИХЧИ ТОЖУДДИН СУБКИЙ «ТАБАҚОТ АШ-ШОФИЪИЯ  АЛ-КУБРА» АСАРИДА ШОШ (ТОШКЕНТ) ОЛИМЛАРИ ФАОЛИЯТИНИНГ ЁРИТИЛИШИ , Islom ziyosi: Jild 7 № 3 (2024)

Nematullo MUKHAMEDOV, ЗАНГИОТА МЕЪМОРИЙ МАЖМУАСИ ВА УНДАГИ ЭПИГРАФИК ЁЗУВЛАР , Islom ziyosi: Jild 5 № 4 (2022)

Irodaхon Muxtarovna GAFUROVA, Aziza Nigmatovna GULYAMOVA, ТУРКИСТОН ЎЛКАСИДА ИСЛОМ ОБИДАЛАРИНИНГ ҲОЛАТИ ВА ТАДҚИҚИ , Islom ziyosi: Jild 6 № 1 (2023)

Sherzodjon A. UMARALIYEV, XII-XIV АСРЛАРДА МОВАРОННАҲРДАГИ ИЛМИЙ-МАЪНАВИЙ МУҲИТ , Islom ziyosi: Jild 7 № 1 (2024)

Odiljon ERNAZAROV, МИН ДАВРИ ХИТОЙИДА ИСЛОМИЙ ТАЪЛИМ ХУСУСИЯТЛАРИ , Islom ziyosi: Jild 6 № 2 (2023)

Irodaxon GAFUROVA , ВАҚФ МУЛКЧИЛИГИНИНГ ТУРКИСТОН ТАРИХИДА ТУТГАН ЎРНИ , Islom ziyosi: Jild 3 № 3 (2020)

Odiljon ERNAZAROV, МИН СУЛОЛАСИ ДАВРИДА ХИТОЙДА МУСУЛМОНЛАРНИНГ ЎТРОҚЛАШУВ ЖАРАЁНЛАРИ , Islom ziyosi: Jild 4 № 4 (2021)

Guzal KADIROVA, MUSULMON  MAMLAKATLARI TASHQI SIYOSATINING  SIYOSIY TAHLILI , Islom ziyosi: Jild 8 № 4 (2025)

Bundan tashqari, ushbu maqola uchun shunga o'xshash maqolalar uchun kengaytirilgan qidiruvni boshlang mumkin.