Mualliflar

  • Salima RUSTAMIY International Islamic Academy of Uzbekistan Muallif

Kalit so‘zlar:

балоғат илми лингвоэстетика бeлгилaр тизими канон тил шакли тил тизими калом мажоз киноя.

Annotasiya

Европа олимлари ХХ аср бошларига келиб ўрта аср араб тили ва адабиётида илгари сурилган поэтикага доир қарашлар, жумладан, балоғат илмини бадиий сўз санъатининг ўзига хос тури сифатида идрок қила бошладилар. Натижада ўрта аср мусулмон оламидаги араб поэтик тафаккури ҳам, балоғат илми ҳам канон деб аталди.

Олимларнинг умумий фикрига кўра адабиётдаги канонлар ижтимоий онгнинг маълум бир тури маҳсули ҳи­собланади ва улар кўпгина объектив омиллар асосида вужудга келади. Ўрта аср араб адабиёти назариясида шакл ва мазмун муносабати ҳақидаги поэтологик қарашларнинг ривожланиши мураккаб кечган. Маълумки, IX–XI асрлар йирик олимлари мумтоз араб шеъриятида мазмун ва шаклни бир-бирига боғлиқ, деб ҳисоблаганлар. Бу дунёқараш уларнинг умумий фалсафий қарашлари асосини ташкил қилган.

Абдулқоҳир Журжонийдан бошлаб барча балоғатга оид асарларда лафз ва маъно ўзаро мустаҳкам боғланган бўлиши каломнинг зарурий шарти сифатида эътироф этилади. «Маъно» араб мусулмон фалсафаси, назарий қа­рашлар учун асосий тушунча ҳисобланади. Адабий канонлар ўз навбатида тил қонунларига бўйсунади ва булар­сиз амалга ошмайди. Буларнинг энг муҳими тилнинг тизимли фаолияти бўлиб, у тил тизими ҳақидаги назарияда ўз аксини топган.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma'lumotlari hali mavjud emas.

Bibliografik manbalar

1. Atoulloh, Husayniy. (1981). Badoyi’u-s-sanoyi’.(Forschadan A.Rustamov tarjimasi). Toshkent.: G‘afur

G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyoti.

2. Blashère, E. (1957). Le Classicisme dans la littérature arabe. In: Classicisme et déclin culturel dans l’histoire de l’Islam. Paris. 279-290.

3. Brockelmann, C. (1943-1949). Geschichte der arabischen Literatur. Bd. 1-2. 2. Aufl. Leiden.

4. Volkov, A.G. (1966). Yazik kak sistema znakov. Moskva: Izdatelstvo Moskovskogo Universiteta.

5. Gabrieli, F. (1978). Osnovnie tendensii razvitiya v literaturax islama. Arabskaya srednevekovaya kultura I literatura, 14-30.

6. Gafarova, U. (2012). Stanovlenie i razvitie arabskoy ritoriki do XIV veka. Uchenie zapiski Xudjandskogo gosudarstvennogo universiteta. Tadjikskaya filologiya, 2(30), 3-12.

7. Gibb, X. A. R. (1960). Arabskaya literatura. Klassicheskiy period. Moskva: Izdatelstvo vostochnoy literaturi.

8. Gibb, X. A. R. (1947-1948). Arab Poet and Arabic Philologist. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, 12, 574-578.

9. Gryunebaum, G.E. (1978). Literatura v kontekste islamskoy sivilizatsii. Arabskaya srednevekovaya kultura i literatura. Moskva. 31-45.

10. Gumboldt ,V. (1956). Izbrannie trudi po yazikoznaniyu. Moskva: Progress.

11. Krachkovskiy, I. Yu. (1956). Izbrannie sochineniya. T.2. Moskva–Leningrad.

12. Krachkovskiy, I. Yu. (1960). Izbrannie sochineniya. T.4. Moskva–Leningrad.

13. Kudelin, A. B. (1984). Konsepsiya kanona v srednevekovoy arabskoy poetike. (Diss. … dokt.filol. nauk.).

14. Lomonosov, M.V. (1987). Sochineniya. Moskva.

15. Melchuk, I. A. (1974). Opit teorii lingvisticheskix modeley «smisl ↔ tekst». Moskva: Nauka.

16. Nosirova, M. (2019). Scientific heritage of Makhmud Zamakhshari and actual questions of the studies of Mavarennakhrs linguistic school. The Light of Islam, 2019(1), 14.

17. Nizamova, F. (2019). The history of studying Khusrav Dekhlavi‘s work. The Light of Islam, 2019(2), 19. 95-99.

18. Pérès H. (1953). La poésie andalouse en arabe Classique au XIe siècle, deuxième édition. Adrien Maisonneuve.Paris.

19. Rasulov, R. (2010). Umumiy tilshunoslik. Toshkent: Fan va texnologiyalar markazi.

20. Rustamiy, A. (2014). Hazrat-i Navoyiyning ma’naviy olami. Toshkent: Navro‘z.

21. Рустамий, С. А. (2017). «Balaag’at» как лингвости-листическая дисциплина. Социосфера, (1), 67-72.

22. Rustamiy, S. Art of word and artistry of arabic proverbs. The Science Advanced Journal. ISSUE 8-2014. 36-40.

23. Sossyur, F. (1977). Trudi po yazikoznanii. Moskva: Progress.

24. Solnsev, V. M. (1977). Yazik kak sistemno-struktornoe obrazovanie. – Moskva: Nauka.

25. Sakkokiy, Abu Yaqub. . أأبو يعقوب يوسف السكاكي. مفتاح العلوم ابو ريحان بيروني ناميده كي شرق قول يازمه لاري فوندي، رقم – 7843/4

26. Al-Jahiz. ( الجاحظ. كتاب البيان و التبيين. ج. 1. بيروت. .( 1968 1968 . ص. 375 .

27. Jalal ad-Din, al-Qazviniy. . جلال الدين القزويني. تلخيص المفتاح ابو ريحان بيروني ناميده كي شرق قول يازمه لاري فوندي، رقم – 10677/1

28. Sad ad-Din, at-Taftazoniy. سعد الدين التفتازاني. شرح تلخيص المفتاح. ابو ريحان بيروني ناميده كي شرق قول يازمه لاري فوندي، رقم – 13009

29. Abd-al-Qahir, al-Jurjoniy. (2010). Retrieved from http://ali-mawassi. blogspot.com/2010/02/blog-post. html. . النّحو البلاغيّ وعلاقته بنظريّة النّظم عند عبد القاهر الجرجانيّ -تقريرٌ علميّ

30. Filosofskaya ensiklopediya. Retrieved from http:// dic.academic.ru/ dic.nsf/enc_philosophy/8280 Dokazatelstvo v arabo-musulmanskoy filosofii. // Filosofskaya ensiklopediya.

31. Estetika yazika. Retrieved from http://mlis.ru/ literature/8-yestetika-yazyka.html.

32. Jalal ad-Din, al-Qazviniy. (1998). Retrieved from http:// www. shamela.ws . جلال الدين القزويني. الاضاح في علوم البلاغة .دار إحياء العلوم – بيروت. الطبعة الرابعة

33. Forma I soderzhanie proizvedeniya. Retrieved from http://www. textologia.ru/literature/teoria-literatury/ literaturnoe-proizvedenie/forma-i-soderzhanieproizvedeniya /358/?q=471&n=358.

34. Adabiyot nazariyasi. Retrieved from https:// uz.wikipedia.org/wiki/ Adabiyot_nazariyasi.

Tegishli maqolalar

Muxlisa MIRZAEVA, САЛЖУҚИЙЛАР ДАВРИДА БАҒДОД “НИЗОМИЯ” МАДРАСАСИНИНГ ТАШКИЛ ТОПИШ ТАРИХИ , Islom ziyosi: Jild 6 № 4 (2023)

Ramzjon Raximdjanovich ISAKDJANOV, ИСЛОМ ФАЛСАФАСИ СОҲАСИДА ИБН СИНОНИНГ ГНОСЕОЛОГИК ТАМОЙИЛЛАРИ , Islom ziyosi: Jild 6 № 1 (2023)

Lobar ASROROVA, ҚАДИМГИ ХАТ ТУРЛАРИНИНГ ҚИЁСИЙ ТАҲЛИЛИ , Islom ziyosi: Jild 2 № 2 (2019)

Asхат BIYKUZIYEV, КУШОН-ҚАНҒ МУНОСАБАТЛАРИНИ ЎРГАНИШ ТАРИХИ МУАММОСИ , Islom ziyosi: Jild 2 № 2 (2019)

Axror XUDOYBERDIYEV, ҚОНУН ИЖОДКОРЛИГИ ЖАРАЁНИДА СОЦИОЛОГИК ТАДҚИҚОТЛАРНИНГ ЎРНИ , Islom ziyosi: Jild 2 № 2 (2019)

No‘’monjon TO‘RAYEV, «ЖАРҲ ВА ТАЪДИЛ» ИЛМИНИНГ ПАЙДО БЎЛИШИ ВА ДАСТЛАБКИ ИККИ АСРДАГИ РИВОЖИ , Islom ziyosi: Jild 2 № 2 (2019)

Gulchakhra TULEMETOVA, ДИНИЙ МАВЗУДАГИ МАТЕРИАЛЛАРНИНГ ЭКСПЕРТИЗАСИДА ИСЛОМ ИЛОҲИЁТИНИНГ РАЦИОНАЛИСТИК УСЛУБЛАРИНИ ҚЎЛЛАШ ИСТИҚБОЛЛАРИ , Islom ziyosi: Jild 5 № 4 (2022)

Zulfiya SHAKIROVA, АРАБ ТИЛИНИ ЎҚИТИШДА АУДИО МАТЕРИАЛЛАРИДАН ФОЙДАЛАНИШ УСУЛЛАРИ , Islom ziyosi: Jild 2 № 1 (2019)

Shukhrat YOVKOCHEV, “АРАБ БАҲОРИ”ДАН ОЛДИН МИСРНИНГ СИЁСИЙ ТИЗИМИГА БЎЛГАН ДИНИЙ ОМИЛНИНГ ТАЪСИРИ , Islom ziyosi: Jild 3 № 2 (2020)

Turdali JUMAYEV, Alimjon DADAMUHAMEDOV, ИСЛОМ МАВЗУСИГА ОИД ДИНИЙ МАЪРИФИЙ ЭЛЕКТРОН ДАСТУРЛАР ЯРАТИШ АЛ-ҲАКИМ АТ-ТЕРМИЗИЙ ЗИЁРАТГОҲИ МИСОЛИДА , Islom ziyosi: Jild 3 № 1 (2020)

Bundan tashqari, ushbu maqola uchun shunga o'xshash maqolalar uchun kengaytirilgan qidiruvni boshlang mumkin.