Mualliflar

  • Хikmatilla NIGMATOV INTERNATIONAL ISLAMIC ACADEMY OF UZBEKISTAN Muallif
  • Alisher MUHAMMADIYEV INTERNATIONAL ISLAMIC ACADEMY OF UZBEKISTAN Muallif

DOI:

https://doi.org/10.47980/TLOI/2020/4/167%20-%20174

Kalit so‘zlar:

telekommunikatsion tizim havfsizlikni ta’minlash himoya vositalari axborot turlari o’quv muassasalari kompyuter tarmoqlari

Annotasiya

Ushbu maqola bugungi kunda eng dolzarb, ahamiyatli va zarur hisoblangan mavzulardan hisoblangan axborotlar havfsizligini ta’minlashga bag’shlangan. Bunga sabablardan biri pandemiya sababli butun dunyo aholisi kompyuter tarmoqlari orqali raqamli boshqaruv tizimiga o’tkanligi hisoblanadi. Jumladan, Oliy o’quv uyrtlarimiz, xalq ta’lim muassasalari ham masofaviy tizimida videodarslar olib bormoqdalar.

Shuning uchun ushbu maqolada oliy o’quv muassasalarining kompyuter tizim va tarmoqlarida ma’lumotlarni xavfsizligini ta’minlash uchun qanday himoyalash me’zonidan va vositalaridan foydalanish kerak degan savollarga bajarilayotgan ilmiy tadqiqotlar asosida javob berishga рarakat qilingan.

Hozirgi kunda barcha o’quv uyrtlari o’zining kompyuter tizimi va tarmoqlariga ega bo’lib, barcha qag’ozli, xisob­kitob va tashkiliy ishlarini, hamda dars berish jarayonini kompyuterlarda bajarmoqdalar. Ana shu kompyuterlarda saqlanayotgan, ma’lumotlarni kommutatsion tarmoqlari orqali uzatish yoki qabul qilish jarayonlarida ularning havfsizligini ta’minlash masalalariga qaratilgan. Maqolada axborot xavfsizligi nuqtai nazaridan axborotni turkumlanishi, axborotni himoyalash tizimimi va ma’lumotlarni optimal boshqarishga suyanib, axborot tizimlarining lokal tarmoqlarida axborot himoyasining masalalari tahlil qilingan.

Kompyuter tarmoqlarining aloqa kanallari orqali uzatilayotgan ma’lumotlar xato bo’lib va kechikib borishligi tahlil qilinib asosiy me’zon (kriteriya) sifatida qanday parameter va xarakteristikalardan foydalanish kerakligi  yoritilib berilgan. Har bir o’quv muassasasining axborat almashinish strukturasiga nimalar kirishligi ham belgilab berilgan. Oliy o’quv yurtlarida va ilmiy tadqiqot institutlarida ishlatilayotgan kompyuter tizimlari va tarmoqlarida axborotlarni himoyalashga katta e’tibor berish kerakligi, havf­xatarlarni va xujumlarni bartaraf etish uchun tashkiliy texnikaviy, tashkiliy huquqiy, kriptografik vositalardan keng foydalanish lozim ekanligi isbotlab berilgan. Axborotlarni himoyalashda texnik va iqtisodiy parametrlarini hisobga oladigan asosiy me’zon sifatida har bir axborotning maxfiyligi, zarurligi, uning qiymati hisobga olish kerakligi taklif etilgan.

Ushbu maqola kompyuter tizimi va tarmoqlarida axborotlarni havfsizligini boshqarish yonalishi bo’yicha ilmiy tadqiqotlar olib borayotganlar uchun mo’ljallangan.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma'lumotlari hali mavjud emas.

Bibliografik manbalar

1. Nigmatov H, Tursunov N. . (2018). Axborot xavfsizligi. Toshkent: Toshkent islom universiteti nashriyot­matbaa birlashmasi.

2. Nigmatov X, Umarov A. (2020). Monografiya. . Zamonaviy axborot­kommunikatsiya texnologiyalarining aloqa kanallarida axborotlarni himoyalash. Toshkent: inovatsiyon rivojlanish nashriyo­matbaa uyi.

3. Nigmatov, H. (1993). Opredelenie osnovnih kachestvennih pokazateley kompyuternih setey s raznotipnimi kanalami svyazi i izmenyaushiysya strukturoy. Toshkent.

4. Nigmatov, H. (1996). Modeli i algoritmi upravleniya setyu peredachi dannix s raznotipnimi kanalami svyazi i izmenyaushiysya strukturoy. Toshkent.

5. Nigmatov, H. (2004). Yangi axborot tehnologiyalari fanidan ta’lim berishni takomillashtirish to’g’risida. Toshkent.

6. Брагг, Р. (2001). Система безопасности Windows 2000. Москва: Вильямс.

7. Гайкович В., Лершин А. (1993). Безопасность электронных банковских систем. Москва.

8. Герасименко В.А., Малюк А.А. (1997). Основы защиты информации. Москва.

9. Герасименко, В. (1994). Защита информации в автоматизированных системах обработки данных. Москва.

10. Гриняев, С. (1999). Интеллектуальное противодействие информационному оружию. Серия Информатизация России на пороге XXI века. Москва: СИНТЕГ.

11. Долотов, В. Д. Время технологий xDSL / В .Д. Долотов // Технологии и средства связи. – 2003. – № 1. – С. 36–38. . (200).

12. Завгородний, В. (2001). Комплексная защита информации в компьютерных системах: Учебное пособие для вузов. М. Логос.

13. Зегжда Д.П., Ивашко A.M. . (б.д.). Как построить защищенную информационную систему . Мир и семья.

14. Зима В.М., Молдовян А.А., Молдовян Н.А. (2001). Безопасность глобальных сетевых технологий. Петербург.

15. Каплан А., Нильсен М.Ш. (2000). Windows 2000 изнутри. Москва.

16. Кулаков, B. (2005). Информационная безопасность телекоммуникационных систем. Москва.

17. Леонова, А. (2000). Компьютерная преступность и информационная безопасность. АРИЛ.

18. Невдяев, Л. (2000). Мобилная связь 3-го поколения. Серия изданий Связь и бизнес. Москва.

19. Нигматов, Х. (2003). Введение в информационную безопасность. Ташкент: ТАДИ.

20. Нигматов, Х. (2013 ). Информационная безопасность. Защита информации в сетях телекоммуникации. Чимкент.

21. Нигматов, Х. (2013 ). Компьютерные сети и системы в IP телефонии. Чимкент : ЖЕБЕ.

22. Нигматов, Х. (2013 ). Системы и устройства спутниковой и мобилной радиосвязи. Чимкент : ЖЕБЕ.

23. Петренко С.А., Петренко А.А. . (2002). Аудит безопасности Intranet. Москва.

24. Ратынский, М. (2000). Основы сотовой связи. /Под редакцией Зимина Д.Б., - 2-е издание., перераб. и дополнен. Радио и связь. Москва.

25. Соколов А. В., Шенгин В.Ф. . (2002). Защита информации в распределённых корпоративных сетях и системах. Москва : ДМК – ПРЕСС.

26. Таненбаум, Э. (2003). Компьютерные сети . Питер.

27. Усмонов А, Одилова З, Ниғматов Ҳ. (1984). Upravleniye informasionnimi potokami ASU v setyax peredachi dannix. Toshkent: FAN nashr.

28. Щербаков, А. (2001). Введение в теорию и практику компьютерной безопасности. Москва: Мол-гачева.

Tegishli maqolalar

Akbar Nodirovich O‘KTAMOV, РАДИКАЛИЗМ ТУШУНЧАСИ, КЕЛИБ ЧИҚИШ САБАБЛАРИ ҲАМДА ОЛДИНИ ОЛИШ БИЛАН БОҒЛИҚ МАСАЛАЛАР ТАҲЛИЛИ , Islom ziyosi: Jild 7 № 2 (2024)

Irodaхon Muxtarovna GAFUROVA, Aziza Nigmatovna GULYAMOVA, ТУРКИСТОН ЎЛКАСИДА ИСЛОМ ОБИДАЛАРИНИНГ ҲОЛАТИ ВА ТАДҚИҚИ , Islom ziyosi: Jild 6 № 1 (2023)

Shukhrat Rustamovich TOKHTIEV , XVIII АСР ОХИРИ - XX АСР БОШЛАРИДА МАРКАЗИЙ ОСИЁ ШИА ЖАМОАЛАРИНИНГ СИЁСИЙ, ИЖТИМОИЙ ВА МАЪНАВИЙ ҲАЁТИ , Islom ziyosi: Jild 6 № 1 (2023)

Guzal KADIROVA, 2011-2012 YILLARDA MISRDAGI IJTIMOIY-SIYOSIY NOROZILIKLARNING NAMOYON BO‘LISH XUSUSIYATLARI. , Islom ziyosi: Jild 6 № 1 (2023)

Timur AHMEDOV , ЎЗБЕКИСТОНДА АМАЛГА ОШИРИЛАЁТГАН ИСЛОҲОТЛАРДА ДИНИЙ ЭРКИНЛИКЛАРНИ ТАЪМИНЛАШНИНГ ЎРНИ , Islom ziyosi: Jild 6 № 1 (2023)

Nematullo NASRULLAEV, “ТАНҚИҲ АЛ-УСУЛ” АСАРИ ВА УНИНГ ШАРҲИДА МУАЛЛИФ МАҲОРАТИ , Islom ziyosi: Jild 7 № 1 (2024)

Тохир Абдумуталович ХАТАМОВ, ШАЙХ ҲИММАТИЙ – ЗАНГИ ОТА МЕРОСИНИНГ ЎРГАНИЛИШИ , Islom ziyosi: Jild 7 № 1 (2024)

Matlyuba QAHHOROVA, Mirolim TASHMURODOV, ОИЛАВИЙ МУНОСАБАТЛАР:  МИЛЛИЙ ВА УМУМИНСОНИЙ МУРОСА ТАМОЙИЛЛАРИ , Islom ziyosi: Jild 7 № 1 (2024)

Mumin Mirzo Murodjon ugli ABDUPATTAYEV, Bibigulnar Amalbaevna ERBOSYNOVA , O‘RTA ASR DINLAR TARIXIGA OID MANBALARDA YAHUDIYLIK OQIMLARI E’TIDOQLARINING AKS ETISHI , Islom ziyosi: Jild 7 № 1 (2024)

Javoxirxon A. SOBIROV, O‘ZBEKISTONNING TURKIY DAVLATLAR TASHKILOTIGA A’ZOLIGI: HAMKORLIK VA ISTIQBOL , Islom ziyosi: Jild 7 № 1 (2024)

Bundan tashqari, ushbu maqola uchun shunga o'xshash maqolalar uchun kengaytirilgan qidiruvni boshlang mumkin.