DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2020/4/147%20-%20156Kalit so‘zlar:
arab tarminologiyasi arab tilining leksik tarkiibi iqtisodiy atamalar nomenklatura leksikologiya so’z shakllanishi arab tili grammatikasi o’zlashtirmalar umumiy tilo semantikasi foydalanish terminologik tizim maxsus lug’atAnnotasiya
Ushbu maqola arab mamlakatlarida zamonaviy terminologiyaning shakllanishi va qo’llanilishi bilan bog’liq bo’lgan muammolarga bag’ishlangan. Uning leksik – terminologik tarkibini shakllantirish jarayoniga ta’sir ko’rsatgan omillarni aniqlash juda muhim o’rin tutadi. Arab davlatlarining milliy ozodlik harakatlari jadallashgandan so’ng, XX asrning ikkinchi yarmidan boshlab, arab tilining rasmiy maqomi masalasi mintaqaviy va global miqyosda bir necha bor ko’tarildi. Ta’limning milliylashtirilishi arab mamlakatlarining til siyosatning asosiy printsipiga aylandi. Gap butun xalq ta’limi tizimining arab tiliga o’tishi, o’rta asrlar mumtoz tilining kundalik aloqa tili sifatida joriy etilishi haqida edi. Arab mintaqasidagi siyosiy vaziyatning o’zgarishi mustamlaka tilidan tizimli ravishda chiqib ketishi, zamonaviy adabiy tilning leksik tarkibini boyitishi, milliy terminologiyaning rivojlanishi bilan birga kechdi. Bu jarayonda jamiyat va ta’lim muassasalari tomonidan qo’llab – quvvatlanadigan an’anaviy maktab nuqtai nazarlari ustunlik qildi. Arab mamlakatlarida tilga nisbatan an’anaviy qarashlardan uzoqlashish urinishlari ma’qullanmadi. Fan va texnologiyalarning jadal rivojlanishi arab tilida ko’plab yangi tushunchalarning paydo bo’lishiga va xorijiy atamalarni jadal o’zlashtirishga olib keldi. Vazifa jahon ilmiy va texnologik taraqqiyot talablariga javob beradigan ta’lim sohasidagi yangi mazmun bilan ta’minlash edi. Moslashuv jarayonida xorijiy atamalar arab tilining amal qilish sharoitlariga moslashtirildi. Mavzular noaniqligi va professional tarjimaning yetishmasligi tufayli juda ko’p sinonim nomlar paydo bo’ldi. Biroq, bu har qanday terminning shakllanishi va faoliyatining ekstralingvistik shartliligini aks ettiruvchi tabiiy hodisa. Arab terminologiyasini o’rganishga sotsiologik yondashuv uning rivojlanishidagi asosiy yo’nalishlarni aniqlashga imkon berdi.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Belkin V.M. O haraktere leksicheskoj sinonimii v arabskom literaturnom jazyke. // Sb. «Arabskaja filologija»//, M., 1968 g., s.49(in Russ.)
2. Belkin V.M. Arabskaja leksikologija. Izdatel’stvo MGU, 1975, s. 50, 56, 57, 59, 118, 119, 120 (in Russ.)
3. Belkin V.M. Formirovanie slovarnogo sostava v sovremennom arabskom literaturnom jazyke//Sb.Semitskie jazyki, vyp.2 (ch.2) izdanie 2 (dopolnennoe)//, Moskva,1965 g.(in Russ.)
4. Belkin V.M. Obshhie tendencii razvitija arabskoj nauchno– tehnicheskoj terminologii v poslevoennyj period. M.: Nauka, 1983g. (in Russ.)
5. Baranov H.K. Arabsko – russkij slovar’. Izd.5-e pererabotannoe i dopolnennoe. M.: Russkij jazyk, 1977 g.(in Russ.)
6. Grande B.M. Kurs arabskoj grammatiki v sravnitel’no – istoricheskom osveshhenii. M.: Vostochnaja literatura, 1963 g. (in Russ.)
7. Krapiva G.P. Sinonimicheskij rjad i obshhaja klassifikacija sinonimov v arabskom jazyke.//Sb. Vostochnye jazyki.// M.: Nauka,1971 g. (in Russ.)
8. Gubanov Ju.P. Ob odnom iz sposobov slovoobrazovanija v arabskoj terminologii //Sb. Vostochnoe jazykoznanie.//, M., 1976 g. (in Russ.)
9. Ushakov V.D. O sozdanii terminov v arabskom jazyke i o terminologicheskih slovarjah//Sb. Semitskie jazyki, vyp.3, M.: Nauka, 1976, s.149 (in Russ.)
10. Gubanov Ju.P. O problemah sozdanija arabskoj terminologii // Sb. Sociolingvisticheskie problemy razvivajushhihsja stran.// M.: Nauka, 1975 g. (in Russ.)
11. Reformatskij A.A. Chto takoe termin i terminologija. Izd. AN SSSR, 1961, 85 (in Russ.)
12. Sovetskij enciklopedicheskij slovar’. M., 1982 g. (in Russ.)
13. Superanskaja A.V., Podol’skaja N.V., Vasil’eva N.V. Obshhaja terminologija: Voprosy teorii. – M.: Nauka, 2003, s.13(in Russ.)
14. Sharbatov G.Sh. Sovremennyj arabskij jazyk. – M.: Nauka, 1961. (in Russ.)
15. Grinev S.V. Vvedenie v terminovedenie. – M.: Moskovskij licej, 1993, s.8. (in Russ.)
16. Fateeva I.G., Ismailova Ju.A. Iqtisodij matnlar to’plami (arab matbuoti materiallari asosida). Ўquv qo’llanma. – Toshkent, 2008. (in Uzb.)
17. Sharbatov G.Sh. Sootnoshenie arabskogo literaturnogo jazyka i sovremennyh arabskih dialektov. Avtoreferat - M., 1966. (in Russ.)
18. A.M.Taube, I.V.Litvinova, A.D.Miller, R.C.Daglish Russian – English dictionary (izdanie sed’moe, ispravlennoe i dopolnennoe), Moskva, «Russkij jazyk», 1987 g. (in Russ.)
19. Jushmanov N.V. Kratkaja grammatika arabskogo jazyka. Leningrad, 1964 g.
20. Minedzhjan G.Z. O nekotoryh voprosah nauchno – tehnicheskoj terminologii v sovremennom arabskom jazyke // Semitskie jazyki, vypusk 2 (ch.2) Izd. «Nauka», M. 1965 g. (in Russ.)
21. Kariev U.Z. Slovoobrazovatel’naja funkcija suffiksa .ijj(un)» // Semitskie jazyki vypusk 2 (ch.2). Izd» – ي«Nauka», M. 1965 (in Russ.)
22. Ismailova, Yulduz (2020) “ТHE USE OF MODERN METHODS IN TEACHING STUDENTS THE ARABIC LANGUAGE,” The Light of Islam: Vol. 2020: Iss.1, Article22.Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2020/iss1/22
23. Ismailova, Yulduz (2020) “CROSS-LANGUAGE PHONETIC INTERFERENCE IN LEARNING THE ARABIC LANGUAGE,” The Light of Islam: Vol. 2020: Iss.2, Article 7. Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2020/iss2/7
24. Kazakbaev, Akbar (2020) “THE PROBLEMS AND METHODS OF TEACHING FOREIGN LANGUAGES,” The Light of Islam: Vol. 2020: Iss. 2, Article8. Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2020/iss2/8
25. ABBYY LINGVO 12 ABBYY SOFTWARE www.LINGVO.ru 2006
26. Wright W. Lectures on the Comparative Grammar of the Semitic Languages, Amsterdam, 1966, s.31.
27. Mustafa ash – Shihabi. Al – Mustalahaatu al – ilmijatu al – arabijatu fi Bagdad (Arabskie nauchnye terminy v Bagdade). – Bagdad, 1963,25 (in Arab.).
28. Munir al – Baalbaki. Kaamuusun indzhilizijjun – arabijjun. Al – Maurid (arabsko – anglijskij slovar’ al - Maurid) - Bajrut: Daaru al – malaajjin, 1975. (in Arab.).
29. Mahmud Fahmi Hidzhazi. Al – ususu al – lugauijjatu liilmi al – mustalahi (Jazykovye osnovy terminologii). – al – Kahira: Maktabatu garib, 1993, s.9, 37 (in Arab.).
30. Muhammad Hasan Dzhabal. Ilmu al – Ishtikaak nazarijjan va tatbikijjan (Slovoobrazovanie v teorii i na praktike). – al – Kahira: Maktabatu al – adaab, 2005, s.3 (in Arab.).
31. Ali al – Kasymi. Ilmu al – Mustalahi: Ususuhu an – nazarijjatu va tatbiikaatuhu al – ilmijjatu (Terminologija: teoriticheskie i prakticheskie nauchnye osnovy). – al –Kahira: Maktabatu Lubnaan naashiruuna, 2008, s.380 (in Arab.).

