Mualliflar

  • Pirnazar Sardor o‘g‘li RAJAPOV INTERNATIONAL ISLAMIC ACADEMY OF UZBEKISTAN Muallif

DOI:

https://doi.org/10.47980/TLOI/2023/2/38-46

Kalit so‘zlar:

Bayhaqiy ibn Javziy Bundoriy Ibn al-Adim Ibn Kalonisiy Mixail Attales Anna Kommena Urfalik Mateos Abulfaraj “Zaynul-axbor” “Siyosatnoma” “Saljuqnoma” “Al-Komil fit-tarix” “Jome at-tavorix” voqeanoma.

Annotasiya

Ushbu maqolada saljuqiylar davri tarixi yoritilgan o‘rta asr manbalari tahlil qilingan. Mazkur manbalar musulmon va xristian tarixchilar tomonidan arab, fors, turkiy, yunon, gruzin, arman va suryoniy tillarida yozilgan. Tahlil jarayonida asar muallifi va u yashagan davr ilmiy muhiti, manba yozilgan til, asarning tarkibi va umumiy mazmuni, bugungi kunda manbaning zamonaviy nashrlari va tarjimalari kabi jihatlarga to‘xtalib o‘tildi.

Tahlil qilingan asarlarning aksariyatini arab va fors tilidagi manbalar tashkil etadi. Saljuqiylar davri tarixi yoritilgan turk tilidagi o‘rta asr manbalari deyarli uchramaydi. Vizantiya manbalari esa Buyuk Saljuqiylarning tarixi bilan faqatgina Anadolu fathi nuqtai nazaridan bog‘liqdir. Shunga qaramay, Vizantiya manbalari Anadolu Saljuqiylari davri tarixini o‘rganishda muhim ahamiyatga ega.

Gruzin manbalarida esa nafaqat saljuqiylarning Kavkazga harbiy yurishlari, balki Anadoluda aholining turkiylashuv jarayonlari va saljuqiy turklar haqida yorqin ta’rif va ma’lumotlar mavjud. Shuningdek, Anadoluda yashagan arman va suryoniy mualliflarning bevosita tarixiy hodisalarda ishtirok etishi ularga saljuqiy turklar haqida to‘g‘ri va xolisona ma’lumotlar berish imkonini bergan.

Saljuqiylar davri Islom tarixining uch asrini qamrab olgan boʻlsa-da, bu davrda Islom sivilizatsiyasida erishilgan yutuqlar to‘laqonli ochib berilmagan. Buning sababi saljuqiylar davri tarixi yoritilgan manbalarning salmog‘i bilan bog‘liq. Darhaqiqat, saljuqiylar hukmronligining muhim voqealarga boy bo‘lgan dastlabki davri, ya’ni XI-XII asrlarga oid manbalar keyingi asrlardagi manbalarga nisbatan kamroq. Buning ustiga XI-XII asrlarda yozilgan tarixiy asarlarning aksariyati bizgacha yetib kelmagan.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma'lumotlari hali mavjud emas.

Bibliografik manbalar

1. Аbdülkerim Özaydın. Hamdullah yel-Müstevfî // Türkie Diyanet Vakfı İslâm Аnsiklopedisi. C. 15. – İstanbul: TDVY, 1997. – S. 454-455.

2. Аbdülkerim Özaydin. Nizâmülmülk // Türkie Diyanet Vakfı İslâm Аnsiklopedisi. C.33. – İstanbul: TDVY, 2007. – S. 194-196.

3. Аbdülkerim Özaydın. Tarih-i-Guzide // Türkie Diyanet Vakfı İslâm Аnsiklopedisi. C. 40. – İstanbul: TDVY, 2011. – S. 82-83.

4. Аbdülkerim Özaydın. İbnüʼl-Esîr, İzzeddin // Türkie Diyanet Vakfı İslâm Аnsiklopedisi. C. 21. – İstanbul: TDVY, 2000. – S. 26-27.

5. Аbdülkerim Özaydın. İbnüʼl-İbrî. // Türkie Diyanet Vakfı İslâm Аnsiklopedisi. C. 21. – İstanbul: TDVY, 2000. – S. 92-94.

6. Аli Sevim. Аzimi // Türkie Diyanet Vakfı İslâm Аnsiklopedisi. C.4. – İstanbul: TDVY, 1991. – S. 330-331.

7. Аli Sevim. İbnüʼl-Kalânisîʼnin Zeylü Tarih-i Dımask adlı aserinde Selçuklularla ilgili bilgiler I (1044-1106) // Belgeler. 29.Cilt. Sayı 33, 2008. – S. 1-43.

8. Аli Sevim. İbnüʼl Аdim // Türkie Diyanet Vakfı İslâm Аnsiklopedisi. C. 20. – İstanbul: TDVY, 1999. – S. 478-479.

9. Аnna Kommena. Аlexiad (çev.Bilge Umar). – İstanbul: İnkilap Kitabevi, 1996. – 570 s.

10. А.D.Kuşçu, C.Güler, M.Özer, M.Öztemel. Selçuklu Tarihçiliğiʼne Başlarken. – Konya: Necmettin Yerbakan Üniversitesi, 2017. – 521 s.

11. Gülseri Begüm Okudan. Zeynüʼl-Аhbâr (Tâhirîler, Saffârîler, Sâmânîler ve Gazneliler)// Tarih Kritik. Sayı 4, 8.cilt, 2022. – S. 282-284.

12. Gümüş Yercan. İbnüʼl-Ezrak ve yeseri “Meyyâfârikîn ve Âmîd Tarihi” üzerine Türkieʼde yapılan çalışmalar ışığında bir değerlendirme // ye-Şarkiyat İlmi Аraştırmalar Dergisi. Sayı 7, 2012. – S. 3-13.

13. Hrand D. Аndreasyon. Türk Tarihine Аid Yermeni Kaynakları // İstanbul Üniversitesi Yedebiyat Fakültesi Tarih Dergisi. C. 1, Sayı 1, 1949. – S. 95-118.

14. İsmail Аka. Аksarâyî, Kerîmüddin // Türkie Diyanet Vakfı İslâm Аnsiklopedisi. C. 2. – İstanbul: TDVY, 1989. – S. 293.

15. Mikhael Аttaleiates. Tarih (çev. Bilge Umar). – İstanbul: Аrkeoloji ve Sanat, 2008. – 327 s.

16. Muhammet Kemaloğlu. Türkie Selçuklu Tarihi Birinci Yelden Kaynakları // Journal of History Culture and Аrt Research. vol.2, No.3, 2013. – P. 1-38.

17. Muharrem Kesik. Selçuklular tarihi. – İstanbul: İstanbul üniversitesi, 2010. – 364 s.

18. Muhammet Kemaloğlu. Türkie Selçuklu Devletinin III. Hükümdarı Şahinşah Dönemi ve Şahinşahʼın Şahsieti // Orkun Dergisi. Sayı 88-89, 2004. – S. 1-8.

19. Nikephoros Brennios. Tarihin Özü (çev. Bilge Umar). – İstanbul: Аrkeoloji ve Sanat, 2008. – 187 s.

20. Osman Gazi Özgüdenli. Zahîrüddîn-i Nîsâbûrî // Türkie Diyanet Vakfı İslâm Аnsiklopedisi. C.44. – İstanbul: TDVY, 2013. – S. 102-103.

21. Osman Turan. Selçuklular tarihi ve Türk-İslam medenieti. – İstanbul: Turan neşriyat yurdu, 1969. – 478 s.

22. Orhan Bilgin. Gerdizi // Türkie Diyanet Vakfı İslâm Аnsiklopedisi. C.14. – İstanbul: TDVY, 1996. – S. 29-30.

23. Ramazan Şeşen. Müslümanlarda Tarih-Coğrafya Yazıcılığı. – İstanbul: İslam Tarih, Sanat ve Kültürünü Аraştırma Vakfı, 1998. – 451 s.

24. Reşidud-din. Câmi ut-tevârih: Selçuklu devleti (Farsçadan Çevirenler Yerkan Göksu H.Hüseyin Güneş). – İstanbul: Selenge yayınları, 2010. – 311 s.

25. Tahsin Yazıcı. Târîh-i Beyhakī // Türkie Diyanet Vakfı İslâm Аnsiklopedisi. C.40. – İstanbul: TDVY, 2011. – S. 74-75.

26. Yusuf Аyönü. İzmirʼde Türk Hâkimietinin Başlaması // Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi. C.9. Sayı 1, 2009. – S. 1-8.

27. Yusuf Аyönü. Selçuklu-Bizans Münasebetleri (1116-1308) / Doktora Tezi. – İzmir: Yege Üniversitesi Sosyal Bilimler Yenstitüsü, 2007. – 290 s.

Tegishli maqolalar

Nematullo NASRULLAEV, “ТАНҚИҲ АЛ-УСУЛ” АСАРИ ВА УНИНГ ШАРҲИДА МУАЛЛИФ МАҲОРАТИ , Islom ziyosi: Jild 7 № 1 (2024)

Davronbek H. QODIROV, ҒАЗЗОЛИЙНИНГ “АЛ-ҚИСТОСУ-Л-МУСТАҚИМ” (ТЎҒРИ ТАРОЗИ) АСАРИДА БИЛИШ НАЗАРИЯСИ , Islom ziyosi: Jild 4 № 3 (2021)

Хабибулло САГДИЕВ, Дияра МИРЗАГАНИЕВА, AYOLLAR  HADIS  ROVIYALAR  SIFATIDA: ULARNING “SAHIHU-L-BUXORIY” TO‘PLAMIDAGI  O‘RNI , Islom ziyosi: Jild 8 № 2 (2025)

Baxromjon MAMADIYEV, ТИББИЁТ МАСАЛАЛАРИГА ДОИР АЙРИМ ФАТВОЛАР МУҚОЯСАСИ , Islom ziyosi: Jild 2 № 4 (2019)

Bekzodbek MUKHTAROV, «АЛ-ФИҚҲ АН-НОФЕЪ» АСАРИ ҚЎЛЁЗМАЛАРИНИНГ КОДИКОЛОГИК ТАҲЛИЛИ , Islom ziyosi: Jild 2 № 4 (2019)

Zafar FAHRIDDINOV, ҲАКИМ ТЕРМИЗИЙНИНГ МАРКАЗИЙ ОСИЁ ИЛМИЙ-МАЪНАВИЙ МУҲИТИДАГИ ЎРНИ ҲАМДА ТАФСИР ВА ЛУҒАТ ИЛМИГА ҚЎШГАН ҲИССАСИ , Islom ziyosi: Jild 2 № 4 (2019)

Muhabbatxon AGZAMOVA, HADIS TO‘PLAMLARIDA  AXLOQ VA TARBIYAGA  OID TERMINLARNING  LUG‘AVIY VA  ISTILOHIY TAHLILI , Islom ziyosi: Jild 8 № 4 (2025)

Abdelwahed Awad MOHAMED Ali , NAHV VA  USUL  ILMLARI  O‘RTASIDAGI INTEGRATSIYA:  QAROFIYNING “NAFĀʾIS AL-UṢŪL” ASARIDAGI  HURUF AL-MA’ONIY  MISOLIDA , Islom ziyosi: Jild 8 № 4 (2025)

Abdul-Razek Sadiq HILAL, MORFOLOGIK  TUZILMA VA  SEMANTIK YO‘NALISH  O‘RTASIDAGI  BOG‘LIQLIK (HADIS TERMINOLOGIYASIDA) , Islom ziyosi: Jild 8 № 4 (2025)

Matluba YULDASHEVA, MILLIY  MAFKURA –  JAMIYATNI MODERNIZATSIYALASH  JARAYONINING ASOSIY  POYDEVORI , Islom ziyosi: Jild 8 № 2 (2025)

Bundan tashqari, ushbu maqola uchun shunga o'xshash maqolalar uchun kengaytirilgan qidiruvni boshlang mumkin.