Mualliflar

  • Muhabbatxon AGZAMOVA INTERNATIONAL ISLAMIC ACADEMY ОF UZBEKISTAN Muallif

Kalit so‘zlar:

Axloq tarbiya adab zuhd raqoiq birr taqvo sabr halollik xulq ma’naviyat ma’rifat odob tamoyil qadriyat fazilat tafsir din hadis

Annotasiya

Islom dini о zining asosiy manbalari Qur 'oni karim va hadislar orqali nafaqat ihodat masalalarini, balki axloqiy fazilatlar, jamiyatda tinch-totuv hayot kechirish, о ‘zaro hurmat, insof sabr, halollik kabi umuminsoniy qadriyatlami ham keng targ ‘ih etadi. Payg ‘ambar Muhammad (s.a.v.)ning “Men go'zal xulqni mukammallashtirish uchun yuborildim ” — degan so ‘zlari hu dinning markazida axloqiy tarhiyaning turganini aniq ifodalaydi va hadis ilmidagi axloqiy-tarbiyaviy terminlarni о ‘rganish mustaqil ilmiy yo ‘nalish sifatida shakllangan. Hadis to ‘plamlarida keng o‘rin olgan “Kitob al-Adab” bohlari orqali Rasululloh (s.a.v.)ning axloqiy fazilatlari, insonlar o'rtasidagi ijtimoiy munosahatlarga old ко ‘rsatmalari, kundalik hayotga tathiq etilishi lozim ho ‘Igan odob-axloq me ’yorlari hayon etiladi.
Hadis to ‘plamlarida axloqiy-tarbiyaviy mazmundagi rivoyatlar alohida kitohlar va boblar shaklida jamlangan. Masalan, Imom Buxoriy о ‘zining “al-Jome ‘ as-Sahih ” asarida “Kitob al-Adab ” bobida J28 kichik bob ostida 250 gayaqin hadis keltirgan ho ‘Isa, “al-Adah al-Mufrad” nomli alohida asarini hutkul axloqiy mavzularga hag ‘ishlagan. Shuningdek, Imom Termiziyda “Kitob al-hirr va as-sila ”, Imom Muslimda “Kitob al-birr”, Imom Abu Dovudda “Kitob al-adab ”, Imom Dorimiyda “Kitab al-raqoiq ” kabi boblar mavjud ho ‘lib, ularda axloqiy-tarbiyaviy hadislarjamlangan.
Bu hoblarda ко ‘p uchraydigan asosiy tushunchalar - adah, birr, raqoiq, zuhd, xulq, rahm, sabr, shukr kabi lug ‘aviy va istilohiy jihatdan hoy ma ’noga ega terminlar asosida shakllangan. Masalan, “adah ” lug ‘atda “go ‘zal odoh, muomala madaniyati, axloqiy go ‘zallik ” ma 'nolarini hildiradi. Istilohda esa hu - Rasululloh (s.a.v.) sunnatiga asoslangan axloqiy amallar tizimini anglatadi. “Birr ” esa “yaxshilik, ezgulik qilish ” degani bo ‘Isa, istilohda buAllohga itoat, ota-onaga ehtirom, yetimlarga mehr-shafqat kabi keng ijtimoiy xulq-atvorlarni qamrab oladi.
Turli tnuhaddislar tomonidan tuzilgan mashhur hadis majmualari, jumladan, “Kutub as-sitta ” (old ishonchli hadis to ‘plamijda ushbu mavzuning alohida yoritilishi hadis ilmi doirasida “adab” tushunchasi qanday diniy, axloqiy va ijtimoiy ahamiyatga ega ekanini yaqqol namoyon etadi. Bu asarlarda faqat fiqhiy уoki aqidaviy masalalar emas, balki axloqiy fazilatlar, odob-axloq qoidalari, ijtimoiy muomala madaniyati va shaxsiy komillik haqidagi hadislar ham alohida bo ‘Hmlardajamlangan. Mazkur bo ‘Hmlarda axloqiy mavzular doirasi juda keng bo jib, rostgo ‘ylik, halollik, sabr-toqat, tavoze, shukr va qanoat, mehr-oqibat, saxovat, о 'zini tiyish, qo ‘shnichilik va qarindoshlik rishtalari, ota-onaga hurmat, bolalar tarbiyasi, jamiyatda tinch-totuvyashash kabi ко ‘plab axloqiy qadriyatlar atroflicha yoritilgan. Bunday mavzularning sahih hadislar asosida yoritilishi ularning din asosidagi muhim о 'rni va zamonaviy axloqning qanday ijtimoiy ahamiyatga ega ekanini ко ‘rsatadi.
Ushbu maqolada hadis to ‘plamlarida axloq va tarbiyaga oid terminlar, tushunchalar lug ‘aviy va istilohiy tahlili qilingan.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma'lumotlari hali mavjud emas.

Muallif biografiyasi

  • Muhabbatxon AGZAMOVA, INTERNATIONAL ISLAMIC ACADEMY ОF UZBEKISTAN

    Doctor of Philosophy in History, Associate Professor of  ICESCO chair for Islamic Studies and the Study of Islamic Civilization

       

     

     

Bibliografik manbalar

1. Badriddin Ayniy. (2021). Umdat al-qoriy sharhi sahih al-Buxoriy. - Bayrut: Dor ihya at-Turos al-arabiy.

2. Muhammad ibn Ismoil Buxoriy. (2018). al-Jomi’ al-sahih. - Bayrut: Dor tavq al-najah.

3. Muslim ibn Hajjoj. (1972). Sahihi Muslim. - Bayrut: Dor Ihya at-turas al-arabiy.

4. Ahmad ibn Hanbal (1997). Musnad. - Bayrut: Alamum al-kutub.

5. Ibn Manzur, M. i. (1993). Lison al-arab. - Bayrut: Dor Sodir.

6. Rag‘ib Isfahoniy. (1992). al-Mufradot fig'aribal-Qur’on. - Bayrut: Dor al-qalam.

7. Muhammad ibn Yazid ibn Abdulloh ibn Moja. (2006). Sunan ibn Mojja. - Qohira: Dor ihya al-kutub al-arabiya.

8. Abu Abdurrahmon Ahmad ibn Shuayb Nasoiy. (2018). Sunan Nasoiy. - Damashq: Dor risolat al-alamiya.

9. Ibn Saloh.(2009). Ulum al-hadis. - Bayrut: Dor al-fikr.

10. Muhammad ibn Ibrohim Sheroziy. (1995). Al-qomus al-muhit. - Bayrut: Dor al-kutub al-ilmiyya.

11. Abu Dovud Sijistoniy. (1997). Sunan Abu Dovud. -Bayrut: Kutub al-ilmiya.

12. TDV Islam Ansiklopcdisi . (1978). - Istanbul: Diyanct Vakfi.

13. Muhammad ibn Iso Termiziy. (2009). Sunan Termiziy. - Riyod: Bayt al-afkor.

14. Xolid ibn Jumu‘a Xarraz. (2009). Mavsu‘at al-axloq. -Quvayt: Maktabat Ahl.

15. Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. (2021). Odoblar xazinasi // Imom Buxoriy. Adabul Mufrad. asariga sharh . - Toshkent: Hilol-Nashr.

16. Islomov Zohidjon. (2025). Islom ensiklopediyasi (T. II). - Toshkent: O’zbekiston xalqaro islom akademiyasi.

17. Сунани Доримий китобидан дурдона ҳадислар. (2023). - Самарканд: Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази.

1. Badr al-Din al-'Ayni. (2021). ‘Umdat al-Qari: Commentary on Sahih al-Bukhari. - Beirut: Dar Ihya’ al-Turath al-'Arabl.

2. Muhammad ibn Isma il al-Bukhari. (2018). al-Jami* al-$ahlh (Sahih al-Bukhari). - Beirut: Dar Tawq al-Najat.

3. Muslim ibn al-Hajjaj. (1972). Sahih Muslim. - Beirut: Dar Ihya' al-Turath al-Arabi.

4. Ahmad ibn Hanbal. (1997). Musnad Ahmad ibn Hanbal. - Beirut: Alam al-Kutub.

5. Ibn Manzur, Muhammad ibn Mukarram. (1993). Lisan al-Arab. - Beirut: Dar Sadir.

6. al-Raghib al-Isfahanl. (1992). al-Mufradat fT Gharib al-Qur’an. - Beirut: Dar al-Qalam.

7. Muhammad ibn YazTd ibn ‘Abd Allah Ibn Majah. (2006). Sunan Ibn Majah. - Cairo: Dar Ihya al-Kutub al-'Arabiyya.

8. Abu Abd al-Rahman Ahmad ibn Shu'ayb al-Nasa i. (2018). Sunan al-Nasa’T. - Damascus: Dar Risalat al-Alamiyya.

9. Ibn al-Salah. (2009). 'Ulilm al-Hadlth (An Introduction to the Science of Hadlth). - Beirut: Dar al-Fikr.

10. Muhammad ibn Ibrahim al-ShlrazI. (1995). al-Qamus al-Muhlt. - Beirut: Dar al-Kutub al-Tlmiyya.

11. AbQ Dawud al-Sijistanl. (1997). Sunan AbT Dawud. -Beirut: Dar al-Kutub al-Tlmiyya.

12. TDV islamAnsiklopedisi (TDV Encyclopedia oflslam). (1978). - Istanbul: Tiirkiye Diyanet Vakfi (Turkish Religious Foundation).

13. Muhammad ibn Isa al-TirmidhT. (2009). Sunan al-TirmidhT. Riyadh: Bayt al-Afkar.

14. Khalid ibn Jumu'a al-Kharraz. (2009). Mawsu'at al-Akhlaq (Encyclopedia of Ethics). - Kuwait: Maktabat Ahl al-Athar.

15. Muhammad Sodiq Muhammad YQsuf. (2021). The Treasury of Manners: A Commentary on Imam al-Bukhan’s “al-Adab al-Mufrad”. - Tashkent: Hilol-Nashr.

16. Zohidjon Islomov. (2025). Islamic Encyclopedia (Vol. II). - Tashkent: International Islamic Academy of Uzbekistan.

17. Pearls of HadTths from Sunan al-DarimT. (2023). -Samarkand: Imom Buxoriy International Research Center.

Муаллифнинг (муаллифоарнинг) энг кўп ўқилган мақолалари

Tegishli maqolalar

Bundan tashqari, ushbu maqola uchun shunga o'xshash maqolalar uchun kengaytirilgan qidiruvni boshlang mumkin.