Mualliflar

  • Mas’udxon ISMOILOV INTERNATIONAL ISLAMIC ACADEMY ОF UZBEKISTAN Muallif

Kalit so‘zlar:

Шоҳрух Мирзо Мирзо Улуғбек тасааввуф нақшбандия Хуросон Ҳирот вақфлар маънавий сиёсат

Annotasiya

Темурийлар сулоласи тарихида Шоҳрух Мирзо шахсияти маънавий юксалиш, илм ва ирфон тараққиёти билан юксак баҳоланади. Унинг ҳукмронлиги даврида (1409-1447) Хуросон ва Мовароуннаҳрда тасаввуф мактаблари давлат ҳимоясида фаолият юритган, суфийлар эса жамиятнинг маънавий камолотини таъминловчи етакчи зотлар сифатида қадрланган. Шоҳрух Мирзо тасаввуфни фацат диннинг бир бўлаги эмас, балки жамият ва давлат бошцарувидаги қалбий ва ахлоқий асос деб қабул қилган. Бу даврда Шоҳрухнинг маънавий сиёсатида суфийлик мактаблари, тариқатлар ва уларнинг етакчиларига муносабат давлат сиёсатининг бир бўлагига айланган эди.
Шоҳрух Мирзо уз отаси Амир Темурнинг дин ва тасаввуфга нисбатан сақланиб келган эҳтиромини давом эттирибгина қолмасдан, у ни янада мустаҳкамлади. Амир Темур ўз вақтида шайхларга улкан ҳурмат кўрсатган бўлса, Шоҳрух бу анъанани давом эттириб, тасаввуф аҳлини давлат ҳимоясига олди. У суфийларга моддий ёрдам кўрсатиш, хонақоҳлар ва мадрасалар қуриш, уларни вацфлар билан таъминлат каби ишларга ачоҳида эътибор қаратган. Шунингдек, Шоҳрухнинг угли ва валиаҳди Мирзо Улугбек ҳам Нақшбандияга нисбатан ҳурматни сақлаган, ҳарчанд унинг диққати асосан илм-фанга қаратилган бўлса-да, диний ва маънавий муҳитга бефарқ бўлмаган.
Бу муҳитда Хожа Алоуддин Аттор, Хожа Муҳаммад Порсо. Яъқуб Чархий, Мир Сайид Шариф Ҳиравий ва Хожа Аҳрор Валий каби шайхлар фаолият юритиб, халқнинг маънавий камолоти, ватанпарварлик ва ихлос асосидаги тарбияси билан машгул бўлганлар.
Мақолада мазкур зотларнинг таълимотлари ва жамиятда тутган ўрни таҳлил этилган. Мақомот ва маноқиб асарлари орқали тасаввуфнинг қалб тарбиясига оид гоялари, “суҳбат билан иршод ”, “халқ ичра халқ билан ” каби шиорлар замиридаги фалсафа очиб берилган.
Мақола тасаввуфни ўтмишда қолган тажриба сифатида эмас, балки бугунги инсонучун ҳам йўл ва нур, поклик ва мувозанат манбаи сифатида кўрсатишни мақсад қилган. Шоҳрух даври маънавий меросини -қалбларга сукунат ва ҳаётга мазмун бахш этадиган тирик анъана дейиш мумкин.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma'lumotlari hali mavjud emas.

Muallif biografiyasi

  • Mas’udxon ISMOILOV, INTERNATIONAL ISLAMIC ACADEMY ОF UZBEKISTAN

    PhD in History, docent of the ICESCO chair on  islamic studies and the study of islamic civilization.

Bibliografik manbalar

1. Али ибн Ахмад ал-Ғурий. Канз ал-ибод фи шарх ал-Аврод: Қўлёзма. ЎзР ФА ШИ, инв. №2393. 464 х.й. 386 варак.

2. Ахмедов Б.А. (1996). Амир Темурни ёд этиб. - Т. : Узбекистан.

3. Бабаджанов Б. (1996). Политическая деятельность шайхов Накшбандия в Мавараннахре (I пол. XVI в.): дисс.... канд. ист. наук. - Т. : ИВ АН РУз.

4. Баратов М., Усмон О. (1995). Урта Осиёда тасаввуф оқимлари // Узбекистонда ижтимоий-фалсафий фикрлар тарихидан. - Т. : Узбекистан.

5. Бўриев О., Ҳасанов М. (2001). Хожа Мухаммад Порсо // Маънавият юлдузлари. - Тошкент. - Б. 200 - 204.

6. Нуриддинов Ж. (2018). Авроди Накшбандия [Матн] - Тошкент: “Узбекистан халқаро ислом академияси” нашриёт-матбаа бирлашмаси. 28-6.

7. Зиё А. (2000). Узбек давлатчилиги тарихи. - Т.: Шарқ.

8. Ибн Арабшох. (1992). Амир Темур тарихи. - Т. : Мехнат.

9. Исмоилов М. (2019). Хожа Мухаммад Порсонинг Шарқшунослик институтида сақланаётган асарлари /Имом Бухорий сабоқлари. №3. Б. 33-34.

10. Ишмухамсдова М. (2001). Дсвони хикмат кулёзмалари : дисс.... филол. фан. номзод. - Т.: УзР ФА Қўлёзмалар института.

11. Каримов Э.Э. (1996). Суфийские тарикаты в Центральной Азии XII-XV в.в.: дисс.... док. ист. наук.- Т.: Институт истории АН РУз.

12. Комилов Н. (1996). Тасаввуф. -Т. : Ёзувчи.

13. Қуръони Карим маънолари таржимаси/Тарж. Мансур А.-Т. :ТИУ, 2001.-624 б.

14. Муминов И. (1968). Амир Темурнинг Урта Осиё тарихида тутган ўрни ва роли. - Т. : Фан.

15. Мухаммад Порсо ал-Бухарий. (2001). Трактат о святости. Перевод и предисловие К). А. Иоаннссяна Мудрость суфиев. СПб. :Азбука; Петербургское Востоковедение, 271-372 с.

16. Мухаммад Порсо. (1996). Рисолаи Қудсия (Таржима) // Г.Наврузова “Рисолаи Қудсия” - Баҳоуддии Нақшбанд таълимотига оид манба. Шарқшунослик. - Тошкент : Минҳож, №7. Б. 119 - 122.

17. Мухаммад Порсо. Фаслул-хитоб. ЎзР ФА ШИ, инв. №1466.

18. Муҳаммаджонов А. (1996). Темур ва тсмурийлар салтанати. - Т.: Қомуслар бош таҳририяти.

19. Наврузова Г.Н. (2021). Хожа Баҳоуддин Нақшбапд ҳаёти ва маънавий мороси. - Т. : Ўзбскистон Рсспубликаси Фанлар акадсмияси “Фан” нашриёти давлат корхонаси. - 244 б.

20. Нсъматова Ж. (2001). Яссавийлик ва унинг ижтимоий-фалсафий фикр ривожидаги ўрни : дисс.... фал. фан. номзод. - Т.: ЎзР ФА Фалсафа ва хукук института.

21. Нирша В. (1990). Мировоззрение и суфийские концепции Абу Хафса Умара Шихабуддина Сухраварди : дисс.... канд. филос. наук. -Т.: Институт философии и права АН РУз.

22. Тримингэм Дж. С. (1989). Суфийские ордены в исламе / Перевод с англ. А.А.Ставиской, под ред. и предисл. О.Ф.Акимушкина. - М. : Наука.

23. Фахруддин Али Сафий. (2003). Рашахот ъан айн ал-хаёт.-Т. 1913-Б. 85.

24. Хидирова Н. Хожа Мухаммад Порсо илмий мероси : дисс. ... тарих. фан. номзод. - Т. : 2004 : УзР ФА Тарих институти.

25. Хожа Мухаммад ибн Мухаммад Порсои Бухороий. (1354). Қудсия (Каломоти Баҳоуддин Нақшбанд. Бо муқаддима, тасбех ва таълик аз Мухаммад Тохири Ироқий). - Тсхрон.

26. Хожа Мухаммад Порсо. ал-Ҳадис ал-арбаъун - ЎзР ФА ШИ қўлёзмаси, №8825/IV.

27. Хожа Мухаммад Порсо. Тафсири Қуръон. - ЎзР ФА ШИ қўлёзмаси, №2180. - 237 в.

28. Хожа Мухаммад Порсо. Фасл ул-хитоб. - Т. : Ғ.Орифжонов матбаси (санаси кўрсатилмаган).

29. Шайх Мухаммад Бахоуддин Пакшбанд. Аврод. Қўлёзма. Россия ФА ШИ, Санкт-Петербург филиали, инв № 3464. В 3829. 75б-89а варақлар.

30. Шайх Мухаммад Бахоуддин Пакшбанд. Авроди Бахоия. Кўлёзма. Россия ФА ШИ, Санкт-Пегербург филиали, инв. №3465. А 1539. 256 - 44а варақлар.

31. De Weese D. (1988). The Elipce of the Kubraviyah in Central Asia // Iranica Stadies. - vol. XXI. - № 1-2. - p. 45-84.

32. Evrad-I Bahaiyye. (1991). Турк ва араб тилларида. https://www.kerimusta. com/evrad-i-bahaiyye. Koprulu Fuad. Turk cdcbiyatinda ilk mutasavviflar. - Ankara.

1. Ali ibn Ahmad al-G’uriy. Kanz al-ibod fi sharh al-Avrod / qo’lyozma. O’zR FA Shi, inv. №2393. 464 h.y. 386 varaq.

2. Ahmedov B.A. (1996). AmirTemurni yod etib. -T. : O’zbekiston.

3. Babadjanov B. (1996). Politicheskaya deyatelnost shayxov Nakshbandiya v Mavarannaxre (I pol. XVI v.): diss.... kand. ist. nauk. - T.: IV AN RUz.

4. Baratov M., Usmon O. (1995). O’rta Osiyoda tasavvuf oqimlari // O’zbekistonda ijtimoiy-falsafiy fikrlar tarixidan. - T.: O’zbekiston.

5. Bo’riev O., Hasanov M. (2001). Xoja Muhammad Porso // Ma’naviyat yulduzlari. - Toshkent. - B. 200 -204.

6. J.Nuriddinov.(2018).AvrodiNaqshbandiya[Matn]-Toshkent: “O’zbekiston xalqaro islom akademiyasi” nashriyot-matbaa birlashmasi. 28-b.

7. Ziyo A. (2000). O’zbek davlatchiligi tarixi. - T. : Sharq.

8. Ibn Arabshoh. (1992). Amir Temur tarixi. - T. : Mehnat.

9. Ismoilov M. (2019). Xoja Muhammad Porsoning Sharqshunoslik institutida saqlanayotgan asarlari / Imom Buxoriy saboqlari. - №3. - B. 33-34.

IQ.Ishmuhamedova M. (2001). Devoni hikmat qo’lyozmalari: diss.... filol. fan. nomzod.-T.: O’zR FA Qo’lyozmalar instituti.

11. Karimov E.E. (1996). Sufiyskie tarikatw v Sentralbnoy Azii Xll-XV v.v.: dis.... dok. ist. nauk.

- T. : Institut istorii AN RUz.

12. Kornilov N. (1996). Tasavvuf. -T.: Yozuvchi.

13. Qur’oni Karim ma’nolari tarjimasi / Tarj. Mansur A. -T. : TIU, 2001.-624 b.

14. Mo’minov I. (1968). Amir Temurning O’rta Osiyo tarixida tutgan o’mi va roli. - T.: Fan.

15. Muhammad Porso al-Buxariy. (2001). Traktat о svyatosti. Perevod i predislovie Yu.A.Ioannesyana / Mudrost sufiev. SPb. : Azbuka, Peterburgskoe Vostokovedenie, 271-372 s.

16. Muhammad Porso. (1996). Risolai Qudsiya (Tarjima) // G. Navro’zova “Risolai Qudsiya” - Bahouddin Naqshband ta’limotiga oid manba. Sharqshunoslik. -Toshkcnt: Minhoj, № 7. В. 119 - 122.

17. Muhammad Porso. Faslul-xitob. O’zR FA Shi, inv. № 1466.

18. Muhammadjonov A. (1996). Temur va temuriylar saltanati. - T. : Qomuslar bosh tahririyati.

19. Navro’zova G.N. (2021). Xoja Bahouddin Naqshband hayoti va ma’naviy merosi. - T. : O’zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi “Fan” nashriyoti davlat korxonasi. - 244 b.

20. Nc’matova J. (2001). Yassaviylik va uning ijtimoiy-falsafiy fikr rivojidagi o’mi: Diss.... fal. fan. nomzod.- T. : O’zR FA Falsafa va huquq instituti.

21. Nirsha V. (1990). Mirovozzrcnic i sufiyskie kontseptsii Abu Xafsa Umara Shixabuddina Suxravardi : diss.... kand. filos. nauk. - T. : Institut filosofii i prava AN RUz.

22. Trimingem Dj. S. (1989). Sufiyskie ordenw v islame / Perevod s angl. A.A.Staviskoy, pod red. i predisl. O.F.Akimushkina. - M. : Nauka.

23. Faxruddin Ali Safiy. (2003). Rashahot ’an ayn al-hayot.-T. 1913-B. 85.

24. Xidirova N. Xoja Muhammad Porso ilmiy mcrosi : diss. ... tarix. fan. nomzod. - T.: 2004: O’zR FA Tarix instituti.

25. Xoja Muhammad ibn Muhammad Porsoi Buxoroiy. (1354). Qudsiya (Kalomoti Bahouddin Naqshband. Bo muqaddima, tasbeh va ta’liq az Muhammad Tohiri Iroqiy).-Tchron.

26. Xoja Muhammad Porso. al-Hadis al-arba’un - O’zR FA Shi qo’lyozmasi, №8825/IV.

27. Xoja Muhammad Porso. Tafsiri Qur’on. - O’zR FA Shi qo’lyozmasi, №2180. - 237 v.

28. Xoja Muhammad Porso. Fasl ul-xitob. - T.: G’.Orifjonov matbasi (sanasi ko’rsatilmagan).

29.Shayx Muhammad Bahouddin Naqshband. Avrod. Qo’lyozma. Rossiya FA Shi, Sankt-Peterburgfiliali, inv №3464. V 3829. 75b-89a varaqlar.

3O.Shayx Muhammad Bahouddin Naqshband. Avrodi Bahoiya. Qo’lyozma. Rossiya FA Shi, Sankt-Pctcrburg filiali, inv. №3465. A 1539. 25b-44a varaqlar.

31. De Weese D. (1988). The Elipcc of the Kubraviyah in Central Asia // Iranica Stadies. - vol. XXI. - № 1-2.-p. 45-84.

32. Evrad-I Bahaiyye. (1991). Turk va arab tillarida. https://www.kerimusta. com/evrad-i-bahaiyye. Koprulu Fuad. Turk edebiyatinda ilk mutasavviflar. - Ankara.

Tegishli maqolalar

Mekhrojiddin AMONOV, ЗАРАФШОН ВОҲАСИДАГИ ЭПИГРАФИК ЁДГОРЛИКЛАРНИНГ ТАРИХИЙ АҲАМИЯТИ (XV-XIX АСРЛАР) , Islom ziyosi: Jild 6 № 3 (2023)

Davronbek Hoshimovich QODIROV, “АЛ-МАВОҲИБ УС-САРМАДИЯ” АСАРИ ВА УНДА КЕЛТИРИЛГАН НАҚШБАНДИЯ ТАРИҚАТИГА ДОИР МАНБАЛАР , Islom ziyosi: Jild 3 № 1 (2020)

Nilufar Makhsutjanovna TUYCHIEVA, ХУРОСОН ТАСАВВУФ МАКТАБИ РИВОЖИДА ҲУЖВИРИЙНИНГ ТУТГАН ЎРНИ , Islom ziyosi: Jild 9 № 3 (2026)

Jakhongir TOKHIROV, ДУНЁВИЙЛИК ВА ДИНИЙЛИК МАСАЛАСИГА АУТЕНТИК ЁНДОШУВ: МИРЗО УЛУҒБЕК ВА АЛИ ҚУШЧИ МИСОЛИДА , Islom ziyosi: Jild 3 № 2 (2020)

Husniddin AHMEDOV , ИНСОН МАЪНАВИЙ ЮКСАЛИШИДА ИЖТИМОИЙ ТАРАҚҚИЁТНИНГ РОЛИ , Islom ziyosi: Jild 5 № 1 (2022)

MUMIN MIRZO Abdupattaev, ИМОМ ШАҲРИСТОНИЙ ИЛМИЙ МЕРОСИ ВА ОЛИМ АСАРЛАРИНИ ТАДҚИҚ ЭТИШДАГИ ЁНДАШУВЛАР , Islom ziyosi: Jild 5 № 2 (2022)

Odil ZARIPOV, ТУРКИСТОНДА РОССИЯ ИМПЕРИЯСИ МУСТАМЛАКАСИ ДАВРИДА ВАҚФ ЕРЛАРИНИНГ ҲОЛАТИ (1865 – 1881 ЙИЛЛАР СИРДАРЁ ВИЛОЯТИ МИСОЛИДА) , Islom ziyosi: Jild 4 № 2 (2021)

Tulkin ALIMARDONOV, АМИР ТЕМУР ДАВЛАТ БОШҚАРУВИДА МИЛЛИЙ ВА ДИНИЙ ҚАДРИЯТЛАР УЙҒУНЛИГИ , Islom ziyosi: Jild 4 № 2 (2021)

Zafar FAHRIDDINOV, ҲАКИМ ТЕРМИЗИЙНИНГ МАРКАЗИЙ ОСИЁ ИЛМИЙ-МАЪНАВИЙ МУҲИТИДАГИ ЎРНИ ҲАМДА ТАФСИР ВА ЛУҒАТ ИЛМИГА ҚЎШГАН ҲИССАСИ , Islom ziyosi: Jild 2 № 4 (2019)

Anvarjon KANDAHAROV, НАВОИЙ ВИЛОЯТИДАГИ НАҚШБАНДИЯ ВА ЯССАВИЯ ТАРИҚАТЛАРИГА ОИД ҚАДАМЖОЛАР , Islom ziyosi: Jild 2 № 4 (2019)

Bundan tashqari, ushbu maqola uchun shunga o'xshash maqolalar uchun kengaytirilgan qidiruvni boshlang mumkin.