Kalit so‘zlar:
Қуръон Пайғамбар Европа араб тили лотин тили асарлар таржималар мафкуравий кураш талқинAnnotasiya
Ушбу мақолада «Куръони карим» ҳамда «Китов ал-Исро ва-л-Ме‘рож», «Китов ал-Анвар», «Масо ил Абдулл оҳ ибн Салом», «Рисолат ал~ Киндий» каби диний асарларни XII—XIII асрларда лотин тилига таржима қилиниши масаласи тадқиқ этилган. Кулё’змалар Париж, Оксфорд, Милан, Турин ва Ватикан нусхалари асосида қиёсий таҳлил қилинган.
Асосии эътибор «Куръони карим »нинг лотинча матнларини яратишда цулланилган услублар таҳлилига қаратилган вўлив, улар асл аравча матнлар вилан ўзаро солиштирилив, таржимонлар томонидан йўл цуйилган хато, камчиликлар очив берилган.
Анни даврдаги таржима ишларининг асосии буюртмачиси сифатида христианлик черкови ўзининг ўрта аср «мафкуравий майдони»даги энг асосии рақоватчиси ҳисобланган ислам дини ва фалсафасига қарши курашиш мақсадида исломий китовларни лотин тилига ўгириш ташаббусини илгари сурганлиги бирламча ёзма манбачар асосида ёритилган.
Мақолада таҳлил натижаларига асосан ўрта асрлардаги динлараро қарама-қаршиликлар лотинча таржималар талқини ва лексикасига жиддий салбий таъсир этиб, таржимонлар исломий матнларни насроний дунёқарашига мослаштиришлари оқибатида муқаддас исломий матнлар ҳамда пайгамбар шахсиятига оид лотинча маълумотларда куплаб нотўгри ваҳақиқатдан йироқ қайдлар шаклланиб қолган, деган хулосага кеяинган.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Burman, T. E. (1998). TafsTr and translation: traditional arabic Qur’an exegesis and the latin Qur’ans of Robert of Ketton and Mark of Toledo. Speculum, a journal of medieval studies, 7(3), 703-732.
2. Cecini, U. (2021). Masa’il Abdallah ibn Salam(Doctrina Mahumet): Kritische Edition des arabischen Textes mit Einleitung und Ubersetzung. Wiesbaden: Harrassowitz.
3. Chronica mendosa et ridicula Sarracenorum. MS. 1162: fols. 5r- lOv. Paris, France: Bibliothnque de Г Arsenal.
4. Corpus Islamolatinum. MS. 1162. Paris, France: Bibliotheque de Г Arsenal.
5. D’Alverny, M.-T. (1948). Deux traductions latines du Coran au Moyen-Bge. Archives d’histoire doctrinale et 1 itteraire du Moyen-Age, 69-131.
6. D’Alvemy, M.-T. (1950). FKtes et Ciimmonies liturgiques en 1’honneur des saints Abbiis Odon et Odilon. Pierre le Venerable et la legende de Mahomet (p. 161-170). Dijon: Socicte des Amis de Cluny.
7. De doctrina Mahumet. MS. 1162: fols. 19r — 25r. Paris, France: Bibliothnque de 1’Arsenal.
8. De la Cruz Palma, O. (2002). La trascendencia de la primera traduccion latina del Coran (Robert de Ketton, 1142). Collado, 7,21-28.
9. El Libro de las luces. MS. 3225. Madrid, Espaca: Biblioteca Real de Madrid.
10. El Libro de las luces. MS. 4955. Madrid, Espaca: Biblioteca Nacional de Espaca.
11. El Libro de las luces. MS. Т.17-18. Madrid, Espana: Biblioteca de la Academia Espanola de la Historia.
12. Epistola Saraceni et rescriptum Christiani. MS. 1162: fols. 139r — 178r. Paris, France: Bibliothequc de Г Arsenal.
13. Epistula domini Petri abbatis ad dominum Bernardum Clare Uallis abbatem. MS. 1162: fols. 3v - 4v. Paris, France: Bibliotheque de 1’Arsenal.
14. Fabulae Sarracenorum (Prologus). MS. 1162: fol. 5r. Paris, France: Bibliothuque de 1’Arsenal.
15. Ferrero Hern6ndez, C., Tolan, J.J. (2021). The Latin Qur’an, 1143-1500. Translation, Transition, Interpretation. Berlin: De Gruyter.
16. GonzGlez Mucoz, F. (2021). Corrections to Robert of Ketton’s translation of the Qur’an in MS Paris Bibliothnque de 1’Arsenal 1162. BC. The Latin Qur’an, 1143-1500. Translation, Transition, Interpretation (p. 95-110). Berlin: De Gruyter.
17. Hanne, O. (2013). Les Stratiigies matrimoniales (IXe-XHIe sincle). Le mariage coranique vu a travers Г Alcoran de Robert de Ketton (p. 267-290). Turnhout: Brepols.
18. Hanne, О. (2018). La tides des Sarrasins et Готвп des musulmans dans deux traductions latines du Coran (Xlle-Xllle siecle). Confiance, bonne foi, fidelite : la notion de tides dans la vie des societes medievales (VIe-XVe siecles) (p. 357-374). Paris : Classiques Garnier.
19. Kritzeck, J. (1964). Peter the Venerable and Islam. Princeton: Princeton University Press.
20. Lappin, A. J. (2021). On the genesis and formation of the Corpus Cluniacense. В C. e. Ferrero Hernandez, The Latin Qur’an, 1143-1500. Translation, Transition, Interpretation (p. 27-56). Berlin: De Gruyter.
21. Lex Mahumet pseudoprophete. MS. 313. 3: fols. 29 -159v. Oxford, UK: Merton College.
22. Lex Mahumet pseudoprophete. MS. 1162: fols. 26r-138v. Paris, France: Bibliothnque de Г Arsenal.
23. Liber Alchorani Machameti quern Marcus canonicus Toletanus de Arabica lingua transtulit in Latinam. L.l. sup., fol. 4v. Milano, Italia: Biblioteca Ambrosiana.
24. Liber Alchorani Machameti quern Marcus canonicus Toletanus de Arabica lingua transtulit in Latinam. F.V.
35. Torino, Italia: La Biblioteca Nazionale Universitaria di Torino.
25. Liber de generatione Mahumet et nutritura eius. MS. 313 2. (fols. 20v-8v). Oxford, UK: Merton College.
26. Liber de generatione Mahumet et nutritura eius. MS. 1162: fols. Hr - 18r. Paris, France: Bibliotheque de Г Arsenal.
27. Liber scalae Machometi. Lat. 7072. Civitas Vaticana, Vaticana: Biblioteca Apostolica Vaticana.
28. Liber scalae Machometi. Lat. 6064. Paris, France: Bibliotheque nationale de France.
29. Livre de 1’eschiele Mahomet. Laud Misc. 537. Oxford, UK: Bodleian Library.
30. Mahmudov, O. (2019a). O‘rta asr Yevropa tarjima markazlarida lotin tiliga o'girilgan tibbiy asarlar (II qism). Meros, 1, 97-107.
31. Mahmudov, O. (2019b). O‘rta asr Ispaniya tarjima markazlarida lotin tiliga o‘girilgan asarlar (I qism: aniq fanlarga oid kitoblar). FarDU ilmiy xabarlari, 4, 84-93.
32. Mahmudov, O. (2021). O‘rta asr Ispaniya tarijima markazlarida lotin tiliga o‘girilgan asarlar (III qism: ijtimoiy-gumanitar fanlarga oid kitoblar). FarDU ilmiy xabarlari, 6,47-52.
33. Mahmudov, O. (2022a). Sharq allomalari asarlarining Yevropada tarjima etilgan ilk sanasini qayta belgilash to‘g‘risida (lotin tilli manbalar tahlili asosida). Imom Buxoriy saboqlari, 4, 10-11.
34. Mahmudov, O. (2022b). O‘rta asr Yevropa tarjima markazlari» tushunchasi va uning ilmiy iste’moliga oid. FarDU ilmiy xabarlari, 5, 36-44.
35. Mahmudov, O. (2022e). O‘rta asr Yevropa tarjima markazlari tarixiga oid arab tilidagi manbalar hamda ularning lotin tilli manbalar bilan qiyosiy tahlili. FarDU ilmiy xabarlari, 6, 47-52.
36. Makhmudov, О. (2022c). The concept of «Medieval European translation centers» and the Register of Latin manuscript-translations of the works of Muslim East scholars, carried out in these centers. Scientific Journal of PhN Results, 13 (9), 5052-5065.
37. Makhmudov, O. (2022d). Studies of scientific works of Muslim East scholars in the translations centers of Medieval Europe. International Journal of ECh Special Education, 14(6), 1142-1151.
38. Martunez Gfizquez, J. (2015). Glossae ad Alchoran Latinum Robcrti Ketenensis translatoris, fortasse a Petro Pictauiense redactae: An Edition of the Glosses to the Latin Qur’an in BNF MS Arsenal 1162. Medieval encounters, 21, 81-120.
39. Prephacio. MS. 1162: fol. 25v. Paris, France: Bibliothuque de Г Arsenal.
40. Qur’oni karim. (2004). (Tarjima va tafsir muallifi Abdulaziz Mansur) Toshkent: Toshkent islom universiteti nashriyot-matbaa birlashmasi.
41. Qur’oni karim. (2018). (Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf tarjimasi) Anqara: Ttirkiye Diyanet Vakfi.
42. Summa totius haeresis ac diabolice secte Sarracenorum. MS. 1162: fols. Ir- 3v. Paris, France: Bibliotheque de 1’Arsenal.
43. Tischler, M.M. (2012). Modes of literary behaviour in Christian-Islamic encounters in the iberian peninsula: Pseudo-Turpin versus Peter the Venerable. Languages of Love and Hate: Conflict, Communciation and Identity in Medieval Mediterranean, 201-221.
44. Watt, W.M. (1991). Muslim-Christian encounters: perceptions and misperceptions. London: Routledge.

